Σε τεντωμένο σχοινί φαίνεται να βρίσκεται η υλοποίηση του κυβερνητικού στρατηγικού σχεδιασμού για την ανάπτυξη της ακριτικής περιοχής της Τηλλυρίας με έργα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με εσωτερική έκθεση αξιολόγησης κινδύνου που διενεργήθηκε και βρίσκεται ενώπιον του Προεδρικού, που φέρνει στο φως σήμερα ο «Φ», εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων, η οποία απειλεί να προκαλέσει μπαράζ δικαστικών προσφυγών, ακυρώσεις διαγωνισμών και απώλεια σημαντικών κονδυλίων.
Η αναφορά, η οποία συντάχθηκε από ανεξάρτητη πηγή πληροφόρησης με προληπτικό χαρακτήρα, υποδεικνύει ότι οι διαδικασίες ανάθεσης έργων στην περιοχή, είτε απευθείας από την κυβέρνηση είτε μέσω του Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) Λευκωσίας, ενδέχεται να είναι νομικά έκθετες. Το έγγραφο ετοιμάστηκε ως αποτέλεσμα συγκεκριμένης πρόσληψης στον ΕΟΑ, που ενδεχομένως να επηρεάζει αποφάσεις ή και ενέργειες του Οργανισμού.
Το κεντρικό σημείο προβληματισμού εστιάζεται στη θεσμική ιδιότητα προσώπων που δύναται να επηρεάσουν τη λήψη αποφάσεων ή τον σχεδιασμό των έργων, όταν αυτή συνδυάζεται με παράλληλη οικονομική ή επιχειρηματική σχέση με αναθέτουσες Αρχές. Σύμφωνα με τη νομοθεσία περί Δημοσίων Συμβάσεων (Νόμος 73(1)/2016), οι αναθέτουσες Αρχές οφείλουν να διασφαλίζουν όχι μόνο την πραγματική, αλλά και την «αντικειμενική εμφάνιση αμεροληψίας».
Βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), δεν απαιτείται απόδειξη ότι μια απόφαση όντως επηρεάστηκε. Αρκεί και μόνο η ύπαρξη αντικειμενικών παραγόντων που δημιουργούν μια «εύλογη εντύπωση» πιθανής σύγκρουσης για να τιναχθεί ένας διαγωνισμός στον αέρα.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι οι τοπικές Αρχές διαδραματίζουν πλέον καταλυτικό ρόλο, αφού συμμετέχουν:
>> Στον καθορισμό τεχνικών προδιαγραφών και τον εντοπισμό αναγκών.
>> Σε δημόσιες διαβουλεύσεις για στρατηγικά έργα, όπως οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και η διαχείριση αποβλήτων.
>> Στη διατύπωση θέσεων που συνεκτιμώνται για την έκδοση πολεοδομικών αδειών από τον ΕΟΑ.
Κίνδυνος για αποζημιώσεις και καθυστερήσεις
Η ανησυχία για την Τηλλυρία είναι έντονη, καθώς τυχόν νομικές αμφισβητήσεις από οικονομικούς φορείς που θα θεωρήσουν ότι αδικήθηκαν, μπορούν να οδηγήσουν σε:
>> Προσφυγές ενώπιον της Αναθεωρητικής Αρχής Προσφορών.
>> Πάγωμα της χρηματοδότησης και απώλεια πόρων.
>> Διεκδικήσεις αποζημιώσεων από το κράτος.
Το συμπέρασμα της αναφοράς είναι ξεκάθαρο: Κρίνεται επιτακτική η άμεση λήψη νομικής γνωμάτευσης και η εις βάθος προληπτική αξιολόγηση των ζητημάτων αυτών από την κυβέρνηση και τον ΕΟΑ Λευκωσίας. Η μη έγκαιρη διαχείριση αυτών των «γκρίζων ζωνών» ενδέχεται να υπονομεύσει καθοριστικά το όραμα για την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής.
Κρίνεται σκόπιμη η λήψη νομικής γνωμάτευσης βάσει των εξής:
• Νόμος 73(1)/2016 και Οδηγία 2014/24/ΕΕ.
• Νόμος 158(1)/1999 περί Θεμελιωδών Αρχών Διοικητικού Δικαίου.
• Καθοδηγητική νομολογία του ΔΕΕ (π.χ. Υποθέσεις C-538/13, 21/03).
Θέμα της εν λόγω έκθεσης είναι η αξιολόγηση του κινδύνου πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων κατά την υλοποίηση του κυβερνητικού αναπτυξιακού σχεδιασμού της Τηλλυρίας. Επισημαίνει ενδεχόμενο ζήτημα δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων που ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τον Στρατηγικό Σχεδιασμό της κυβέρνησης για την περιφερειακή ανάπτυξη της Τηλλυρίας.
Όπως σημειώνεται η αναφορά συντάσσεται αποκλειστικά για σκοπούς αξιολόγησης και εκτίμησης κινδύνου, έχει προληπτικό χαρακτήρα και δεν συνδέεται με συγκεκριμένα πρόσωπα και αποσκοπεί στη διασφάλιση της ομαλής υλοποίησης των έργων που εκτελούνται από την κυβέρνηση ή τον ΕΟΑ Λευκωσίας. Παράλληλα, στοχεύει στην πλήρη συμμόρφωση με το νομικό πλαίσιο για την αποφυγή καθυστερήσεων, ακυρώσεων ή αποζημιώσεων.
Σημειώνεται ότι τόσο η κυβέρνηση, όσο και οι ΕΟΑ δεσμεύονται από τον Νόμο 73(1)/2016 (Οδηγία 2014/24/ΕΕ), ενώ έχουν υποχρέωση ως αναθέτουσες Αρχές να προλαμβάνουν και να αντιμετωπίζουν συγκρούσεις συμφερόντων. Τονίζεται πως σύγκρουση υπάρχει όταν πρόσωπα που επηρεάζουν μια ανάθεση έχουν άμεσο ή έμμεσο συμφέρον που επηρεάζει (ή φαίνεται να επηρεάζει) την αμεροληψία τους.
Σύμφωνα με το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), δεν απαιτείται απόδειξη πραγματικής επιρροής, αρκεί η εύλογη πιθανότητα ή η αντικειμενική εμφάνιση παραγόντων σύγκρουσης. Υπογραμμίζεται ότι ο συνδυασμός θεσμικής ιδιότητας και οικονομικής σχέσης δημιουργεί κινδύνους για την αμεροληψία.
Οι τοπικές Αρχές συμμετέχουν σε ζητήματα ύδρευσης, αποβλήτων και έκδοσης αδειών, υποβάλλοντας εισηγήσεις και ενστάσεις. Η εμπλοκή των τοπικών Αρχών περιλαμβάνει τον εντοπισμό αναγκών, τον αρχικό σχεδιασμό και τη διαμόρφωση τεχνικών προδιαγραφών.
Στρατηγικά έργα που επηρεάζονται με συμμετοχή σε δημόσιες διαβουλεύσεις για έργα ΑΠΕ, αποθήκευσης ενέργειας και περιβαλλοντικές μελέτες (ΕΠΕ).
Η εσωτερική έκθεση αξιολόγησης κινδύνου σημειώνει ότι η συμβουλευτική συνεργασία μεταξύ τοπικών Αρχών και ΕΟΑ είναι θεσμοθετημένη και καίριας σημασίας για τις τοπικές κοινωνίες. Η μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν περιορίζεται μόνο στους ΕΟΑ, αλλά συνιστά ένα ευρύτερο και ενιαίο νομικό πλαίσιο που αφορά το σύνολο των τοπικών Αρχών. Οι τοπικές Αρχές λειτουργούν ως άμεσος και ενεργός δίαυλος επικοινωνίας με τους πολίτες, μεταφέροντας τις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής προς τον ΕΟΑ. Μέσα από αυτόν τον ρόλο, έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν ουσιαστικά τις τελικές αποφάσεις, εκφράζοντας τεκμηριωμένα τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας.
Κατά συνέπεια, η συμβουλευτική αυτή συνεργασία αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της θεσμικής λειτουργίας και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, ούτε να υποκαθίσταται από πρακτικές όπως η αποχή ή η επίκληση σύγκρουσης συμφερόντων.
Για την αποφυγή υπονόμευσης του σχεδιασμού στην Τηλλυρία, πρέπει να αποκλειστούν:
>> Νομικές αμφισβητήσεις και προσφυγές σε Δικαστήρια.
>> Καθυστερήσεις ή ακυρώσεις διαγωνισμών.
>> Απώλεια πόρων/ χρηματοδότησης και διεκδικήσεις αποζημιώσεων.
Επηρεαζόμενα έργα
1. Κατασκευή ενός σύγχρονου δικτύου συλλογής λυμάτων και σταθμού επεξεργασίας στον Κάτω Πύργο. Το έργο θα υλοποιηθεί από τον ΕΟΑ Λευκωσίας, με προϋπολογισμό €10 εκατ. και θα εξυπηρετεί όλες τις κοινότητες της Τηλλυρίας.
2. Μετατροπή της περιοχής σε «πράσινη κοινότητα» με επίκεντρο τα φωτοβολταϊκά συστήματα και την αποθήκευση ενέργειας συνολικού κόστους €18 εκατ.
3. Εγκατάσταση του Κοινοτικού Κομποστοποιητή κόστους €1,6 εκατ.
4. Δημιουργία Πράσινου Σημείου και Σημείου Ανακύκλωσης €0,8 εκατ.
5. Πράσινο περίπτερο για τη συλλογή ανακυκλώσιμων υλικών υπό τη διαχείριση του ΕΟΑ Λευκωσίας.
