To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Μαργαρίτα Ζορμπαλά: Ο Θεοδωράκης έμοιαζε σαν γίγαντας από παραμύθι
ΑΡΧΙΚΗGOING OUTΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ • Μαργαρίτα Ζορμπαλά: Ο Θεοδωράκης έμοιαζε σαν γίγαντας από...
  05 Φεβρουαρίου 2020, 10:30 πμ  
Τη θυμόμαστε σαν το κορίτσι με το αθώο βλέμμα και την υπέροχη φωνή, στη μαυρόασπρη εικόνα του ΡΙΚ το 1977, να ερμηνεύει τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη. Με βάση της την Κύπρο πια, η σπουδαία τραγουδίστρια μας ταξιδεύει πίσω στον χρόνο, καθώς ανασύρει από τη μνήμη της μοναδικές εικόνες και ιστορίες που έζησε στα έξι χρόνια της στενής συνεργασίας της με τον μεγάλο μουσικοσυνθέτη. Αφορμή, μια συναυλία αφιερωμένη στα 95 χρόνια ζωής του. 
 
- Έχετε πει ότι για να δώσετε μια συναυλία πρέπει να έχετε την ανάγκη να μοιραστείτε δυνατές συγκινήσεις με το κοινό. Τι σας ώθησε να κάνετε αυτή τη συναυλία τώρα; Η ανάγκη μου ήτανε πολύ απλή. Ξεκίνησα με τον Μίκη Θεοδωράκη στα 17 μου. Ο πρώτος δίσκος μου, «Οι μπαλάντες» σε ποίηση του Μανώλη Αναγνωστάκη, ήταν μαζί του. Ακολούθησαν άλλοι πέντε δίσκοι. Κάποια τραγούδια τα έγραψε ειδικά για τη φωνή μου. Σε εκείνη την ηλικία μπήκα και στο συγκρότημά του και γυρίσαμε τον μισό πλανήτη με συναυλίες. Σε εκείνα τα πρώτα έξι χρόνια της πορείας μου στο τραγούδι διαμορφώθηκα και σαν φωνή, σαν τραγουδίστρια και σαν καλλιτέχνης. Και τον θεωρώ δάσκαλό μου. Πάντα στα προγράμματά μου υπήρχαν τραγούδια του Μίκη, αλλά έχω πολύ καιρό να τραγουδήσω αμιγώς πρόγραμμα Θεοδωράκη. Ένιωσα λοιπόν την ανάγκη, μετά από τόσα χρόνια που τραγουδάω, να του κάνω και ένα αφιέρωμα. Ήθελα να θυμηθώ κάποια τραγούδια που έχω καιρό να τραγουδήσω, αλλά τα αγαπώ. Αυτή η ανάγκη μου συνέπεσε με το έτος Μίκη Θεοδωράκη το 2020, και τη συμπλήρωση 95 χρόνων ζωής του.
 
- Πότε ήταν η πρώτη φορά που ακούσατε τραγούδια του Θεοδωράκη; Ο Μίκης ήταν φίλος με τους γονείς μου. Η μητέρα μου λάτρευε τη μουσική του και στο σπίτι συνέχεια ακούγονταν τα τραγούδια του. Επίσης, η μητέρα μου, που έχει πολύ ωραία φωνή, τραγουδούσε συνέχεια δικά του τραγούδια. 
   
- Ποιες εικόνες σας έρχονται στο μυαλό από την πρώτη σας συνάντηση; Γεννήθηκα στην τότε Σοβιετική Ένωση και ο Μίκης κάθε φορά που ερχόταν στη Μόσχα περνούσε και από το σπίτι μας. Τον γνώρισα από κοντά όταν ήμουν οκτώ χρονών. Όταν τον είδα στη σκηνή σε μια συναυλία στη Μόσχα ήμουν 10 χρονών. Στην αρχή εντυπωσιάστηκα από το μεγάλo του ύψος, είναι 1.95. Σαν οκτάχρονο παιδί που ήμουν, μου φαινόταν όπως ένας γίγαντας από το παραμύθι. Μου έκαναν εντύπωση τα τεράστια χέρια του, που τα κουνούσε για να διευθύνει την ορχήστρα και τους τραγουδιστές. 
 
- Συνειδητοποιούσατε τότε πόσο σπουδαίος συνθέτης ήταν; Ούτε όταν ήμουν οκτώ χρονών, ούτε στα δέκα μου συνειδητοποιούσα ποιος ακριβώς ήταν μπροστά μου. Λίγο αργότερα άρχισα, να αντιλαμβάνομαι την αξία αυτού του προσώπου και ποιος είναι. Δηλαδή από τα 14, όταν άρχισα να τραγουδάω και να συμμετέχω σε κάποια συγκροτήματα. 
 
- Και πώς προέκυψε η πρόταση να συνεργαστείτε; Όταν ήρθε πάλι σπίτι μας και ήμουν 17 χρονών, αφού είχα είδη ξεκινήσει να τραγουδάω, τραγούδησα ένα τραγούδι του, «Το τρένο φεύγει στις οκτώ». Τότε έπαιζα και ακορντεόν, είχα τελειώσει ένα ωδείο. Τραγούδησα αυτό το τραγούδι με το ακορντεόν και κάτι του άρεσε στη φωνή μου. Μου εξήγησε τότε πως υπάρχει ένας κύκλος τραγουδιών, «Οι Μπαλάντες» του Μανώλη Αναγνωστάκη, και μου πρότεινε να πω εγώ αυτά τα τραγούδια. Αυτή ήταν η αρχή.  
 
- Πώς νιώσατε όταν σας πρότεινε στα 17 σας να πείτε τραγούδια του; Όταν ο Μίκης μου είπε ότι με θέλει στον δίσκο αυτό, τότε συνειδητοποίησα πολύ καθαρά ότι θέλω να γίνω τραγουδίστρια και το είπα και στους γονείς μου. Σπούδαζα ακόμα και επειδή θα πηγαίναμε περιοδεία για δυο χρόνια έπρεπε να εγκαταλείψω τις σπουδές μου. Έτσι, ξεκαθάρισα στους γονείς μου ότι εγώ αυτό θέλω να κάνω. 
Ο Μίκης Θεοδωράκης σε συναυλία στο Λυκαβηττό στα πλαίσια του «Μουσικού Αυγούστου» 1977.
 
- Στα 17 σας λοιπόν, στην εφηβεία, έρχεστε στην Ελλάδα για να τραγουδήσετε τις «Μπαλάντες» σε ποίηση Μανώλη Αναγνωστάκη. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία; Ήταν μια εμπειρία τρομακτική, γιατί ήμουν πολύ μικρή για να αντιμετωπίσω τέτοιες δυσκολίες. Από την άλλη, επειδή ήμουν παιδί δεν συνειδητοποιούσα τον κίνδυνο. Κάποιες φορές πίστευα ότι «είμαι ατρόμητη», άλλες φορές έλεγα «τι κάνω τώρα;».
 
- Νιώθετε τυχερή που στο ξεκίνημα της πορείας σας είχατε δίπλα σας έναν μεγάλο συνθέτη του μεγέθους του Θεοδωράκη; Βέβαια ήμουν τυχερή. Κάποιες φορές λυπάμαι τα νέα παιδιά που δεν έχουν τη στήριξη μιας μεγάλης προσωπικότητας δίπλα τους, που θα τους πάρει από το χέρι, θα τους μάθει πράγματα. Να τους συστήσει στο κοινό σωστά και όχι μέσω μιας τηλεόρασης. Αυτό πολλές φορές δεν λειτουργεί σωστά.
 
- Τι μάθατε κοντά στον Θεοδωράκη; Ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος. Έγινα δίπλα του καλλιτέχνης, τραγουδίστρια, άνθρωπος. Ήμουν άπειρη στο στούντιο και τον πρώτο καιρό δεν τα κατάφερνα. Κάποια στιγμή είπα και τα τέσσερα τραγούδια από τις «Μπαλάντες» μέσα σε μια μέρα στο στούντιο. Θυμάμαι ότι έγινε πολύ γνωστό το «Δρόμοι παλιοί», αλλά αγαπώ και τα άλλα τρία.

- Τι σας συγκινεί σ’ αυτά τα τραγούδια; Η μουσική του Θεοδωράκη με συγκινεί γενικά. Με συγκινούν οι μελωδίες του, που είναι απέραντες και απλόχερα δοσμένες. Με συγκινεί που χρησιμοποιεί την ποίηση, κάτι που επίσης οφείλουμε σ’ αυτόν. Το ότι δηλαδή έβαλε ένα ολόκληρο έθνος να προφέρει τα ποιήματα του Σεφέρη, του Ελύτη, του Ρίτσου. Νομίζω ότι ήταν πολύ μεγάλη η συμβολή του Μίκη στη μελοποιημένη ποίηση. Εκείνος το ξεκίνησε ουσιαστικά και μετά συνέχισαν οι επόμενοι. Στη μουσική πολλές φορές δεν μπορείς να εξηγήσεις γιατί σε συγκινεί κάτι, όπως και στην τέχνη. Και μερικές φορές νομίζω πως είναι καλύτερα να μην τα αναλύουμε πολύ, για να υπάρχει αυτή η μαγεία. Όταν σε συγκινεί κάτι, σημαίνει ότι είναι αληθινό. Σημαίνει ότι φτάνει στην καρδιά και στην ψυχή των ανθρώπων. Και για μένα είναι πάρα πολύ σημαντικό να συγκινηθεί ο κόσμος σε μια παράσταση, σε μια συναυλία, μπροστά σε έναν πίνακα, μπροστά σε ένα βιβλίο που διαβάζει.  
Λυκαβηττός, «Μουσικός Αύγουστος». Στο πιάνο η Ντόρα Μπακοπούλου και δίπλα η Ζορμπαλά.
 
- Αυτό είναι το ζητούμενο και στις δικές σας συναυλίες; Ναι, πλέον δεν τραγουδάω πολύ συχνά. Υπάρχουν και κάποιες χρονιές που δεν τραγουδάω καθόλου. Επιλέγω να τραγουδάω όταν το έχω πολύ ανάγκη. Έτσι, ποτέ δεν ξέρω αν είναι η τελευταία συναυλία που τραγουδάω, ποτέ δεν ξέρω αν θα επαναληφθεί. Δεν έχω κάποιο πρόγραμμα. Κάτι σκέφτομαι, κάτι με ενθουσιάζει και αρχίζω να το δουλεύω. Έτσι γεννιέται μια παράσταση, η οποία άλλες φορές αρέσει περισσότερο και άλλες λιγότερο. Δεν μπορεί να είναι πάντα το ίδιο. Και αυτό το έχω καταλάβει πια μέσα στα τόσα χρόνια που τραγουδάω και είμαι στη σκηνή. Είναι ουτοπία να κυνηγάμε κάθε φορά την ίδια επιτυχία. Έτσι, προτίμησα να τραγουδάω αυτά που αρέσουν σ’ εμένα, που με συγκινούν, με την ελπίδα ότι θα αρέσουν και στον κόσμο. 

- Πολλά από τα τραγούδια του Θεοδωράκη που γράφτηκαν την περίοδο της χούντας και της μεταπολίτευσης, χαρακτηρίστηκαν πολιτικά. Εσείς μυηθήκατε σ’ αυτό το πνεύμα; Εγώ θα τα έλεγα κοινωνικά. Επίσης, νιώθω ότι τα τραγούδια που περιέχουν συνθήματα δεν είναι πολύ κοντά στην ψυχοσύνθεσή μου. Όμως, ορισμένα τραγούδια που έχουν μέσα τους κάποιο κοινωνικό μήνυμα, πολλές φορές μου αρέσουν. Βέβαια, είμαι λυρική τραγουδίστρια. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο να μιλάει για τον έρωτα κάποιο τραγούδι για να είναι λυρικό. 

- Το 1977 συμμετείχατε στον «Μουσικό Αύγουστο» του Μίκη Θεοδωράκη στην Αθήνα. Ήταν από τις πιο σημαντικές σας εμφανίσεις; Ο Μίκης είχε πάρει όλο το συγκρότημα, όλους τους τραγουδιστές του και ανεβήκαμε στον Λυκαβηττό για έναν μήνα. Καλοκαίρι στην Αθήνα, ήταν πανέμορφα με πολύ κόσμο. Έχω κάτι εικόνες στο μυαλό μου καταπληκτικές. Παρουσιάσαμε τέσσερα διαφορετικά προγράμματα. Ήταν μια αξέχαστη εμπειρία, η οποία μου έμαθε πολλά.

- Στα 18 σας, είχατε την ευκαιρία να ακολουθήσετε τον Θεοδωράκη σε συναυλίες, στην Ευρώπη, την Αμερική, τον Καναδά. Πώς θυμάστε αυτή την περιοδεία; Εγώ ερχόμουν από τη Σοβιετική Ένωση, ένα καθεστώς τελείως διαφορετικό, με άλλες συνήθειες. Βρέθηκα με ανθρώπους οι οποίοι λειτουργούσαν εντελώς διαφορετικά από εμένα. Ουσιαστικά, ήμουν έφηβη και δεν ήταν εύκολη η προσαρμογή. Όλο αυτό που έπεσε απάνω μου σαν βουνό, ήταν τεράστιο. Έπρεπε να διαχειριστώ πολύ δύσκολες καταστάσεις ως παιδί. Ήμασταν πολύ ενωμένη και αγαπημένη οικογένεια και χρειάστηκε να μείνω αρκετό καιρό μακρυά από το σπίτι μου. Ξαφνικά, βρέθηκα με αυτό το συγκρότημα να τριγυρνάμε σε όλη την Ευρώπη, με ένα πούλμαν από τη μια πόλη στην άλλη, από το ένα ξενοδοχείο στο άλλο, τη μια αίθουσα συναυλιών στην άλλη. Απ’ τη μια ήταν αυτή η δυσκολία. Απ’ την άλλη, βέβαια, ήταν απίστευτο ένα παιδί να το ζει όλο αυτό. Ήταν συναρπαστική εμπειρία. Είδα πάρα πολλούς τόπους μέσα σε δυο χρόνια, γνώρισα ανθρώπους. Ειδικά εκείνη την εποχή, τη μεταπολίτευση, ο περισσότερος κόσμος που ερχόταν στις συναυλίες δεν ήταν Έλληνες που ζουσαν στο εξωτερικό, ήταν ξένοι. Έτσι γνώρισα πολλούς διαφορετικούς λαούς.
Την φωτογραφία του εξωφύλλου του δίσκου «Μπαλάντες» του Μανώλη Αναγνωστάκη με την Μαργαρίτα Ζορμπαλά και τον Πέτρο Πανδή, τράβηξε στο Λυκαβηττό η Μαργαρίτα Θεοδωράκη, κόρη του Μίκη το 1977.

- Η μητέρα σας δεν σας συνόδευσε στις συναυλίες; Όχι, η μητέρα μου δούλευε εκείνη την περίοδο. Και ούτε πλήρωνε κανείς για να ακολουθεί η μαμά σ’ αυτές τις παραστάσεις. 

- Πώς θα περιγράφατε τον Θεοδωράκη, έτσι όπως τον γνωρίσατε εσείς; Νομίζω έτσι όπως φαίνεται. Είναι πληθωρικός. Έτσι γράφει και τη μουσική του, είναι όλα μεγάλα. Και οι αντιδράσεις του είναι έντονες. Γενικά όμως δεν είναι άνθρωπος ο οποίος τσακώνεται εύκολα. Είναι ήπιος, είναι γλυκός. Δεν θυμώνει και πολύ εύκολα. Θυμώνει συνήθως για τα πολιτικά, όχι όμως με τους  ανθρώπους. Θυμάμαι ότι ελάχιστες φορές έκανε παρατηρήσεις. Προσπαθούσε να μας δείξει τι πρέπει να κάνουμε και πώς να πούμε το κάθε τραγούδι. Ήμασταν νέα παιδιά και τον ακολουθούσαμε όλοι. 
 
- Έχει γράψει τραγούδια ειδικά για τη φωνή σας; Έχει γράψει τον δεύτερο δίσκο που κάναμε μαζί, το «Ταξίδι μέσα στη νύχτα». Θυμάμαι ότι έφερε τα τραγούδια και μου είπε «σκεφτόμουν την φωνή σου όταν τα έγραφα». Κάποια βέβαια γράφτηκαν και πριν από μένα.
 
- Το γεγονός ότι γίνατε η μούσα του, όπως η Μαρία Φαραντούρη, σας έκανε να νιώθετε μια μεγάλη ευθύνη; Αν ήμουν μούσα του, δεν το ξέρω. Ήμουν μια τραγουδίστρια στο συγκρότημά του. Αυτά είναι επίθετα των δημοσιογράφων και βέβαια είναι τιμή μου αν με έχουν κατατάξει μαζί με τη Μαρία Φαραντούρη. Ήταν γενικά βαρύ φορτίο. 
 
- Τι σηματοδότησε το τέλος της συνεργασίας σας; Η συνεργασία μας κράτησε γύρω στα έξι χρόνια. Αλλά δεν σταμάτησα ποτέ να τραγουδάω Θεοδωράκη. Απλώς, ο Μίκης κάποια στιγμή δεν είχε το συγκρότημα και σιγά-σιγά ανεξαρτητοποιηθήκαμε όλοι. 
Λυκαβηττός, «Μουσικός Αύγουστος». Ο Γιώργος Θεοδωράκης διευθύνει το έργο «Ο ήλιος και ο χρόνος». Διακρίνονται οι Πέτρος Πανδής, Μαργαρίτα Ζορμπαλά, Μίκης Θεοδωράκης, Μητσοβολέας.
 
- Συνεχίσατε να έχετε επαφή; Όχι πάρα πολύ. Τον είδα πριν από δυο χρόνια. Με κάλεσε στο σπίτι του. Μιλήσαμε και χαρήκαμε πολύ και οι δυο αυτή τη συνάντηση. Τότε μου χάρισε έναν χάρτη, του τον είχε φτιάξει ένας φίλος του. Έδειχνε έναν αστερισμό που είχε το όνομα «Αστερισμός Μίκη Θεοδωράκη» και πάνω του ήταν σημειωμένα κάποια έργα του και οι τραγουδιστές που τραγούδησαν μαζί του. Από εκεί πήρα την ιδέα για τον τίτλο των συναυλιών που θα δώσω στην Κύπρο. 

- Πιστεύετε ότι θα έχουμε στο μέλλον κορυφαίους συνθέτες του μεγέθους του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι; Δεν νομίζω ότι θα ξαναγεννηθούνε Μίκης και Μάνος. Αυτό που λένε «ουδείς αναντικατάστατος» δεν ισχύει σ’ αυτή την περίπτωση. Είναι αναντικατάστατοι αυτοί οι δύο. Είναι άλλες εποχές σήμερα, πιστεύω πως θα υπάρξουν άλλοι συνθέτες, άλλοι στιχουργοί και ποιητές εξίσου σημαντικοί. Ο λαός μας γεννάει πολλά ταλέντα. Και υπάρχουν ήδη ωραίοι συνθέτες, στιχουργοί και ωραίες φωνές. Η Κύπρος, επίσης, βγάζει πολύ ωραίες φωνές. 
 
- Εμφανίζεστε για πρώτη φορά με τον Παντελή Θαλασσινό. Πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία; Είναι μια ευχάριστη συγκυρία το γεγονός ότι καταφέραμε με τον Παντελή Θαλασσινό να βρεθούμε μαζί, παρά τις πολλές υποχρεώσεις του. Τον εκτιμώ απέραντα, είναι σπουδαία φωνή, σπουδαίος καλλιτέχνης και συνθέτης. Γενικά, είναι μια οντότητα καλλιτεχνική που μου ταιριάζει πάρα πολύ και ήθελα να συνεργαστώ μαζί του. Επίσης, έχω καιρό να συνεργαστώ με κάποιον συνάδελφο σε μια μεγάλη συναυλία. Το ένιωσα σαν ανάγκη. Δηλαδή, ένιωσα λίγη μοναξιά στις τελευταίες παραστάσεις μου. Ήθελε και ο Θαλασσινός αυτή τη συνεργασία.  

* Οι συναυλίες με τη Μαργαρίτα Ζορμπαλά και τον Παντελή Θαλασσινό «Στον Αστερισμό του Μίκη Θεοδωράκη» με διευθυντή ορχήστρας τον Βάσο Αργυρίδη, θα δοθούν στις 10/2 στο Μαρκίδειο Θέατρο Πάφου, στις 11/2 στο Παττίχειο Θέατρο Λεμεσού, στις 12/2 στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας και στις 13/2 στο Δημοτικό Θέατρο Λάρνακας, ώρα 20:00. Εισιτήρια στο www.ticketour.com.cy και στα καταστήματα ACS, τηλ. 77 77 7040.

maria.panayiotou@phileleftheros.com
 
Φιλελεύθερα, 2/2/2020.
  Συνέντευξη: Μαρία Παναγιώτου      Στέλιος Καλλινίκου (Αρχείο «Φ») και από το αρχείο της κ. Ζορμπαλά   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...