Το σπίτι του αγωνιστή Ανδρέα Μακρή στη Δασούπολη, Λευκωσίας, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως «Θεραπευτήριο της Ε.Ο.Κ.Α. του Τομέα Ορεινής». Ένα μοναχικό σπίτι, έξω από τη Λευκωσία, βρισκόταν σε χωράφι ακριβώς απέναντι από τη θέση που βρίσκεται σήμερα το γνωστό Ιατρικό Κέντρο «Αρεταίειον» στη Δασούπολη. Με τη νεαρή σύζυγό του Ανδρούλα, τη μητέρα του Μαρίτσα και τις τρεις αδελφές του Βαθούλα, Χρυστάλλα και Κυπρούλα, φιλοξενούσαν και περιέθαλπαν αγωνιστές, αντάρτες και καταζητούμενους. Παρά τις οικονομικές στερήσεις και την ευθύνη για τις πέντε γυναίκες των οποίων ήταν ο προστάτης, ο Ανδρέας δόθηκε με όλη τη ψυχή του στον Απελευθερωτικό Αγώνα. Το σπίτι του έγινε το καταφύγιο, το θεραπευτήριο και αναρρωτήριο της Οργάνωσης και εξυπηρετούσε κυρίως αντάρτες και καταζητούμενους της περιοχής Λακατάμιας – Ορεινής. Τον γνώρισα πολύ αργότερα, ως ασθενή μου και εκτίμησα τον σεμνό και ακέραιο χαρακτήρα του. Ήταν από του πρώτους Κυπρίους, το 1979, που εστάλη στο εξωτερικό για αγγειογράφημα των στεφανιαίων αρτηριών και εγχείρηση μπάι-πας μετά από έμφραγμα του μυοκαρδίου.
Ύστερα από μια ενέδρα στον δρόμο Κλήρου – Παλαιχωρίου, στην οποία αρχηγός ήταν ο Δώρος Ηλία, εκπυρσοκρότησε το όπλο του αντάρτη Αργύρη Θεοφάνους με αποτέλεσμα τον σοβαρό τραυματισμό του Αργύρη στο αριστερό πόδι. Οι συναγωνιστές του Aνδρέας Στυλιανίδης και ο 17χρονος τότε αδελφικός του φίλος, Χριστόφορος Ευτυχίου, τον μετέφεραν στους ώμους τους αιμόφυρτο και εξαντλημένο από την αιμορραγία. Στο δρόμο έσκισαν τα πουκάμισά τους για να δέσουν σφιχτά το πόδι του φίλου τους, σε μια προσπάθεια να σταματήσουν την αιμορραγία.
Στο πιο κοντινό χωριό από τον τόπο της ενέδρας, στο Πολιτικό, κτύπησαν την πρώτη πόρτα για βοήθεια. Ήταν το σπίτι του ιερέα του χωριού, ο οποίος ήταν μέλος της Οργάνωσης. Αμέσως διευθετήθηκε η μεταφορά του Αργύρη στη Λευκωσία, με το πιο γρήγορο μέσο που διέθετε τη δεδομένη στιγμή η Οργάνωση, πάνω σε ένα γαϊδούρι! Έξω από τη Λευκωσία, στην περιοχή Δασούπολης, τον άφησαν σχεδόν νεκρό στο σπίτι του Ανδρέα Μακρή. Κλήθηκαν αμέσως ο γιατρός Θουκής Ζαμπαρλούκος και ο γιατρός Βάσος Λυσσαρίδης. Στήθηκε πρόχειρο χειρουργείο και αφαιρέθηκε σφαίρα από το πόδι του. Χορηγήθηκαν ενδοφλεβίως οροί, αντιτετανικός ορός και πενικιλίνη. Οι δυο γιατροί ήταν πλήρως εξοπλισμένοι για χειρουργείο εν εκστρατεία! Χρέη βοηθού και νοσοκόμου κλήθηκε να εκτελέσει άλλος τραυματίας που ανάρρωνε στο σπίτι του Μακρή εκείνες τις μέρες. Επρόκειτο για τον Ανδρέα Θεοφάνους, μικρότερο αδελφό του Αργύρη, οποίος εντελώς τυχαία βρισκόταν και αυτός εκεί για ανάρρωση! Τα αδέλφια, ήταν και οι δυο καταζητούμενοι, δρούσαν, όμως, σε διαφορετικές ομάδες. Είχαν καιρό να ανταμωθούν και να μάθουν νέα ο ένας του άλλου… Συνέχισαν και οι δυο μαζί την ανάρρωσή τους.
Ο αγωνιστής Αργύρης Θεοφάνους ήταν ο πρώτος τραυματίας αγωνιστής της ΕΟΚΑ, ο οποίος εστάλη στην Ελλάδα, αμέσως μετά τη λήξη του Αγώνα, για θεραπεία. Ακολούθησαν πολλοί άλλοι.
Η μαρτυρία του αγωνιστή Χριστόφορου Ευτυχίου
Ο μαθητής της τετάρτης τάξης της Σχολής Σαμουήλ, Χριστόφορος Ευτυχίου, αντάρτης στην περιοχή Ορεινής, υπέφερε από κύστη κόκκυγος. Μετά από μια ενέδρα, στην προσπάθειά του να διαφύγει, κατέπεσε σε γκρεμό και τραυματίστηκε ακριβώς στην περιοχή της ερεθισμένης, ήδη, κύστης κόκκυγος. «Ένιωσα φοβερό πόνο στο καβλονούρι μου, που άρχισε να αιμορραγεί ασταμάτητα. Με χίλια βάσανα και ταλαιπωρίες μεταφέρθηκα στο σπίτι του Ανδρέα Μακρή στη Δασούπολη, έξω από τη Λευκωσία»,μας εξιστορεί με ένα πικρό χαμόγελο ο ηλικιωμένος πια αγωνιστής.
Και συνεχίζει ο Χριστόφορος Ευτυχίου: «O Aνδρέας Μακρής με τη νεαρή σύζυγό του, τη μητέρα του και τις τρεις αδελφές του στάθηκαν οι φύλακες άγγελοί μου. Περιποιήθηκαν όσο μπορούσαν την πληγή μου και τη νύκτα με μετέφεραν στην κλινική Ζαμπαρλούκου, η οποία βρισκόταν στον λόφο απέναντι από το αγγλικό κοιμητήριο στη Λεωφόρο Κυριάκου Μάτση, στους Αγίους Ομολογητές, όπου στεγάζεται σήμερα το Ιντερνάτιοναλ Σκούλ. Ο γιατρός με διαβεβαίωσε να μην ανησυχώ για το τραύμα μου, αλλά ούτε και για την ασφάλεια μου. Με τη βοήθεια ενός έμπιστού του νοσοκόμου, με έβαλαν σε ένα δωμάτιο υπό την συνεχή επίβλεψη τους. Οι Άγγλοι συνήθιζαν να κάνουν ξαφνικές έρευνες στις κλινικές για εντοπισμό τραυματιών αγωνιστών. Κινδυνεύαμε με σύλληψη εμείς, αλλά κινδύνευαν και οι γιατροί που μας φιλοξενούσαν και μας περιέθαλπαν στις κλινικές τους. Όταν θα έφευγα, ο γιατρός Ζαμπαρλούκος διευθέτησε και τη μεταφορά μου πίσω στα βουνά με την αγωνίστρια Ρίτσα Χαλκούση από τον Στρόβολο, μη παραλείποντας να μου δώσει στο χέρι μπόλικες γάζες και μια σακούλα άλας με οδηγίες για τακτικές πλύσεις της πληγής μου με αλάρμη. Όλα πήγαν καλά. Τον ευχαριστώ και τον ευγνωμονώ», καταλήγει την αφήγησή του δακρύζοντας ο σεμνός αγωνιστής.
Άλλη μια μαρτυρία από τον αγωνιστή τομεάρχη, Ανδρέα Σιεϊττάνη: «Ο γιατρός Θουκής Ζαμπαρλούκος χειρούργησε στην κλινική του “Αγία Βαρβάρα”, που βρισκόταν στο ύψωμα μεταξύ της λεωφόρου Κυριάκου Μάτση στους Αγίους Ομολογητές και της οδού Νίκης στην Ακρόπολη, και τον αγωνιστή Απόστολο Κωνσταντίνου, ο οποίος υπέφερε με κύστη κόκκυγος».
Στο «Θεραπευτήριο του τομέα Ορεινής» κατέληξε το Νιόβρη του 1958 και ο αγωνιστής Γιάννης Μακρυγιάννης για ανάρρωση μετά από επέμβαση στο αριστερό μάτι από το γιατρό Σόλωνα Σαρρή. Είχε τραυματιστεί ενώ κατασκεύαζε βόμβες σε σπίτι–κρησφύγετο στα Πέρα Ορεινής.
* Καρδιολόγος
