Κατ’ αρχάς ο Κανονισμός για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης της ΕΕ απαιτεί από τα Κράτη-Μέλη να έχουν εθνικές στρατηγικές για να εφαρμόζουν αποτελεσματικά τα συστήματα διαχείρισης του ασύλου και της μετανάστευσης. Από την Επιτροπή ζητήθηκε από παλιά να καταρτίσει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική διαχείρισης για μια συνεπή εφαρμογή των εθνικών στρατηγικών. Η Στρατηγική λαμβάνει υπόψη και απόψεις του Ευρωκοινοβουλίου, των 27 Μελών και Τεχνοκρατών της ΕΕ.
Από τις 12 Ιουνίου 2026 άρχισε να εφαρμόζεται σε όλη την ΕΕ το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Η μετανάστευση χρειαζόταν μια ενιαία ευρωπαϊκή λύση, δίκαιη, που να μην αδικεί τις νότιες χώρες της Ε.Ε (όπως η Κύπρος για 15 χρόνια). Τώρα το ολοκληρωμένο Σύμφωνο για μετανάστευση και άσυλο προνοεί ισχυρή προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και του κάθε κράτους μέλους. Παραμένει να αποδειχθεί ότι οι κανόνες θα επιφέρουν τάξη, αλληλεγγύη και ευθύνη για τα 27 κράτη μέλη. Εκκρεμεί, βέβαια, η ερώτηση κατά πόσο η Ε.Ε. αντιμετωπίζει τα βαθιά αίτια της μετανάστευσης (διεθνής φτώχια κ.λπ.) και αν ελέγχει τις χώρες πηγές και «ενδιάμεσες».
Πιστεύω η ΕΕ δημιουργεί νέες προοπτικές για αντιμετώπιση του θέματος. Επιχειρεί μια δυναμική «μεταναστευτική διπλωματία» και επιστρατεύει προηγμένη τεχνολογικά για την προστασία των συνόρων της. Αναπτύσσει και θα εφαρμόσει ένα σύστημα «εισόδου-εξόδου» και νέους κανόνες για πιο γρήγορες και πρακτικές επιστροφές που πλέον περιγράφονται με σαφήνεια. Η νέα προσέγγιση επέφερε ήδη μείωση κατά 55% των παράνομων διελεύσεων των συνόρων σε σύγκριση με το 2024 (στην Κύπρο επίσης).
Ωστόσο, θα πρέπει η Βουλή και κρατικές Υπηρεσίες να εργαστούν εντατικά για την υλοποίηση των προνοιών του Συμφώνου. Για κάποιες θα χρειαστεί επάνδρωση και υποδομή, π.χ. για ασφαλή εξωτερικά σύνορα χρειάζεται νέα υποχρεωτική καταγραφή και ενδελεχείς έλεγχοι ασφαλείας όλων των παράτυπων μεταναστών προς Κύπρο/ ΕΕ.
Το Σύμφωνο προνοεί ταχείες επιστροφές, ταχείες συνοριακές διαδικασίες στα παραμεθόρια για όσους είναι απίθανο να χρήζουν προστασίας, ή ενέχουν κίνδυνο για την ασφάλεια ή παραπλανούν τις αρχές – χωρίς το άτομο να εισέλθει σε έδαφος της ΕΕ.
Ακόμα πιο ειδικά υπάρχουν σταθερές και δίκαιες διαδικασίες ασύλου και πιο σύντομες προθεσμίες για τις διαδικασίες ασύλου, πιο αυστηροί κανόνες για καταχρηστικές και επακόλουθες αιτήσεις, κανόνες για καλύτερη πρόληψη δευτερογενούς μετακίνησης και μείωση των κινήτρων της δευτερογενούς… ακόμα και πρόσβαση στην αγορά εργασίας (μετά από 6 μήνες). Το θέμα «υποδοχή μεταναστών» είναι της ΕΕ και το χορηγεί.
Το πρόβλημα για την Κύπρο (που είναι μικρό και έκθετο κράτος) είναι αν θα ενεργεί ισχυρός, μόνιμος και υποχρεωτικός μηχανισμός αλληλεγγύης και αν θεσμοθετείται η δυνατότητα των (ή κάποιων) κρατών μελών να συμβάλλουν στην αλληλεγγύη με ευέλικτο τρόπο, για να προστατεύεται μελλοντικά η Κύπρος. Πάντως αναμένεται να διασαφηνιστεί πλήρως «ποιο κράτος-μέλος είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία σε τυχούσα αίτηση ασύλου και ποια η σαφής διαδικασία επιστροφής του αιτούντος».
Εξάλλου, πρέπει να αποδειχθεί ισχυρή και η συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και αποτελεσματικός ο ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης κατά τη διάρκεια του ελέγχου διαλογής και της διαδικασίας ασύλου στα σύνορα.
Παράλληλα, η Επιτροπή, θα συνεχίσει να ενισχύει τα εργαλεία μεταναστευτικής διπλωματίας και να συνεργάζεται με διεθνείς εταίρους και τις χώρες προέλευσης μεταναστών (Συρία, Αφρική) και διέλευσης (Τουρκία), διασφαλίζοντας ότι η ΕΕ διαθέτει τους κανόνες και τις διαδικασίες για την προσέλκυση των δεξιοτήτων που χρειάζεται για την τόνωση της ανταγωνιστικότητας των οικονομιών… αρκετών χωρών-μελών της.
Η Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ολοκληρώνεται σύντομα. Το Υφυπουργείο Ευρωπαϊκών Θεμάτων κέρδισε πολλές εμπειρίες. Ας στραφεί στις άμεσες εφαρμογές. Αφού ζητάμε «χάρες» από την Επιτροπή, πρέπει και να υποστηρίζουμε τις Πολιτικές της. Η εφαρμογή του Συμφώνου αυτού απαιτεί σημαντικό έργο από Βουλή και τέσσερα Υπουργεία.
*Πρώην καθηγητής θεμάτων ΕΕ στο ΜΙΜ (Master’s Level), πρώην αντιπρόεδρος European Movement (Cyprus Chapter)
