To Top
Επόμενο
Προηγούμενο
Εικόνες γκριζωπής θλίψης
ΑΡΧΙΚΗGOING OUTΓΝΩΜΕΣ • Εικόνες γκριζωπής θλίψης
  09 Δεκεμβρίου 2019, 2:55 μμ  
Νένα Φιλούση: «Σώματα ασφαλείας», εκδόσεις Κύμα, 2019.
 
Η Νένα Φιλούση, με την τέταρτη ποιητική συλλογή της, έχει πια κατασταλάξει, τόσο υφολογικά και τεχνοτροπικά, αλλά και στο πεδίο των θεματικών και ποιητολογικών αναζητήσεων της. Στο επίκεντρο της συλλογής «Σώματα ασφαλείας» θα έλεγα πως βρίσκεται η θλίψη μέσα στο αστικό τοπίο, πλαισιωμένη και από ένα σαφέστατο ποιητολογικό υπόβαθρο. Θλίψη και ποιητική συχνά συνυπάρχουν, συγκροτώντας ένα στέρεο αισθητικό στίγμα.

Η ποιήτρια κινείται με ευχέρεια στο αστικό τοπίο, πραγματευόμενη συνήθως επώδυνες καταστάσεις και ενδοσκοπικά αναψηλαφώντας ψυχολογικές διαθέσεις, μόνιμες ή παρωδικές. Όταν επιστρατεύει την ειρωνεία ή τον σαρκασμό, γίνεται ιδιαιτέρως εύστοχη: «...με κάθε δύο θλίψεις παίρνετε ένα σίριαλ / εντελώς δωρεάν». (σελ.8) Και όταν η ειρωνεία ή ο σαρκασμός αγγίζουν τα όρια της χλεύης ή της διαπόμπευσης, το αποτέλεσμα είναι ακόμα πιο ευτυχές: «Τα ποιήματα κινδυνεύουν από ποιητές / κροκόδειλους φιλήσυχους πολίτες». (σελ. 9)

Η Ν.Φ. γράφει ενδοσκοπικούς στίχους θλίψης, υμνωδούς της φθοράς, του μαρασμού, των ανεκπλήρωτων και πλέον ανεπιστρεπτί διαφυγουσών επιθυμιών. Γράφει στίχους απολογισμού, συνήθως πικρού και κάποτε ανέλπιδου: «Επιθυμίες πιεσμένα τενεκεδάκια αλουμινίου / ανακυκλώνονται με θράσος / ενώ μεγαλώνω κι οι νεκροί μου πληθαίνουν / σαν ιστοί αράχνης σε κήπο τυφλού». (σελ. 32)

Εικόνες γκριζωπής θλίψης διαγράφονται συχνά στον ορίζοντα των θεματικών αλλά και των ποιητολογικών αναζητήσεων της Ν.Φ. Έχουμε να κάμουμε με ποίηση δωματίου, ποίηση εσωτερικότητας και αυτοανάλυσης. Η ποιήτρια δέχεται επιρροές και εμπνεύσεις από ό,τι την περιβάλλει, από όποιους την περιβάλλουν: «Πιο θλιβερή από την ατολμία να φύγεις / η σιωπή των γηροκομείων. / Γι’ αυτό κρατάν μπαστούνια. / Για να ακούγονται στο πάτωμα». (σελ. 21)

Συχνά τα ποιήματα της Ν.Φ. αναδίνουν μια στυφή μυρωδιά απογοήτευσης, πίκρας, φθοράς που προελαύνει ανεμπόδιστα. Σχεδόν κατά κανόνα όμως δηλοί παρουσία και το ποιητολογικό στοιχείο: «Έξω η πολυκοσμία μυρίζει σάρκες / χιλιάδες πουλιά τσιμπολογάνε σκουλήκια που μάζωξε η σήψη. / Λιγόστεψαν τα χρόνια και τα ποιήματα. / Βλέπεις νυχτώνει νωρίς πια». (σελ.24)
 
Ακόμα και ο τρόπος με τον οποίο η ποιήτρια πραγματεύεται τη μνήμη, ψέγοντας αδιέξοδες, στενόκοπες ή μονοδιάστατες προσεγγίσεις, αποπνέει μιαν αίσθηση πίκρας, θλίψης και απογοήτευσης. Κυρίως για τις προοπτικές που έπρεπε να διαγράφονται στον ορίζοντα. Ωστόσο, δεν είναι καν ορατές ούτε ως περίγραμμα: «Οι νεκροί μας μόνο ξέρουν / άυπνοι, θολοί, αδικαίωτοι / σε πόση ξεραίλα τους θάβουμε / επειδή κάνουν αδιαλείπτως τη διαδρομή γη – ουρανός ακούραστοι / φωνάζοντας από τα τζάμια των λεωφορείων: / στο φως, γυρίστε στο φως. / Μα εμείς κοιτάμε τις ρόδες. / Δηλαδή για να είμαστε ακριβείς / τα σημάδια που αφήνουν οι ρόδες». (σελ. 28)

Όπως σημείωσα ήδη τα ποιητολογικά στοιχεία είναι διάσπαρτα σε όλη τη συλλογή, άλλοτε με ακροθιγείς αναφορές και άλλοτε με πιο πλήρεις προσεγγίσεις. Σε ένα από τα πιο άμεσα ποιήματα ποιητικής στο βιβλίο, η Ν.Φ. παρομοιάζει τα ποιήματα με ενδύματα. Και το πράττει με φαντασία και αξιολογική έφεση, καθώς για την καλή ποίηση αποφαίνεται: «Ποίημα είναι όταν φοράς ένα ρούχο πολυκαιρισμένο / χαμένο απ’ όλες τις φρονιμάδες / και γίνεται δέρμα». Την ίδια ώρα, προφανώς για την κακή ποίηση, καταλήγει: «Ρούχα πολλά, της ελαφρότητας / και ποιήματα άνευ ουσίας». (σελ. 13)
 
Σε ένα άλλο ποιητολογικό δημιούργημά της η Ν.Φ. θεματοποιεί τη συσσωρευμένη εμπειρία, γνώση, ενέργεια, ενδεχομένως αγάπη, πόνο, γενικά συναίσθημα, που απαιτεί η συγγραφή ενός ποιήματος: «Γράφουμε ποιήματα σαν τα φαναράκια / που μαζεύουν ήλιο / για ν’ ανάψουν μόνα τους το βράδυ». (σελ. 15)

Από τη συλλογή ξεχώρισα και ένα ποίημα – προσγείωση στον ωμό ρεαλισμό. Ποίημα ειρωνικό, απαγορευτικό διάταγμα στην όποια γλυκιά ονειροπόληση, στη μαγεία της φαντασίωσης, στη θαλπωρή της όποιας προσδοκίας. Έστω κι αν αυτή δεν είναι βάσιμη. Τέλος, ποίημα αφηγηματικό. Εξού και παρατίθεται ολόκληρο: «Ο από πάνω είναι ομορφάντρας, δυνατός ευγενικός / ακούει μουσική / κολυμπά καταχείμωνο, τα χέρια του φτιάχνουν πράγματα / χαμογελά στο κλιμακοστάσιο. / Ο δίπλα είναι σοφός, ήσυχος, διδάσκει, δεν μάθαμε πού / διαβάζει συνέχεια και περπατά τα απογεύματα / για την υγεία της καρδιάς / μας κοιτάει απαλά μέσα από κομψά γυαλιά. / - Ααα, το μέλλον και το παρελθόν είπαμε. / Μέχρι που έφτασε ο διαχειριστής (ψηφίζει εμμονικά έχει καταθέσεις) / και ανακοίνωσε ότι δεν έχουμε γείτονες / και να πληρώσουμε τα κοινόχρηστα / τώρα αμέσως». (σελ. 11)
 
Η ποιήτρια αξιοποιεί την αλληγορία, δημιουργώντας δύσβατα «κλειδιά» για ν’ ανοίξουν τα μονοπάτια της ποίησής της. Σε υποχρεώνει να επιστρέψεις ξανά και ξανά σ’ ένα στίχο της, μέχρι να φτάσεις στο μεδούλι των πραγμάτων ή σε αυτό που εσύ θεωρείς μεδούλι των πραγμάτων.

Μια τελευταία επισήμανση που θα ήθελα να κάμω είναι ότι στην ποίηση της Ν.Φ. αυτό που τετριμμένα αποκαλούμε «γυναικεία αίσθηση» είναι αδιόρατα αισθητό έως εντελώς λανθάνον. Κάνει την εμφάνιση του μόνο για σκοπούς ακρίβειας, λεπτότητας. Και πολύ σπάνια για λόγους αισθαντικότητας: «Η ψυχή μου σαν τη γάτα, χοντρή και ράθυμη / κουρνιάζει κάτω από αμάξια που μόλις έσβησαν…». (σελ. 38)
 
  Γιώργος Φράγκος   
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...