«Ούτε μπορούσα να διανοηθώ ότι τα μαθηματικά θα είχαν σχέση με το θέατρο. Γνώρισα το αγαπημένο μου μάθημα από μια άλλη οπτική γωνία». Αυτή την εμπειρία μετέφεραν στον «Φ» τέσσερις μαθητές του Λυκείου Κοκκινοχωρίων Φώτη Πίττα, οι οποίοι πριν από λίγες ημέρες κέρδισαν το πρώτο Πανευρωπαϊκό Βραβείο Μαθηματικού Θεάτρου στην Πολωνία. Μέσα σε λίγες μέρες και δουλεύοντας μόνο στα διαλείμματα, η ομάδα των μαθητών και εκπαιδευτικών ετοίμασε μια δωδεκάλεπτη παράσταση, η όποια ακροβατεί μεταξύ των ορίων της λογικής και της παράνοιας, μέσα από όρους μαθηματικών. Το σπουδαίο αποτέλεσμα πέτυχαν οι μαθητές Δέσποινα Πατσαλή, Ζηνοβία Κουτσού, Γιώργος Μίσιης, Παναγιώτης Χατζηανδρέας, με τη στήριξη και την καθοδήγηση των καθηγητριών Κατερίνα Στρατή, Εύα Τρίαρου, Φάνη Πέτσα και Ειρήνη Γεωργίου.
Το μαθηματικό θέατρο, εξηγεί στον «Φ» η θεατρολόγος του σχολείου Φάνη Πέτσα, είναι μια θεατρική παράσταση μικρής διάρκειας, η οποία εμπεριέχει θεωρήματα, αποδείξεις, ανακαλύψεις από την επιστήμη των μαθηματικών.
Όλα ξεκίνησαν όταν η κ. Πέτσα πήρε στο σχολείο τέσσερις σελίδες από το κείμενο «Η δέκατη έβδομη νύχτα» του Απόστολου Δοξιάδη. Πρόκειται για μια «αντιπαράθεση» δύο μαθητικών διανοιών. Η μία ισχυρίζεται ότι τα πάντα μπορούν να αποδειχθούν με βάση τη λογική, ενώ η άλλη θέτει τα όρια της λογικής, βιώνοντας σε προσωπικό επίπεδο παραλογισμό. «Πραγματεύεται τη ζωή του Κουρτ Γκέντελ. Ενός σπουδαίου μαθηματικού, που αποκαλούν σύγχρονο Αριστοτέλη, ο οποίος ανέπτυξε το θεώρημα της μη πληρότητας. Δηλαδή, μπόρεσε να αποδείξει ότι η μαθηματική λογική είναι μη πλήρης. Αυτό που με ιντρίγκαρε και, τελικά, ξεκίνησα να δουλεύω το κείμενο, είναι ότι αυτός ο άνθρωπος που κατάφερε να θέσει τα όρια της λογικής, είχε φτάσει σε τέτοιο επίπεδο παραλογισμού όπου σταμάτησε να τρέφεται διότι πίστευε ότι του δηλητηριάζουν το φαγητό. Τελικά πέθανε από ασιτία». Παράλληλα, σημειώνει η κ. Πέτσα, το κείμενο πραγματεύεται την αντιπαράθεση του εν λόγω μαθηματικού με έναν συνάδελφό του που έζησε πριν από εκείνον, τον Ντάβιντ Χίλμπερτ, ο οποίος, ως θεωρητικός αντίποδας του Γκέντελ, ισχυρίζονταν ότι τα πάντα μπορούν να αποδειχθούν.
«Ρώτησα τους μαθηματικούς αν τους ενδιαφέρει και έτσι αποφασίσαμε να το δουλέψουμε. Είχαμε μόλις δύο εβδομάδες πριν τον Παγκύπριο Διαγωνισμό της Μαθηματικής Εταιρείας που έγινε στις 24 Φεβρουαρίου. Εκεί οι μαθητές μας διακρίθηκαν, λαμβάνοντας το εισιτήριο για τον Πανευρωπαϊκό Διαγωνισμό που διεξήχθη στην Πολωνία, στις 14 Μαρτίου». Το πρόγραμμά τους ιδιαίτερα πιεστικό. «Δουλεύαμε μόνο στα διαλείμματα, καθώς λόγω των τετραμήνων, δεν υπάρχει η δυνατότητα να χαθεί διδακτικός χρόνος».
Μετά τη διάκριση στην Κύπρο, σε μόλις μία ημέρα, η μαθηματικός Εύα Τρίαρου μετέφρασε το κείμενο στα αγγλικά. «Τα παιδιά το αποστήθισαν σε δύο μέρες και έτσι το παρουσιάσαμε στην Πολωνία στα αγγλικά. Δηλαδή, σε δυο εβδομάδες ετοιμάσαμε κείμενο, ενσωματώσαμε μαθηματικά θεωρήματα, παίχτηκε στα ελληνικά, μεταφράστηκε και παίχτηκε ξανά στα αγγλικά».
Παρά τις τεχνικές δυσκολίες, η ομάδα αποφάσισε να πάει στην Πολωνία. «Ήταν δυσβάστακτο το κόστος για να ταξιδέψουμε και επειδή δεν υπάρχει κρατική χρηματοδότηση, μας βοήθησαν ιδιωτικές χορηγίες». Πέρα από τη διαμονή και τα εισιτήρια, εξηγεί η κ. Πέτσα, η εγγραφή στο συνέδριο της Πολωνίας ανέρχονταν στα €150 ανά άτομο, δηλαδή €600 μόνο για τους μαθητές. Με ελάχιστα μέσα, καθώς τα παιδιά δεν είχαν ούτε αποσκευές, κατάφεραν να ξεχωρίσουν. «Για να καταλάβετε, αξιοποιήσαμε ως σκηνικά τα σακάκια τους, τα οποία τοποθέτησαν στο έδαφος αναπαριστώντας τους μαθηματικούς που έφυγαν από τη ζωή. Ουσιαστικά βασίστηκαν στις δικές τους δυνάμεις. Υπήρχε άφθονη θέληση και μια πολύ δυνατή ομάδα».
Όλα τα παιδιά, υπογραμμίζει η κ. Πέτσα, διψούν για δημιουργικότητα. «Με ρωτούσαν οι μαθητές του πρακτικού αν μπορεί το θέατρο να ενταχθεί και στον δικό τους κλάδο».
Δέσποινα Πατσαλή: «Το μαθηματικό θέατρο ήταν μια μοναδική και ξεχωριστή εμπειρία. Ούτε που φανταζόμουν ότι θα μπορούσα να εφαρμόσω μαθηματικές έννοιες έξω από την τάξη ή να διανοηθώ ότι θα μπορούσαν να είχαν σχέση τα μαθηματικά με το θέατρο. Και όμως, μέσα από ένα δημιουργικό ταξίδι, μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω το αγαπημένο μου μάθημα, τα μαθηματικά, από μια άλλη οπτική γωνία. Μέσα από το έργο “Η δέκατη έβδομη νύχτα”, με διασκευή του οποίου συμμετείχαμε στους διαγωνισμούς, κατανοήσαμε τη σύνδεση των μαθηματικών και με τη φιλοσοφία και τη λογική». Από το ταξίδι τους, αναφέρει η μαθήτρια, κατέκτησαν το πρώτο Παγκύπριο Βραβείο και έπειτα στο Euromatheatre 2023 της Πολωνίας το πρώτο πανευρωπαϊκό βραβείο. «Θα συμβούλευα όλους τους μαθητές να αδράξουν την ευκαιρία και να συμμετάσχουν σε διαγωνισμούς. Προσφέρουν εμπειρίες ζωής».
Ζηνοβία Κουτσού: «Μόλις μάθαμε για τη συμμετοχή μας στο διαγωνισμό μαθηματικού θεάτρου, ένιωσα μεγάλη έκπληξη αλλά και άγχος, αφού δεν ξανασυμμετείχα σε κάτι παρόμοιο. Μέσα από τις πρόβες και την προετοιμασία μας άρχισα να ενθουσιάζομαι. Αισθάνθηκα ότι κάνουμε κάτι εναλλακτικό, γνωρίσαμε τα μαθηματικά σε μια άλλη διάσταση. Την καλλιτεχνική. Ο ενθουσιασμός μου συμπληρώθηκε με την κατάκτηση του πρώτου παγκύπριου βραβείου στο διαγωνισμό Matheatre Cyprus 2023. Όμως, υπήρξε και συνέχεια μιας και προκριθήκαμε και στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό Euromatheatre 2023 στην Κρακοβία της Πολωνίας. Η στιγμή αυτή ήταν μοναδική. Ένιωσα υπέροχα για μένα, την ομάδα μου, τους συμμαθητές και τις καθηγήτριές μου».
Γιώργος Μίσιης: «Το ταξίδι μας στην Πολωνία μπορεί να θεωρηθεί ως μια από τις πιο ζεστές στιγμές της ζωής μου. Τα συναισθήματα που νιώσαμε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού αλλά και της προετοιμασίας μας για τον διαγωνισμό τόσο στην Κύπρο όσο και στην Πολωνία είναι απερίγραπτα. Η νίκη στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό μπορεί να θεωρηθεί ως επισφράγιση των κόπων μας. Οι στενοί δεσμοί που αναπτύξαμε μεταξύ μας και με τις καθηγήτριές μας, θα μας συνοδεύουν σε όλη μας τη ζωή».
Παναγιώτης Χατζηανδρέας: «Η εμπειρία του ταξιδιού αλλά και πρώτου πανευρωπαϊκού βραβείου ήταν μοναδική και θα πρέπει να ζήσει ο κάθε μαθητής. Από την αρχή όλοι πιστέψαμε ότι μπορούσαμε να πάρουμε το εισιτήριο για την εκπροσώπηση της Κύπρου στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό. Παρ’ όλες τις δυσκολίες που συναντήσαμε, καταφέραμε να παρευρεθούμε στο ευρωπαϊκό συνέδριο και ζήσαμε ένα αξέχαστο ταξίδι σε μια πανέμορφη χώρα, φέρνοντας το πρώτο βραβείο πίσω στην Κύπρο και στο σχολείο μας».
«Δώσαμε στα μαθηματικά κίνηση και ύφος»
«Ο δισταγμός που υπήρχε στην αρχή αλλά και η περιέργεια των παιδιών να δουν πώς συνδέονται τα μαθηματικά με το θέατρο, μετατράπηκαν στη συνέχεια σε μεράκι και ενθουσιασμό αφού αντιλήφθηκαν πως μέσα από τη θεατρικότητα μπορεί να κατανοηθούν έννοιες, ακόμα και δύσκολες, των μαθηματικών», σημειώνει στον «Φ» η μαθηματικός Εύα Τρίαρου Λοΐζου. «Βγάλαμε», συνεχίζει, «τα μαθηματικά έξω από την αίθουσα διδασκαλίας, τους δώσαμε κίνηση και ύφος και μεταφέραμε στους θεατές μέσα από μια διασκευή του έργου “Η δέκατη έβδομη νύχτα” του Απόστολου Δοξιάδη, την εντυπωσιακή αλήθεια που εκφράζει το θεώρημα του Κουρτ Γκέντελ, του ανθρώπου που η επιστημονική κοινότητα ονόμασε “νέο Αριστοτέλη”, της μη – πληρότητας της λογικής. Στο έργο εμπλέκεται και ο περίφημος μαθηματικός, Ντάβιντ Χίλμπερτ, ο οποίος ως αντίπαλος του Γκέντελ, δίνει μια παράσταση υπερασπιζόμενος την “πληρότητα” της λογικής». Πέρα από τα βραβεία, αναφέρει η κ. Τρίαρου, το σημαντικότερο για τα παιδιά είναι οι εμπειρίες που αποκόμισαν.
