Απέθανε με τα χειρόγραφα ανά χείρας», αναφέρεται για τον Κωνσταντίνο Σπυριδάκι, σκιαγραφώντας τη φυσιογνωμία και το πνευματικό πορτρέτο ενός Κύπριου λόγιου που αφιερώθηκε στα γράμματα, την καλλιέργεια, την Παιδεία. Το έργο του Κωνσταντίνου Σπυριδάκι παρουσιάστηκε σε εκδήλωση που διοργάνωσε ο Εκδοτικός Οίκος Εν Τύποις, από τον Νίκο Χριστοδουλίδη. Χαιρετισμό απηύθυναν η διευθύντρια του Εκδοτικού Οίκου, Βούλα Κοκκίνου, ο διευθυντής του Παγκύπριου Γυμνάσιου, Λοΐζος Σέπος και ο φιλόλογος, ιστορικός και ερευνητής Άγγελος Κυριακούδης, ενώ αντιφώνησε ο γιος του, Ανδρέας Σπυριδάκις. Αφορμή της εκδήλωσης η επανέκδοση του έργου «Άπαντα Κωνσταντίνου Σπυριδάκι: Μελέται, Διαλέξεις, Λόγοι, Άρθρα».
«Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι ο Κωνσταντίνος Σπυριδάκις απέθανε με τα χειρόγραφα ανά χείρας», σημείωσε για τον πατέρα του, ο Ανδρέας Σπυριδάκις. «Πίστευε στην Ελλάδα ως τη μητέρα τροφό κατ’ αντίθεση με άλλους και σε χαλεπούς καιρούς διακήρυττε ότι η Κύπρος δεν είχε άλλη επιλογή από την επιλογή του έθνους, ενώ συμπλήρωνε ότι η Κύπρος είτε θα ζήσει με την Ελλάδα είτε θα πεθάνει με την Ελλάδα», ανέφερε ανάμεσα σε άλλα για τις θέσεις του Κωνσταντίνου Σπυριδάκι. Σχετικά με την έκδοση του συγγράμματος, μετά από τρίχρονη προσπάθεια, διευκρίνισε ότι αποτελεί την πνευματική δημιουργία του Κωνσταντίνου Σπυριδάκι διαχρονικά, ενώ ανέφερε ότι θα εκδοθούν πρόσθετα έργα με αδημοσίευτο υλικό.
Ως γίγαντα των ελληνικών γραμμάτων και τεχνών, παρομοίασε τον Κωνσταντίνο Σπυριδάκι στη διάρκεια της παρουσίασης του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Μίλησε για έναν πνευματικό πατέρα πολλών αξιόλογων ανθρώπων του τόπου μας, ο οποίος υπηρέτησε και ως ο πρώτος υπουργός Παιδείας προωθώντας, έτσι, τον ελληνικό πολιτισμό. «Επηρεάστηκε βαθύτατα από τον Ευαγόρα τον Α΄, τον βασιλιά της Σαλαμίνας, τον οποίο είχε επιλέξει ως θέμα της διατριβής του. Πολύπλευρο, πολυδιάστατο και πολύτιμο το συγγραφικό έργο του Κωνσταντίνου Σπυριδάκι, όπως φυσικά και η εθνική του προσφορά στον τόπο μας. Συνέβαλε στην ανύψωση του επιπέδου της Παιδείας, εμφύσησε το ζήλο για την απόκτηση γνώσης, ενέπνευσε, σφυρηλάτησε και καλλιέργησε τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη στις ψυχές των Ελλήνων της Κύπρου».
Είχε θέσει ως σκοπό την ψυχική και πνευματική καλλιέργεια των συμπολιτών του μέσω των ελληνικών γραμμάτων και τεχνών, είπε ο κ. Χριστοδουλίδης. Βάσει αυτών των θέσεων αντιτάχθηκε το 1931 στους Βρετανούς και στην κατάργηση των ελληνικών διδασκαλιών. Η μεγάλη ευθύνη για την επιτυχία της Παιδείας θεωρούσε ότι βαραίνει τον παιδαγωγό.
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Δρ Φελλάς: Καμπανάκι για νεανική βία και παραβατικότητα
Συνεχής ήταν η προσπάθεια του Σπυριδάκι, για διατήρηση των εθνικών προσανατολισμών και περιφρούρηση των ελληνικών ιδεωδών. «Τα υπηρέτησε με ζήλο και τα υπερασπίστηκε με θάρρος, ιδιαίτερα επί αγγλοκρατίας, όταν μετά την εξέγερση του 1931 η ελληνική Παιδεία δοκιμάστηκε πολύ σκληρά. Και όταν μετά την ανεξαρτησία ανέλαβε καθήκοντα προέδρου του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου και προέδρου της Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευσης και καθήκοντα Γυμνασιάρχη του Παγκύπριου Γυμνάσιου και υπουργού Παιδείας, από αυτές και πολλές άλλες θέσεις προσέφερε τα μέγιστα στον ελληνισμό».
Χωρίς υπερβολή, υπήρξε ο κυριότερος εμπνευστής και θεμελιωτής της ελληνικής παιδείας στη σύγχρονη Κύπρο, είπε ο κ. Χριστοδουλίδης και πρόσθεσε ότι ίδρυσε επιστημονικά, πνευματικά και πολιτιστικά σωματεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, οργανισμούς, ομίλους, επιμορφωτικά κέντρα (όπως το Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, το Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών, ο Όμιλος Παιδαγωγικών Ερευνών, το Μουσείο Αγώνος, ο Κυπριακός Οργανισμός Αθλητισμού κα). Ως πρόεδρος της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών συνέτεινε στην ίδρυση του μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Ασπίδα απέναντι στη γλωσσική παρακμή και αμάθεια
Στη συμβολή και στο έργο του Κωνσταντίνου Σπυριδάκι, αναφέρθηκε ο φιλόλογος, ιστορικός και ερευνητής, Άγγελος Κυριακούδης. Μίλησε για έναν πολυμαθή και ταπεινόφρον άνδρα, ο οποίος ούτε μπορούσε να υποψιαστεί ότι αδιαμφισβήτητα θα συγκαταλέγονταν και ο ίδιος ως ένας από τους εξοχότερους μελετητές της νεώτερης Ελλάδος και δη της Κύπρου, ο οποίος διέπρεψε στον τομέα της μόρφωσης και της πνευματικής αρετής. Το έργο του Σπυριδάκι, αναφέρει ο κ. Κυριακούδης, το οποίο είχε ως επίκεντρο την ανθρωπιστική μόρφωση είναι χρήσιμο και επίκαιρο. Υπογραμμίζει, δε, πως αυτή η παρακαταθήκη μπορεί να αξιοποιηθεί να προταχθεί ως ασπίδα πνευματικής σωτηρίας απέναντι στην γλωσσική παρακμή και αμάθεια.
Η διευθύντρια του εκδοτικού οίκου Εν Τύποις, Βούλα Κοκκίνου, σημείωσε ότι «ο Κωνσταντίνος Σπυριδάκις, η εμβληματική αυτή προσωπικότητα στον τόπο μας, υπήρξε πρότυπο και επηρέασε καθοριστικά με θετικό τρόπο, πολλούς μαθητές του Παγκυπρίου Γυμνασίου και όχι μόνο», αναφέροντας ως παράδειγμα τον Βάσο Καραγιώργη, ο οποίος αποτέλεσε πρεσβευτή του κυπριακού πολιτισμού σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως είπε. Η ιδέα της επανέκδοσης των Απάντων του προέκυψε μετά την εμβάθυνση στο έργο του και μετά από ατέλειωτες συζητήσεις με τον γιο του, Ανδρέα Σπυριδάκι. Έτσι εκδόθηκαν έξι τόμοι, 3.300 σελίδων. «Η συγκεκριμένη έκδοση αποτελεί κόσμημα στην κυπριακή βιβλιογραφία».
Από την πλευρά του, ο διευθυντής του Παγκύπριου Γυμνάσιου, Λοΐζος Σέπος, ανέφερε Κωνσταντίνος Σπυριδάκις, υπηρέτησε στη διεύθυνση του ιστορικού αυτού σχολείου από το 1936 μέχρι το 1960. «Με πρωτοπόρο το Παγκύπριο Γυμνάσιο όλα τα σχολεία αρνούνται τις δελεαστικές προτάσεις των αποικιοκρατών και ο Κωνσταντίνος Σπυριδάκις, ψυχή της αντίστασης των εκπαιδευτικών, τίθεται επικεφαλής της ΟΕΛΜΕΚ που ιδρύεται το 1954», αναφέρει και προσθέτει ότι δεν μπόρεσε να αποφύγει τη σύλληψη το 1958. Ο Κωνσταντίνος Σπυριδάκις ίδρυσε, επίσης, την Εταιρία Κυπριακών Σπουδών και τον Ελληνικό Πνευματικό Όμιλο Κύπρου.
«Ως πρώτος υπουργός Παιδείας δίνει λίγο αργότερα σάρκα και οστά στο πρωτοπόρο όραμά του: Τεχνικές Σχολές με νέα αναλυτικά προγράμματα, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, αναβάθμιση της Παιδαγωγικής Ακαδημίας, Επαγγελματικός Προσανατολισμός, σχολείο για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Ιδρύει το Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, το Μουσείο Αγώνα, τον Σύνδεσμο Ελλήνων φιλολόγων Στασίνος. Κάνει κοντολογίς την ελεύθερη, πια, Κύπρο πνευματικό κι επιστημονικό κέντρο του οικουμενικού Ελληνισμού».
Το σύγγραμμα
Τα «Άπαντα Κωνσταντίνου Σπυριδάκι», σημειώνει ο κ. Χριστοδουλίδης, αποτελούν πιστή αναπαραγωγή των πρωτοτύπων που εκδόθηκαν από το 1972 έως το 1974. Η επανέκδοση τους έγινε με μέριμνα του εκδοτικού οίκου Εν Τύποις, του Κέντρου Επιστημονικού Ερευνών και του ιού του Ανδρέα Σπυριδάκι. Το έργο διαιρείται σε τρία μέρη. Το πρώτο αφορά τρεις τόμους, με υπότιτλο: «Ιστορικοφιλολογικαί μελέται και διαλέξεις». Το δεύτερο αποτελείται από δύο τόμους με υπότιτλό: «Εκπαιδευτικαί κατευθύνσεις και μακριοί αγώνες προστασίας και διατηρήσεως της Παιδείας εν Κύπρο». Το τρίτο αποτελείται από ένα τόμο, με υπότιτλο: «Λόγοι και άρθρα».
Στο πρώτο μέρος περιλαμβάνονται επιστημονικά κείμενα, κυρίως ιστορικά και φιλολογικά τα οποία ενημερώνουν τους Ελληνοκύπριους για την ιστορία και τον πολιτισμό τους, προβάλλοντας τον ελληνικό χαρακτήρα του νησιού. Στο δεύτερο μέρος εντάσσεται η κατηγορία των ενημερωτικών κειμένων του συγγραφέα, κυρίως εκπαιδευτικών που επεξηγούν τη φιλοσοφία της ελληνικής κουλτούρας και παιδείας. Στο τρίτο μέρος περιλαμβάνονται κείμενα που σύμφωνα με τον ίδιο τον Κωνσταντινο Σπυριδάκι, αποτελούν «συμπλήρωμα των προηγουμένων». Κείμενα ισχυροποίησης της άμυνας και των αντιστάσεων του κυπριακού ελληνισμού.
Στη διάρκεια της σύντομης εκδήλωσης, παρουσιάστηκε η τεράστια παρακαταθήκη από τον Κωνσταντίνο Σπυριδάκι. Ίδρυσε επιστημονικά, πνευματικά και πολιτιστικά σωματεία, βιβλιοθήκες, μουσεία, οργανισμούς, ομίλους, επιμορφωτικά κέντρα. Επί παραδείγματι το Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, το Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών, τον Όμιλο Παιδαγωγικών Ερευνών, το Μουσείο Αγώνος, τον Κυπριακό Οργανισμό Αθλητισμού κ.ά. Επίσης, ίδρυσε την Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, τον Ελληνικό Πνευματικό Όμιλο Κύπρου, ενώ συνέβαλε και στη δημιουργία του μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου. Ως υπουργός Παιδείας ιδρύει Τεχνικές Σχολές με νέα αναλυτικά προγράμματα, σχολείο για παιδιά με ειδικές ανάγκες, Επαγγελματικό Προσανατολισμό, επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, το Μουσείο Αγώνα, τον Σύνδεσμο Ελλήνων φιλολόγων Στασίνος. Ειδικά τα έργα του Σπυριδάκι επί υπουργίας του, υλοποιήθηκαν μόλις σε μια πενταετία, από το 1965 έως το 1970. Είναι μια περίτρανη απόδειξη ότι εκείνο που χρειάζεται είναι όραμα και πραγματική επιθυμία.
