Μια «στρατηγική επένδυση στη γνώση, στη διαφάνεια και στο μέλλον της έρευνας στην Κύπρο» χαρακτήρισε τη δημιουργία του Κυπριακού Αρχείου Διδακτορικών Διατριβών (ΚΑΔΔ) η Καθηγήτρια Τατιάνα Ελένη Συνοδινού Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κύπρου και Συντονίστρια της ομάδας υλοποίησης του ΚΑΑΔ μιλώντας την περασμένη Τρίτη 16 Φεβρουαρίου 2026 στην εκδήλωση παρουσίασης του ΚΑΑΔ στο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Κύπρου στην Πανεπιστημιούπολη στην Αγλαντζιά. Όπως τονίσθηκε από όλους τους ομιλητές, το Κυπριακό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών αποτελεί την ενιαία πύλη καταγραφής και πρόσβασης σε έρευνα διδακτορικού επιπέδου που πραγματοποιείται στην Κύπρο και έχει ως στόχο του να εξυπηρετήσει την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, λειτουργώντας ως σημείο αναφοράς για την παραγόμενη από κυπριακά πανεπιστήμια διδακτορική έρευνα και προάγοντας την ανάπτυξη συνεργασιών και μιας ευρύτερης κουλτούρας συνεργασίας.
Αναφέρθηκε ότι η δημιουργία του ΚΑΑΔ προέκυψε μετά από απόφαση της Συνόδου των Πρυτάνεων των Πανεπιστημίων της Κύπρου και υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την Κοινοπραξία Κυπριακών Βιβλιοθηκών (ΚΚυΒ). Την εκδήλωση που συντόνισε η Δόξα Κωμοδρόμου Εκπρόσωπος Τύπου και Επικεφαλής Γραφείου Σχεδιασμού και Υλοποίησης Επίσημων Εκδηλώσεων της Πρυτανείας Πανεπιστημίου Κύπρου, προσφώνησαν ο Καθηγητής Τάσος Χριστοφίδης Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου και Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων, ο Γιώργος Κωμοδρόμος Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, η δρ Τέρψα Κωνσταντινίδου Διευθύντρια Ανώτερης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και ο Καθηγητής Ανδρέας Κατσιώτης Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Κοινοπραξίας Κυπριακών Βιβλιοθηκών. Στη διάρκεια της εκδήλωσης έγινε παρουσίαση της διαδικτυακής πλατφόρμας και των λειτουργιών του ΚΑΔΔ από τα μέλη της Ομάδας Υλοποίησης του έργου, την Έλενα Διομήδη-Παρπούνα Διευθύντρια της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κύπρου, τον Μάριο Ζέρβα Διευθυντή της Βιβλιοθήκης του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου και τη Σύλβια Κουκουνίδου Υπεύθυνη του Γραφείου Ψηφιοποίησης και Αρχείων της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κύπρου.
Η ανάδειξη της σημασίας της ανοικτής επιστήμης
Σύμφωνα με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου και Πρόεδρο της Συνόδου των Πρυτάνεων των Κυπριακών Πανεπιστημίων Καθηγητή Τάσο Χριστοφίδη η δημιουργία του Κυπριακού Αρχείου Διδακτορικών Διατριβών «είναι ένα σημαντικό βήμα για την ανάδειξη της σημασίας της ανοικτής επιστήμης. Είναι μία ενέργεια η οποία ανοίγει διόδους επικοινωνίας με τη νέα, φιλόδοξη ερευνητική κοινότητα της Κύπρου.
Το ΚΑΑΔ αποδεικνύει έμπρακτα ότι τα Πανεπιστήμια της Κύπρου προβαίνουν σε ουσιαστικές συνέργειες έχοντας στο επίκεντρο την προβολή της πλούσιας κυπριακής ερευνητικής παραγωγής και κυρίως των ανθρώπων που την εκπονούν. Για κάθε ακαδημαϊκό, για κάθε ερευνητή και ερευνήτρια, το διδακτορικό τους πόνημα είναι παιδί τους. Προκύπτει μέσα από μία βαθιά και ενεργητική κατανόηση των προγενεστέρων ευρημάτων και κυρίως από την ανάπτυξη μίας καινοτόμου αντίληψης πάνω σε ένα υπάρχον θέμα, ή ένα θέμα στο οποίο υφίστατο κενό. Είναι αποτέλεσμα αφιέρωσης προσωπικού χρόνου και κόπου για να τοποθετήσει κάθε διδάκτορας τη δική του λίθο στην επιστημονική γνώση. Για κάθε ακαδημαϊκό που είχε το προνόμιο να καθοδηγήσει υποψήφιους και υποψήφιες διδάκτορες, η προσπάθειά τους αναγνωρίζεται και εκτιμάται βαθιά.
Το Κυπριακό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών συλλέγοντας όλη αυτή την ανεκτίμητη γνώση και προσπάθεια, τιμά κάθε διδάκτορα ξεχωριστά. Η πλατφόρμα αποτελεί μία σημαντική πηγή άντλησης εξειδικευμένης και επιστημονικής πληροφορίας και είναι ένα μοναδικό εργαλείο αλληλεπίδρασης με την παραγόμενη γνώση. Ως Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου και ως Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων, επιτρέψτε μου να εκφράσω την ικανοποίηση του συνόλου των κυπριακών πανεπιστημίων για το αποτέλεσμα. Η γνώση δεν πρέπει να είναι ούτε απόμακρη, ούτε απρόσιτη· η ανοικτή πρόσβαση σε αυτήν και η δυνατότητα αξιοποίησής της καθιστά την κοινωνία πιο ισχυρή σε ένα περιβάλλον που απαιτεί την καθιέρωση κουλτούρας ευελιξίας και προσαρμοστικότητας. Συγχαίρω όλες και όλους του συντελεστές για τη δημιουργία αυτού του ανεκτίμητου αποθετηρίου γνώσης. Η εκδήλωση, είναι κατά κάποιο τρόπο και μία γιορτή για κάθε διδάκτορα που απέκτησε το διδακτορικό του, για κάθε ακαδημαϊκό που συμβούλεψε και καθοδήγησε υποψήφιο διδάκτορα, για κάθε άνθρωπο που αγαπά την επιστήμη και επιδιώκει αυτή να αποτελεί κριτήριο λήψης αποφάσεων, υλοποίησης πρωτοβουλιών και βάση για νέες ανακαλύψεις, εφευρέσεις, προϊόντα και υπηρεσίες».
Ορατή, ανιχνεύσιμη και ανοικτά προσβάσιμη γνώση
«Η γνώση αποκτά πραγματική αξία όταν είναι ορατή, ανιχνεύσιμη και – όπου είναι δυνατό – ανοικτά προσβάσιμη» είπε μεταξύ άλλων στην παρουσίαση της η Καθηγήτρια Τατιάνα Ελένη Συνοδινού Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Κύπρου και Συντονίστρια της ομάδας υλοποίησης του ΚΑΑΔ. Επεσήμανε ότι το Αρχείο αυτό «είναι η πρώτη ενιαία πύλη για διδακτορικές διατριβές στην Κύπρο, αφού συγκεντρώνει διατριβές που εκπονήθηκαν ή εκπονούνται σε κυπριακά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, λειτουργεί ως κεντρικό αποθετήριο και συσσωρευτής εγγραφών (μεταδεδομένων) από τα ιδρυματικά αποθετήρια και δημιουργεί για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη εικόνα της διδακτορικής έρευνας στη χώρα». Πρόσθεσε ότι «το Αρχείο καλύπτει ένα κρίσιμο θεσμικό και λειτουργικό κενό και παρέχει ανοικτή πρόσβαση στο πλήρες κείμενο των διδακτορικών διατριβών όπου αυτό έχει επιτραπεί από τους συγγραφείς τους, με σεβασμό στα πνευματικά δικαιώματα και στις πολιτικές κάθε ιδρύματος, ενώ σύντομα θα παρέχει πρόσβαση και σε διατριβές υπό εκπόνηση σε μορφή μεταδεδομένων».
Ανέφερε ότι πριν το ΚΑΑΔ «δεν υπήρχε καμία κεντρική/εθνική καταγραφή διδακτορικών διατριβών, υπήρχε κατακερματισμένη πληροφορία ανά πανεπιστήμιο, περιορισμένη ορατότητα της κυπριακής διδακτορικής έρευνας και δυσκολία στον εντοπισμό θεμάτων και ερευνητικών τάσεων. Με το ΚΑΔΔ υπάρχει μια ενιαία πύλη αναζήτησης και πρόσβασης και μια συνολική εικόνα της διδακτορικής παραγωγής. Γίνεται έτσι χαρτογράφηση των κενών γνώσης και αναδυόμενων πεδίων και ενισχύεται η διαφάνεια και η ανοικτή επιστήμη. Επίσης διευκολύνονται οι φορείς χάραξης πολιτικής, οργανισμοί και επιχειρήσεις να εντοπίζουν αποτελέσματα με δυνητική εφαρμογή, ενισχύεται η διασύνδεση της έρευνας με την κοινωνία και την οικονομία, προβάλλεται περισσότερο το έργο των ερευνητών, εντοπίζεται ευκολότερα η σχετική βιβλιογραφία, γίνεται δικτύωση ιδίως νέων ερευνητών και νέες διεπιστημονικές συνεργασίες, ενώ αναδεικνύεται το συλλογικό ερευνητικό αποτύπωμα των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων».
Αναφερόμενη στα οφέλη του ΚΑΑΔ για την Κύπρο, είπε ότι «πρόκειται για ένα σημείο αναφοράς για τη διδακτορική έρευνα στην Κύπρο, ένα εργαλείο υποστήριξης και υλοποίησης πολιτικών έρευνας και καινοτομίας, ένας πυλώνας ανάδειξης της κυπριακής επιστημονικής παραγωγής και ένας πυρήνας ερευνητικής καταγραφής και μνήμης με προοπτικές εξωστρέφειας μέσω διασύνδεσης με ευρωπαϊκές/διεθνείς υποδομές και πρωτοβουλίες».
Γέφυρα με το παρελθόν της έρευνας και με το μέλλον της καινοτομίας
Ο Πρόεδρος της Κοινοπραξίας Κυπριακών Βιβλιοθηκών Καθηγητής Ανδρέας Κατσιώτης επεσήμανε στον χαιρετισμό του ότι «η γνώση και η έρευνα που παράγεται στα πανεπιστήμιά μας, δημόσια και ιδιωτικά, είναι ο πολυτιμότερος εθνικός μας πόρος. Μέχρι σήμερα ένα μεγάλο μέρος αυτής της γνώσης – ο πλούτος των διδακτορικών διατριβών – παρέμενε συχνά διάσπαρτο, δυσπρόσιτο ή κλειδωμένο σε φυσικά αρχεία. Με τη δημιουργία αυτού του Αρχείου χτίζουμε μια γέφυρα: Συνδέουμε το παρελθόν της έρευνας με το μέλλον της καινοτομίας. Διασφαλίζουμε την ανοικτή πρόσβαση στην επιστημονική πληροφορία για όλους. Ενισχύουμε την προσβασιμότητα και την εξωστρέφεια των Κυπρίων επιστημόνων στη διεθνή κοινότητα. Πλέον κάθε πρωτότυπη ιδέα, κάθε πείραμα και κάθε ανάλυση που εκπονήθηκε σε κυπριακό πανεπιστήμιο αποκτά μόνιμη ψηφιακή «στέγη» ανοιχτής πρόσβασης.
Για την Κοινοπραξία Κυπριακών Βιβλιοθηκών που αποτελεί τον υπεύθυνο φορέα λειτουργίας του Αρχείου, είναι σημαντική στιγμή γιατί ιδέες που διατυπώνονται και συζητούνται μεταξύ των μελών και τη στενή συνεργασία μεταξύ μας, μπορούν να υλοποιηθούν όταν υπάρχει διάθεση και στήριξη. Προς τους διδάκτορες και τους νέους ερευνητές των πανεπιστημίων μας, το μήνυμα είναι σαφές: Η εργασία σας δεν τελειώνει την ημέρα της υποστήριξής σας. Μέσω αυτού του Αρχείου η διατριβή σας γίνεται ένα κομμάτι της έρευνας, της γνώσης, των ιδεών της πνευματικής κληρονομιάς της Κύπρου».
Η πρόοδος στην έρευνα μέσα από συνέργειες
«Η ύπαρξη ενός ενιαίου αρχείου διδακτορικών διατριβών καθιστά τη διδακτορική έρευνα πιο ορατή, προσβάσιμη και αξιοποιήσιμη τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που θα επιφέρει πολλαπλά οφέλη», επεσήμανε στον χαιρετισμό της η Διευθύντρια Ανώτερης Εκπαίδευσης δρ Τέρψα Κωνσταντινίδου. «Καταρχάς – πρόσθεσε – το Κυπριακό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών αποτελεί ένα εργαλείο ανάδειξης του ερευνητικού έργου των Πανεπιστημίων και των Ερευνητικών Κέντρων της χώρας μας, τόσο σε τοπικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Το ΚΑΑΔ αποτελεί επίσης ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για τους ερευνητές και τους υποψήφιους διδάκτορες καθότι αυτό παρέχει πρόσβαση στην επιστημονική γνώση, ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ ερευνητών και τη διεπιστημονικότητα στα πεδία ερευνών. Πρόσθετα παρέχει τη δυνατότητα συστηματικής χαρτογράφησης της ερευνητικής δραστηριότητας των Ιδρυμάτων Ανώτερης Εκπαίδευσης της χώρας μας, της αποτύπωσης των επιστημονικών πεδίων που αναπτύσσονται και της παρακολούθησης των ερευνητικών τάσεων. Τα δεδομένα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν από τα Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης στο πλαίσιο του ακαδημαϊκού και ερευνητικού τους σχεδιασμού. Τέλος η πρόσβαση στη διδακτορική έρευνα δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε δημόσιοι οργανισμοί, τοπικές αρχές, επαγγελματικοί και κοινωνικοί φορείς να δύνανται να αξιοποιούν τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και πορίσματα στη διαμόρφωση πολιτικών, στη λήψη αποφάσεων και στον σχεδιασμό παρεμβάσεων. Με τον τρόπο αυτό η επιστημονική γνώση δεν περιορίζεται στον ακαδημαϊκό χώρο, αλλά μετατρέπεται σε εργαλείο υποστήριξης της κοινωνικής συνοχής, της βιώσιμης ανάπτυξης και της τεκμηριωμένης δημόσιας δράσης. Η συλλογική συμμετοχή όλων των Πανεπιστημίων και Ερευνητικών Κέντρων της χώρας μας σε ένα ενιαίο εγχείρημα καταδεικνύει την ωριμότητα του ακαδημαϊκού τοπίου της Κύπρου και αντανακλά την κοινή αντίληψη ότι η πρόοδος στην έρευνα επιτυγχάνεται μέσα από συνέργειες και όχι μεμονωμένες προσπάθειες. Η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι τα Ιδρύματα Ανώτερης Εκπαίδευσης της χώρας μας αποτελούν βασικούς πυλώνες παραγωγής νέας γνώσης, επιστημονικής αριστείας και ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλής εξειδίκευσης. Η στήριξη της έρευνας και ειδικότερα της διδακτορικής έρευνας συμβάλλει στη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και στη διαμόρφωση μιας οικονομίας βασισμένης στη γνώση».
Ευκαιρίες για νέες πρωτοβουλίες και προσεγγίσεις
«Η δημιουργία ενός εθνικού αποθετηρίου επιστημονικών δημοσιεύσεων και ερευνητικών δεδομένων αποτελεί σαφή στόχο της «Εθνικής Στρατηγικής Έρευνας και Καινοτομίας» του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής είπε ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του Υφυπουργείου Γιώργος Κωμοδρόμος . Πρόσθεσε ότι «ως κυβέρνηση στηρίζουμε και προωθούμε μια τέτοια ανοικτή πρόσβαση στη γνώση, αναγνωρίζοντας ότι η έρευνα πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλους, προς όφελος της κοινωνίας, της οικονομίας και των πολιτών. Σε αυτό το πλαίσιο – συνέχισε – η υλοποίηση της εν λόγω δυναμικής πλατφόρμας που συγκεντρώνει τις διδακτορικές διατριβές που εκπονήθηκαν σε κυπριακά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα και με δυνατότητα συμβατότητας και διαλειτουργικότητας με Ευρωπαϊκές και διεθνείς υποδομές, επιτρέπει τη γρήγορη και στοχευμένη αναζήτησή τους κατά θεματική και χρησιμοποιώντας λέξεις κλειδιά, προσφέροντας μια δομημένη και αξιόπιστη υποδομή η οποία ενισχύει ουσιαστικά το αποτύπωμα και τη διάχυση της παραγόμενης γνώσης. Παράλληλα η αυξημένη ορατότητα της διδακτορικής έρευνας και η εύκολη πρόσβαση που παρέχει αυτή η πλατφόρμα αναμένεται να ενισχύσει τη δικτύωση των ερευνητών, να διευκολύνει την ανάληψη νέων ερευνητικών ενδιαφερόντων και να δημιουργήσει νέες διαπανεπιστημιακές και διεπιστημονικές συνεργασίες, τόσο σε εθνικό όσο και διεθνές επίπεδο. Επιπλέον η λειτουργία της αναμένεται να διευκολύνει τον εντοπισμό ερευνητικών πεδίων και θεματικών που δεν έχουν εξερευνηθεί επαρκώς, αναδεικνύοντας κενά γνώσης, καθώς και ευκαιρίες για νέες και πρωτοποριακές ερευνητικές προσεγγίσεις από φοιτητές και ερευνητές. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι η ύπαρξη ενός ενιαίου, οργανωμένου και προσβάσιμου αποθετηρίου έρευνας επιτρέπει στη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, να εντοπίσουν ερευνητικά αποτελέσματα που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν, καθώς και να εντοπίσουν πιθανούς συνεργάτες για νέες ερευνητικές πρωτοβουλίες. Αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε συμμετοχή σε ερευνητικές προτάσεις, σε πρακτικές εφαρμογές της έρευνας στη βιομηχανία, καθώς και σε χρηματοδότηση για συνέχιση της έρευνας. Με τον τρόπο αυτό το ΚΑΔΔ μπορεί να λειτουργήσει και ως γέφυρα μεταξύ έρευνας και αγοράς εργασίας, να βοηθήσει τους ερευνητές και κυρίως τους νέους ερευνητές στο ξεκίνημα της καριέρας τους να παραμείνουν ενεργοί στο ερευνητικό τους πεδίο, ενώ ταυτόχρονα να συμβάλει ουσιαστικά στη μεταφορά τεχνολογίας, στη δημιουργία νεοφυών επιχειρήσεων καθώς και στην ενίσχυση της συνεργασίας των ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων με τη βιομηχανία. Επομένως το ΚΑΔΔ αποτελεί ένα στρατηγικό εργαλείο το οποίο εφόσον αξιοποιηθεί συστηματικά, μπορεί να πολλαπλασιάσει την ορατότητα και τον αντίκτυπο της ερευνητικής δραστηριότητας στην οικονομία και την κοινωνία».
Η Ειδική Επιτροπή υλοποίησης του ΚΑΑΔ
Από την ιδέα στην υλοποίηση και αξιοποίηση του Κυπριακού Αρχείου Διδακτορικών Διατριβών μίλησαν η Έλενα Διομήδη-Παρπούνα, ο Μάριος Ζέρβας και η Σύλβια Κουκουνίδου και αναφέρθηκαν στη σύσταση Ειδικής Επιτροπής τον Ιούλιο 2024 για τον σκοπό αυτό. Στην Επιτροπή συμμετείχαν η Τατιάνα-Ελένη Συνοδινού Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων Πανεπιστήμιο Κύπρου (Συντονίστρια της Ειδικής Επιτροπής), ο Σάββας Χατζηχριστοφής Αντιπρύτανης Έρευνας και Καινοτομίας Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος, ο Κώστας Κυριάκου Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων Frederick University, η Έλενα Διομήδη-Παρπούνα Διευθύντρια Βιβλιοθήκης Πανεπιστήμιο Κύπρου, ο Μάριος Ζέρβας Διευθυντής Βιβλιοθήκης Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, ο Στάθης Μαυροθέρης Διευθυντής Βιβλιοθήκης Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου, η Μίνα Χαραλάμπους Διευθύντρια Βιβλιοθήκης Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, ο Θεόδωρος Τζιτζιμπουρούνης Διευθυντής Βιβλιοθήκης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, ο Χρίστος Παναγή Διευθυντής Βιβλιοθήκης Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφος, ο Αχιλλέας Αχιλλέως Διευθυντής Βιβλιοθήκης Frederick University και η Χρυστάλλα Φιλίππου Διευθύντρια Βιβλιοθήκης Πανεπιστήμιο UCLAN Cyprus.
