Η στρατιωτική αναμέτρηση ΗΠΑ/Ισραήλ–Ιράν, η οποία ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου, έφερε στο προσκήνιο τη σημασία της Κύπρου ως του νοτιοανατολικού συνόρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έστρεψε, έστω και προσωρινά, την προσοχή των Ευρωπαίων εταίρων από τον πόλεμο στην Ουκρανία στα τεκταινόμενα στη Μέση Ανατολή. Μια χώρα όπως το Ιράν, η οποία γεωγραφικά και νοητικά αντιμετωπιζόταν συχνά -όπως σχεδόν και η Μόσχα κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου- ως κάτι μακρινό, αναδείχθηκε σε καταλύτη μιας σειράς εξελίξεων που συνδέονται, μεταξύ άλλων, με τη γεωστρατηγική θέση της Κύπρου. Είναι ακόμα πρόωρο να καλλιεργηθεί η κριτική απόσταση και η νηφαλιότητα που απαιτούνται για την ανάλυση μιας σύγκρουσης, οι συνέπειες της οποίας θα γίνουν πιο αισθητές τους επόμενους μήνες. Παρ’ όλ’ αυτά, είναι δυνατό να επιχειρηθεί μια προκαταρκτική αποτίμηση της κατάστασης και πώς αυτή θα επηρεάσει την Κύπρο.

Σε ό,τι αφορά τον ενεργειακό τομέα, η Κύπρος στηρίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου σε εισαγωγές. Οι διαταραχές στη διακίνηση πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω του Κόλπου έχουν αυξήσει δραστικά το κόστος καυσίμων και τον πληθωρισμό. Παράλληλα, έχει σημειωθεί σημαντική αύξηση του κόστους μεταφορών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και των διαδρόμων της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που οδηγεί σε άνοδο των τιμών, παρακωλύει την ανάπτυξη και επιτείνει την οικονομική αβεβαιότητα. Η Κύπρος είναι εκτεθειμένη σε ένα τυπικό φαινόμενο διάχυσης επιπτώσεων (spillover effects): δεν έχει άμεση εμπλοκή στο πεδίο της μάχης ούτε διαθέτει τη στρατηγική δυνατότητα να αμβλύνει ή να αφομοιώσει τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή, αλλά είναι αποδέκτης των οικονομικών συνεπειών του πολέμου.

Είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι το κλίμα ανασφάλειας που επικρατεί στις χώρες του Κόλπου θα μπορούσε να συμβάλει σε έναν αναπροσανατολισμό κεφαλαίων και την πραγματοποίηση νέων επενδύσεων στην Κύπρο. Οι πρώτες ενδείξεις, ωστόσο, υποδηλώνουν περιορισμένες και επιλεκτικές ροές, και όχι μια μεγάλης κλίμακας εκτροπή κεφαλαίων από τον Κόλπο προς την Κύπρο. Άλλωστε, ο πόλεμος έχει κλονίσει τις οικονομίες του Κόλπου, ειδικά τις εξαγωγές πετρελαίου, τις αεροπορικές εταιρείες και τον τουρισμό. Ως αποτέλεσμα, ορισμένα κρατικά επενδυτικά ταμεία τηρούν στάση εσωστρέφειας και επανεξετάζουν ή επιβραδύνουν τις κινήσεις τους στο εξωτερικό προκειμένου να διασφαλίσουν ρευστότητα.

Αν και παρόμοιες κρίσεις στο παρελθόν προκάλεσαν εκροές κεφαλαίων προς «ασφαλή καταφύγια» (safe heavens), όπως το Λονδίνο και άλλοι ευρωπαϊκοί προορισμοί, μια αντίστοιχη μετατόπιση στην παρούσα συγκυρία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την ένταση της αστάθειας. Η Κύπρος θα μπορούσε να προσελκύσει στοχευμένες εισροές π.χ. για ακίνητα και περιουσιακά στοιχεία εντός της ΕΕ. Πάντως, μια θεαματική αύξηση είναι απίθανη, δεδομένης της παγκόσμιας ανησυχίας και του καλπάζοντος πληθωρισμού που έχει προξενήσει η ενεργειακή κρίση.

Από γεωπολιτική σκοπιά, ο πόλεμος αναμένεται να έχει σοβαρό αντίκτυπο στην υλοποίηση του IMEC (India–Middle East–Europe Economic Corridor). Η παραδοσιακή εικόνα του Κόλπου ως σταθερού διαμετακομιστικού κόμβου έχει δεχτεί έντονο πλήγμα. Συνακόλουθα, αυτό επιδρά τόσο στη χρηματοδότηση όσο και στο χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής του σχεδίου. Παρ’ όλα αυτά, παραδόξως, η κρίση φαίνεται ενισχύει τη στρατηγική λογική που κατευθύνει το όλο εγχείρημα, καθώς υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών διαδρομών σε ευάλωτες στενές θαλάσσιες διόδους και περάσματα (chokepoints), όπως το Στενό του Ορμούζ.

Ενώ λοιπόν θα σημειωθεί επιβράδυνση ή ακόμη και προσωρινό πάγωμα των επενδύσεων, η μακροπρόθεσμη στρατηγική σημασία του διαδρόμου στην ουσία ενδυναμώνεται — τουλάχιστον σε θεωρητικό επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο ότι μόλις λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του πολέμου, ο Ινδός πρωθυπουργός Narendra Modi πραγματοποίησε στις 25 και 26 Φεβρουαρίου επίσημη επίσκεψη στο Ισραήλ. Τα βασικά σημεία της ατζέντας των συνομιλιών με την ισραηλινή κυβέρνηση περιελάμβαναν τη σύσφιγξη των αμυντικών, τεχνολογικών και εμπορικών δεσμών ανάμεσα στις δύο χώρες και την επιτάχυνση της δημιουργίας του IMEC. Η αναβάθμιση της στρατηγικής σύμπραξης Ινδίας–Ισραήλ σε «Ειδική Στρατηγική Συνεργασία για την Ειρήνη, Καινοτομία και Ευημερία» (Special Strategic Partnership for Peace, Innovation & Prosperity) θα προσδώσει στην Κύπρο γεωοικονομική βαρύτητα ως ενεργειακής και διαμετακομιστικής πύλης εισόδου στην Ανατολική Μεσόγειο και την ΕΕ και, συνάμα, ως έναν από τους κύριους πυλώνες του IMEC.

*Επίτιμος εντεταλμένος εταίρος, National Maritime Foundation (Ινδία)