Ο Ερμής Τσιατίνης θυμάται το δημοψήφισμα και γράφει την προσωπική του εμπειρία 11 χρόνια μετά από αυτό, όταν και ο ίδιος έλαβε μέρος σε μια ειρηνική διαδήλωση υπέρ της τότε απόφασης για Ένωση με την Ελλάδα.
Την 15η Ιανουαρίου 1950 (Κυριακή) ζούσα στην Αμμόχωστο σε ηλικία 8 χρονών.
Μαζί με πολλούς άλλους πιτσιρίκους γυρίζαμε τις εκκλησίες να δούμε τον καλοντυμένο, γραβατωμένο κόσμο που ερχόταν να βάλει την υπογραφή του κάτω από το «Αξιούμεν την Ένωσιν της Κύπρου με την Ελλάδα». Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι 96% των Ελλήνων της Κύπρου αξίωσαν την Ένωσιν. Μαζί τους και ένας μικρός αριθμός Τούρκων της Κύπρου.
Μετά από 11 χρόνια -Κυριακή 15/1/1961- πήγα στη Λευκωσία για να λάβω μέρος σε μια ειρηνική πικετοφορία και να διαδηλώσουμε ξανά την πίστη μας στην αξίωση των πατεράδων και παππούδων μας 11 χρόνια πριν. Η πικετοφορία είχε ως οργανωτές την ηγεσία του ΠΣΑ (Παγκύπριος Σύνδεσμος Αγωνιστών). Ο ΠΣΑ ήταν μια σχετικά μικρή ομάδα πρώην μελών της ΕΟΚΑ. Γενικός γραμματέας του ΠΣΑ ο εις Λευκωσίαν οδοντίατρος Ανδρέας Λάμπρου. Η συντριπτική πλειοψηφία των μελών ήταν από τον τομέα Καρπασίας του Φώτη Παπαφώτη. Πολλοί οι σιωπηλοί υποστηρικτές αλλά είχαν επάγγελμα στο δημόσιο -ή και περίμεναν μια τέτοια θέση- και οικογένειες στις οποίες έπρεπε να παράσχουν «τα προς το ζην».
Έφθασα στη Λευκωσία με καμιά σαρανταριά Βαρωσιωτών διαφόρων ηλικιών. Περιμέναμε και μερικές εκατοντάδες από την Καρπασία. Η Αστυνομία όμως σταμάτησε τα λεωφορεία τους και τους διέταξε να επιστρέψουν. Η Αστυνομία βρήκε και μια σφαίρα σε ένα από τα λεωφορεία! Σε άλλη περίπτωση ένοπλοι μασκοφόροι ανέκοψαν αυτοκίνητα και τα έστρεψαν πίσω.
Όταν έφθασα στη Λευκωσία μάθαμε ότι τα πανό της πικετοφορίας είχαν καταστραφεί από την Αστυνομία τις πρωινές ώρες. Ο αστυνόμος Γεώργιος Λαγοδόντης είχε πάρει πληροφορίες για τα γεγονότα από πληροφοριοδότη που είχε μέσα στον ΠΣΑ. Μάλιστα εξήγησε και στον Ανδρέα Λάμπρου ότι ήταν υπόχρεος να δράσει εναντίον συνθημάτων υπέρ της Ένωσης γιατί πράξεις υπέρ της Ένωσης έρχονταν σε αντίθεση με το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι αγωνιστές της Λευκωσίας ετοίμασαν βιαστικά έναν μικρό αριθμό πανό. Η πικετοφορία έγινε με έναρξη από τα γραφεία του ΠΣΑ. Αυτοί που δεν κρατούσαμε πανό είχαμε τα χέρια πίσω από την πλάτη μας, για να δείξουμε τις ειρηνικές μας διαθέσεις. Μερικές εκατοντάδες μέτρα από τον τόπο έναρξης της πικετοφορίας μας επιτέθηκαν ομάδες νεαρών που φορούσαν τα πηλήκια των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στα οποία ανήκαν. Άρπαξαν τα πανό και τα χρησιμοποίησαν χτυπώντας τους πικετοφόρους. Άλλοι -όπως ο γράφων- απλώς δέχθηκαν μερικά χαστούκια καθώς είχαμε τα χέρια πίσω από την πλάτη μας. Στα πεζοδρόμια αρκετοί εν στολή αστυνομικοί παρακολουθούσαν… τα επεισόδια. Τα πάντα ήταν καλά οργανωμένα και πίσω από αυτούς τους «τραμπούκους» οι ηθικοί αυτουργοί ήταν σε όλους γνωστοί.
Τις επόμενες μέρες μόνον οι εφημερίδες που είχαν σχέση με τον Αντώνη Φαρμακίδη -Αλήθεια και Εθνική- είχαν τις φωτογραφίες του ξυλοδαρμού (κανείς δεν χρειάσθηκε ιατρική περίθαλψη). Οι άλλες εφημερίδες δεν είχαν τίποτα!
Στην Αμμόχωστο ένας οικογενειάρχης που έλαβε μέρος στην πικετοφορία έχασε την πελατεία στο μαγαζί του και ξενιτεύτηκε για να ζήσει την οικογένειά του. Τον τιμώρησαν οι συμπολίτες του γιατί είχε το θράσος να θυμίζει στους υπόλοιπους την τότε αξίωσή τους για Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Υ.Γ.: Ο δημοσιογράφος Αντώνης Φαρμακίδης είχε υποφέρει στα χέρια απαγωγέων του 12 μέρες φρικιαστικής μεταχείρισης τον Απρίλιο του 1960. Οι ηθικοί αυτουργοί της απαγωγής του ήταν οι ίδιοι που ήταν πίσω από τους τραμπούκους της 15ης Ιανουαρίου 1961. Αργότερα και στη διάρκεια του 1961 οι επιθέσεις σε άτομα -αγωνιστές και μη- που είχαν αντίθετη γνώμη με την τότε εξουσία συνεχίστηκαν. Ξυλοδαρμοί πολιτευτών (γιατρού Ιωάννη Πολυδωρίδη, δικηγόρου Κ. Σιακαλλή, δημοσιογράφου κ. Δημητριάδη) δολοφονία Νεοκλή Παναγιώτου, Ευριπίδη Νούρου κ.λπ. Εις όλας τας περιπτώσεις οι επιτεθέντες γνωστοί. Οι έρευνες της τότε Αστυνομίας άνευ αποτελέσματος.
