Η Πρώτη Κυρία στον «Φ» με αφορμή την Ημέρα της Μητέρας μιλά για την εργαζόμενη μητέρα, την υπογεννητικότητα και τα μέτρα που προωθεί το κράτος.
–Πρώτη Κυρία, διπλωμάτης καριέρας, μητέρα τεσσάρων κοριτσιών, πώς συνδυάζονται όλες αυτές οι ιδιότητες;
-Κάθε μέρα είναι ένας αγώνας. Για τις περισσότερες γυναίκες, όχι μόνο για μένα. Όμως η μητρότητα είναι ευλογία. Είμαι τυχερή. Αυτό σκέφτομαι και δόξα τω Θεώ προχωρώ. Είμαι πολύ περήφανη για τα κορίτσια μας. Όπως κάθε μάνα, κοιμάμαι και ξυπνώ με την έγνοια τους.
Στην ηλικία που είμαι έχω ξεκαθαρίσει ότι ο ρόλος της μητέρας προηγείται. Ό,τι άλλο και αν έχω να κάνω. Οποιαδήποτε ώρα, όπου και αν είμαι, για τα παιδιά μου θα διακόψω. Και το ξέρουν.
Δεν θα ωραιοποιήσω την πραγματικότητα. Παρά την πρόοδο που έχει γίνει τις τελευταίες δεκαετίες, είναι δύσκολο να είσαι και μάνα και σύντροφος και κόρη και καλή επαγγελματίας. Και στη δική μου περίπτωση, και καλή σύζυγος προέδρου ή Πρώτη Κυρία. Χρειάζονται αντοχές και θυσίες προσωπικές. Σήμερα, τα παιδιά είναι εκτεθειμένα σε τόσους κινδύνους. Μας χρειάζονται συνέχεια δίπλα τους.
Ειδικά για τις πολύτεκνες μανάδες. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι δυσκολίες είναι περισσότερες. Πρακτικές και συναισθηματικές ανάγκες που πρέπει να ικανοποιήσει κάθε μέρα μια μάνα. Καμιά φορά λιγοστεύουν οι δυνάμεις, νιώθεις ότι δεν αντέχεις και δεν θα τα καταφέρεις. Δεν χωράνε όλα σε 24 ώρες, κάποια περιμένουν και σίγουρα πολλές φορές βάζεις τον εαυτό σου σε δεύτερη μοίρα.
Όμως μεγαλώνοντας ωριμάζεις, μαθαίνεις, γίνεσαι ανθεκτική και αποκτάς υπομονή. Όσο για την δουλειά και τις άλλες ιδιότητες, με καλό προγραμματισμό και ιεράρχηση προτεραιοτήτων, η μέρα βγαίνει και οι στόχοι επιτυγχάνονται. Και τα παιδιά μαθαίνουν να βοηθούν, να αφήνουν στην άκρη τους εγωισμούς.
Έχω περάσει χρόνια μόνη μου στο εξωτερικό με μικρά παιδιά, ξέρω ακριβώς πώς νιώθει μια γυναίκα όταν έχει 2-3 παιδιά μικρά και πρέπει να τα αφήσει, να ταξιδέψει επαγγελματικά και να στηρίζεται στη βοήθεια τρίτων. Ξέρω πώς οι γυναίκες νιώθουν συνέχεια περισσότερες ενοχές, απ’ ότι οι άντρες. Πόσες φορές σκεφτόμαστε ότι δεν είμαστε αρκετά καλές μαμάδες ή κόρες, ότι δεν τα κάνουμε όλα σωστά;
Όμως τελικά σημασία έχει ό,τι κάνεις να το κάνεις με αγάπη και επειδή το θέλεις. Βλέπεις κάποιες γυναίκες και λες και υπάρχει μια δύναμη εσωτερική που τις βοηθά να αντεπεξέρχονται. Γνώρισα πολλές που τόλμησαν να σπουδάσουν ενώ είχαν βρέφη, να ξεκινήσουν κάτι δικό τους, με παιδάκια και σύζυγο. Και μπορεί να είχαν λιγότερη βοήθεια από εμένα. Γνώρισα άλλες χωρίς δικά τους παιδιά, να γίνονται μάνες άλλων παιδιών και ατόμων που τις χρειάζονται. Τι σπουδαίο αυτό! Όπως και μητέρες παιδιών με αναπηρία που διεκδικούν καλύτερες συνθήκες ζωής για όλα τα άτομα με αναπηρία χωρίς να μεμψιμοιρούν.
Είναι σπουδαίο, πέραν από την δική μας οικογένεια, να αγαπάμε και να προσφέρουμε και στα παιδιά που στάθηκαν λιγότερο τυχερά στη ζωή. Τελικά, αν είσαι ευτυχισμένη με αυτά που κάνεις, αν νιώθεις πλήρης εσωτερικά, και είσαι και τυχερή, να έχεις αγάπη και στήριξη από τον σύντροφο και την οικογένεια σου, όλα γίνονται.
–Η Παγκόσμια Ημέρα της Μητέρας, πέραν από τον συμβολισμό, τι μπορεί να σημαίνει και ποιο είναι το μήνυμά σας προς τις μάνες που δεν έχουν εύκολο καθημερινό αγώνα;
-Η μητέρα αξίζει να τιμάται κάθε μέρα. Η Παγκόσμια Ημέρα της Μητέρας ίσως είναι μια αφορμή για ένα ακόμα Ευχαριστώ και μια αγκαλιά αναγνώρισης στη δική μας μητέρα. Είναι και μια ευκαιρία να αναλογιστούμε κατά πόσο η κοινωνία μας στηρίζει ουσιαστικά τη μητέρα και την οικογένεια, έννοιες που για μένα είναι συνδεδεμένες. Τι έχει κάνει και τι κάνει καθημερινά ο καθένας από εμάς για να διευκολυνθεί η μάνα;
Από την περίοδο που ο Νίκος ξεκινούσε τη μεγάλη προσπάθεια για την προεδρία, επέλεξα συνειδητά να αναπτύξω έναν ουσιαστικό διάλογο με γυναίκες κάθε ηλικίας, από όλη την Κύπρο, σε πόλεις και χωριά, με διαφορετικές εμπειρίες ζωής, μορφωτικό επίπεδο και οικονομική κατάσταση. Οι περισσότερες από αυτές μητέρες ή γιαγιάδες. Άλλες πιστές εθελόντριες. Τις ευχαριστώ για την σχέση μας, για όσα με έμαθαν, και για τον δικό τους ρόλο στην αλλαγή που επιτελείται στην Κύπρο.
–Ανήκετε στην ομάδα των λίγων νέων ζευγαριών που επέλεξαν να είναι πολύτεκνα. Τι σας διαφοροποίησε; Ποιος είναι ο δικός σας αντίλογος;
Προερχόμαστε και οι δύο από πολυμελείς οικογένειες. Η μεγάλη οικογένεια ήταν συνειδητή επιλογή αλλά όχι αυτοσκοπός. Δεν ξεκινάς με πλάνο σε αυτά. Αφήνουμε και λίγο τα πράγματα στον Θεό.
Δεν ήταν εύκολες οι συνθήκες λόγω της δουλειάς μας στην διπλωματική υπηρεσία. Θα προέκυπταν μεταθέσεις, μπορεί και αλλαγή επαγγελματικών πλάνων ή για κάποιο διάστημα να ζούσαμε χωριστά. Τα γνωρίζαμε αυτά.
Στην Αθήνα ήμουν για πολύ καιρό μόνη μου, δούλευα σε μια απαιτητική πρεσβεία και περιβάλλον, με τρία παιδιά κάτω των 8. Η Δέσποινα μου γεννήθηκε εκεί και ο Νίκος τότε δούλευε στην Κύπρο. Υπήρχαν πολλές δύσκολες στιγμές με νεογέννητο. Το ίδιο και αργότερα, στις Βρυξέλλες.
Σκεφτόμουν όμως ότι ήμουν τυχερή. Είχα μια δουλειά που αγαπούσα, δούλευα για την Κύπρο, ήξερα ότι τόσο ό Νικος όσο και οι γονείς μου θα ήταν δίπλα μου αν χρειαζόταν.
Σε τέτοιες στιγμές αντιλαμβάνεσαι και εκτιμάς και τις θυσίες των γονιών σου. Το πάλευα πάντα μόνη μου, και στη δουλειά και στο σπίτι. Δεν περίμενα τίποτα έτοιμο. Αυτό μας έμαθαν. Όμως γνώριζα ότι αν συνέβαινε κάτι θα ήταν εκεί.
Όταν απελπιζόμουν, κυρίως όταν τα παιδιά ήταν άρρωστα, σκεφτόμουν την μάνα μου. Έφυγε πρόσφυγας στα 21, με ένα βρέφος αγκαλιά και όμως με τον πατέρα μου και τους παππούδες μας μεγάλωσαν, μας μόρφωσαν. Και έλεγα δόξα τω Θεώ. Δεν έχουμε δικαίωμα να παραπονιόμαστε. Λέω στις κόρες μου: Η μεγάλη οικογένεια είναι η σπουδαιότερη προίκα. Για αυτό και μόνο αξίζουν τόσοι κόποι. Τα αδέλφια είναι αποκούμπι, έτσι και για μένα οι αδελφές μου.
–Βάζετε δικές σας πινελιές στις πολιτικές του Προέδρου και της κυβέρνησης;
-Η δρόμος της δικής μου ζωής με οδήγησε εδώ που είμαι σήμερα. Ο Νίκος χάραξε τον δρόμο. με σκληρή δουλειά και το όραμα του. Από αγάπη για τους ανθρώπους της Κύπρου. Πάντα τον στήριζα και τον στηρίζω με όλες μου τις δυνάμεις, επειδή πιστεύω στο ήθος, στην εντιμότητα και στην ικανότητα του να εργάζεται ασταμάτητα για να πετύχει στόχους για την χώρα του. Είναι αφοσιωμένος, το αποδεικνύει κάθε μέρα.
Δεν ήταν δική μου επιθυμία ή επιλογή. Είμαι τεχνοκράτης και νιώθω πλήρης με την δουλειά και την οικογένεια μου. Ούτε με συναρπάζουν οι τίτλοι ή η εξουσία. Από μικρή εργάζομαι με υπουργούς και προέδρους. Για μένα το ζήτημα είναι τι προσφέρεις στην κοινωνία, τι αφήνεις πίσω σου και οι διπλωμάτες μπορούν να προσφέρουν πάρα πολλά και χειροπιαστά στον τόπο τους.
Η επιτυχία του Νίκου προσέθεσε καθήκοντα, νέους ρόλους και υποχρεώσεις σε μένα, ακόμα και στα παιδιά. Νιώθω την ευθύνη, ακούω τον κόσμο, προσπαθώ να είμαι χρήσιμη και είμαι ευγνώμων για όλα. Κυρίως για την αγάπη και την εμπιστοσύνη του κόσμου, παρά την ενορχηστρωμένη τοξικότητα, τον πόλεμο, τις τόσες αναλήθειες και κακοήθειες που είναι ένα εργαλείο για να χτυπηθεί ο Πρόεδρος. Μας επηρεάζει όμως και εμάς.
Παρά τις δυσκολίες, δεν εγκαταλείπω αυτά που αγαπώ. Και είναι δικά μου. Παραμένω μάνα που επιλέγει να αφιερώνει πολλή χρόνο στα παιδιά της. Συνεχίζω την επαγγελματική μου πορεία που ξεκίνησα από το 1999 και ανέβηκα με κόπο και θυσίες ένα-ένα τα σκαλοπάτια της ιεραρχίας της διπλωματικής υπηρεσίας. Τα τελευταία 27 χρόνια. Τίποτα δεν μου χαρίστηκε.
Το επάγγελμα του καθενός είναι ο χώρος προσωπικής καταξίωσης. Βάσει της δουλειάς, της αξίας, των προσόντων που με τους κόπους του αποκτά κάποιος δικαιούται, όλοι δικαιούνται να προχωρούν. Η μόρφωση και η εργασία σου είναι η προσωπική σου περιουσία. Κανείς δεν μπορεί να σου την πάρει. Και βλέπω και τις κόρες μου ότι είναι περήφανες που επιλέγω να εργάζομαι σε ένα τόσο απαιτητικό επάγγελμα. Με παροτρύνουν να συνεχίσω και χαίρονται με τις επιτυχίες και την ικανοποίηση που μου δίνει η δουλειά μου. Προσπαθώ επίσης να στηρίζω τον εθελοντισμό, τα παιδιά και τους νέους. Πάντα το έκανα.
Η θέσπιση πολιτικών είναι δουλειά της Κυβέρνησης και εγώ «είμαι απλά η σύζυγος». Και ως σύζυγος ενός ατόμου με πολύ απαιτητικά καθήκοντα και μεγάλες ευθύνες: προσπαθώ πάντα να τον στηρίζω με ψυχραιμία. Ειδικά σε περιόδους κρίσεων. Πρέπει να υπάρχει σταθερότητα και υποστήριξη από την οικογένεια για να ασκεί απερίσπαστος τα καθήκοντα του. Για αυτό χρειάζεται δύναμη από μέρους της οικογένειας. Και παραμένω ενεργή μέσα στην κοινωνία και μεταφέρω στον Νίκο ανησυχίες, προβλήματα, γυναικών, μανάδων, παιδιών. Και ξέρω ότι όσα είναι εύλογα θα τα λάβει υπόψη για να βελτιώσει τις ζωές των ανθρώπων.
Χαίρομαι γιατί μέσα από αυτόν τον διάλογο με τις γυναίκες και την κοινωνία βγήκαν πραγματικές μεταρρυθμίσεις, υλοποιήθηκαν εισηγήσεις όπως για παράδειγμα η μαία στο σπίτι, υπηρεσία για κάθε νέα μανούλα, οι κατ’ οίκον υπηρεσίες Κοινωνικού Λειτουργού σε πόλεις και χωριά. στα χωριά. Όλες οι νέες πολιτικές που αφορούν στους πολύτεκνους, ή στα στεγαστικά σχέδια. Και κάτι που με χαροποίησε τόσο πολύ: με αφορμή ένα μεγάλο ταλέντο της Κύπρου, στο πιάνο, δημιουργήθηκε για πρώτη φορά, ταμείο υποτροφιών για Χαρισματικά Παιδιά. Και από φέτος, θα λαμβάνουν υποτροφίες παιδιά θαύματα στις τέχνες, κάτω των 18 για να σπουδάζουν στο εξωτερικό.
-Τι έχετε να πείτε για την υπογεννητικότητα και τα αιτήματα για ενίσχυση της κρατικής πολιτικής στήριξης των οικογενειών; Συμμερίζεστε τις ανησυχίες για δημογραφική αλλοίωση;
-Μπορεί να είναι το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος μετά το εθνικό. Είναι ανησυχητικά χαμηλά τα ποσοστά γεννήσεων. Είναι πολύ σημαντικό ότι η κυβέρνηση υλοποιεί ολοκληρωμένη πολιτική για τη Δημογραφική Ανάκαμψη, με σειρά μέτρων άνω των €100 εκατομμυρίων.
Αυξήθηκε η άδεια μητρότητας για το πρώτο παιδί από 18 σε 22 εβδομάδες, επεκτάθηκε το επίδομα γονικής άδειας και στους αυτοτελώς εργαζόμενους, αυξήθηκε η διάρκειά του για το δεύτερο και τρίτο παιδί και επεκτάθηκε η ηλικία των παιδιών έως τα 15 έτη, προωθήθηκε η τηλεργασία. Όταν βοηθάς τον γονέα, ειδικά την μάνα, στην καθημερινότητα της, τότε χτυπάς την υπογεννητικότητα.
Πολύ σημαντικά είναι και τα στεγαστικά σχέδια για νεαρά ζευγάρια και νέους έως 41 ετών, καθώς και σχέδια επιδότησης για υπογόνιμα ζευγάρια που προχωρούν σε εξωσωματική γονιμοποίηση.
Ως επίτιμη πρόεδρος της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων, χαίρομαι ιδιαίτερα που η Κυβέρνηση του συζύγου μου αύξησε το τιμητικό επίδομα της πολύτεκνης μητέρας και το Επίδομα Τέκνου. Επεκτάθηκε πρόσφατα η κάλυψη φοιτητών πολύτεκνων οικογενειών, διευρύνθηκαν τα σχέδια επιδότησης διδάκτρων και σίτισης, επεκτάθηκε η υποχρεωτική προσχολική εκπαίδευση και ενισχύθηκαν οι υπηρεσίες φροντίδας παιδιών για εργαζόμενους γονείς.
Ευτυχώς τα βοηθήματα τοκετού αυξήθηκαν σημαντικά, ιδιαίτερα για το τρίτο και τέταρτο παιδί, καθώς και η μηνιαία στήριξη €200 για δύο χρόνια προς μητέρες που αποκτούν το πρώτο τους παιδί πριν από τα 30. Καταργήθηκαν τα εισοδηματικά κριτήρια για το επίδομα τέκνου σε οικογένειες με περισσότερα από πέντε εξαρτώμενα παιδιά, ενώ στόχος είναι η διεύρυνση της στήριξης και σε περισσότερες οικογένειες. Για μένα κάθε παιδί που γεννιέται πρέπει να ξέρει ότι έχει την στήριξη της Πολιτείας. Την ίδια ώρα οι μεταρρυθμίσεις στο φορολογικό και συνταξιοδοτικό σύστημα συνδράμουν και αυτές στην στήριξη των οικογενειών όπως και η σταδιακή επέκταση του ολοήμερου σχολείου σε όλα τα δημοτικά σχολεία. Γίνονται τόσα πολλά, ήταν στάσιμα για χρόνια, ειδικά μετά την κρίση.
Αρχίζει δοκιμαστικά το «πρωινό για όλους»
–Υπάρχει στα σκαριά κάποια νέα δράση που προέκυψε μέσα από αυτές τις συζητήσεις σας;
-Περιμένω με ενθουσιασμό να αρχίσει η δοκιμαστική εφαρμογή του προγράμματος «Πρωινό για όλους»για παιδιά προσχολικής ηλικίας, στα δημόσια νηπιαγωγεία Λάρνακας και Ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου. Το εξήγγειλε ο Πρόεδρος στον ετήσιο κυβερνητικό προγραμματισμό.
Λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν σύντομα από την Κυβέρνηση, εγώ θα περιοριστώ να πω ότι χαίρομαι πάρα πολύ. Το όραμα γεννήθηκε μετά από επίσκεψή σε σχολείο της Νέας Υόρκης, με παιδιά της ομογένειας τα οποία είδα να τρώνε όλα δωρεάν υγιεινό φαγητό. Ήταν μια πολιτική της Πολιτείας με στόχο την ίση πρόσβαση σε ποιοτική και υγιεινή διατροφή και την αποφυγή κοινωνικών διακρίσεων.
-Τι θα αφορά;
-Κάθε μέρα, στο σχολείο, το παιδί θα λαμβάνει δωρεάν θρεπτικό, ολοκληρωμένο και υγιεινό πρωινό βάσει διαιτολογίου ειδικών. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι πολλά παιδιά πηγαίνουν σχολείο χωρίς πρωινό, κάτι που επηρεάζει την απόδοση και την ανάπτυξή τους. Για τις μητέρες θα είναι μεγάλη ανακούφιση. Γνωρίζω καλά πόσο απαιτητικά είναι τα πρωινά, ιδιαίτερα όταν εργάζονται και οι δύο γονείς. Για τα παιδιά δώρο Θεού, θα μάθουν να τρέφονται σωστά, χωρίς διακρίσεις.
Στόχος είναι το «Πρωινό για Όλους» να επεκταθεί σταδιακά σε όλες τις επαρχίες και σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Είναι ένα πρόγραμμα μεγάλου κόστους, και η επέκταση του θα είναι μια τεράστια πρόκληση, και για αυτό το Υπουργείο Παιδείας μαζί με την Υφυπουργό Παρά τω Προέδρω και την Προεδρία που το τρέχουν αποφάσισαν την σύμπραξη του κράτους με τον ιδιωτικό τομέα ενώ θα αναζητηθούν κονδύλια και από την ΕΕ.
Χάρη στην ευγενική χορηγία της ΟΠΑΠ Κύπρου (Allwyn), ξεκινά φέτος το πρόγραμμα, καθώς και του Sir Στέλιου Χατζηιωάννου. Και άλλοι οργανισμοί θα μπορούν να συνεισφέρουν για την διεύρυνση του προγράμματος.
Είναι πολύ σημαντικές αυτές οι συνέργειες, και λειτουργούν σε πλαίσιο διαφάνειας και θεσμικών ελέγχων. Όπως έγινε και με τα κλιματιστικά που τώρα έχουν σχεδόν όλα τα σχολεία.
Σε όλες τις χώρες, οργανισμοί και ιδιώτες συμβάλλουν σε κοινωνικές δράσεις προς όφελος της κοινωνίας. Σημαντικοί Κύπριοι του εξωτερικού προβαίνουν σε παρόμοιας φύσης συνεισφορές και σε άλλα κράτη, θέλουν να το κάνουν και στον τόπο τους. Όπως γινόταν και με τον Ανεξάρτητο Φορέα Κοινωνικής Στήριξης.
Είμαι πολύ περήφανη για την δουλειά του Φορέα. Καθημερινά δεχόμαστε πολλά ευχαριστώ από μανάδες και νέους. Ευτυχώς πληρώνονται όλα τα παιδιά που δικαιούνται φέτος, πάνω από 1300 αναμένουμε.
Δέχθηκε μια αδικαιολόγητα έντονη πολεμική. Με πλήρη έλεγχο και εντελώς νόμιμα στήριζε εκατοντάδες παιδιά και οι χορηγοί το έκαναν με την ψυχή τους χωρίς ανταλλάγματα. Με διαφάνεια, διαδικασίες σαφείς και δημοσιοποιημένες, όπως επιβεβαιώθηκε και από το Συνταγματικό Δικαστήριο.
Είναι κρίμα οι πολιτικές σκοπιμότητες, οι εικασίες και τα ψέματα να εμποδίζουν μεγάλους οργανισμούς να βοηθούν σε κοινωνικά έργα. Ειδικά όταν αυτά αφορούν την ίση πρόσβαση παιδιών στην εκπαίδευση, στο φαγητό, άτομα με αναπηρία ή ηλικιωμένους. Ενθαρρύνω πάντα την άσκηση κοινωνικής εταιρικής ευθύνης καθώς και ατομικής. Η κυβέρνηση προσπαθεί, ας συμπράξουμε όλοι για αλλαγές ωφέλιμες στην καθημερινότητα μας πιο άμεσα.
Η έγνοια μας είναι τα παιδιά. Να έχουν επιλογές και ίσες ευκαιρίες, να τους δίνουμε πρότυπα και μηνύματα θετικά για την ζωή.
Σε αυτή τη λογική εντάσσονται και πρωτοβουλίες όπως η αναβάθμιση του Περιβολιού του Προεδρικού σε σύγχρονο εκπαιδευτικό αγρόκτημα, που θα φέρνει τα παιδιά πιο κοντά στη φύση και στη γεωργία, η ανάπλαση των κήπων με κυπριακά είδη, η μετατροπή του Προεδρικού Μεγάρου σε κτήριο μηδενικών απορριμμάτων αλλά και η αξιοποίηση του ως ζωντανό σημείο πολιτισμού, ιστορίας και εκπαίδευσης για μαθητές και πολίτες.
Το Προεδρικό, για πρώτη φορά, θεσμοθετεί πρόγραμμα επισκέψεων για σχολεία και ανοίγει έχοντας εκπαιδευτικό περιεχόμενο που αναδεικνύει τις τέχνες, την ιστορία και τον πολιτισμό μας.
Εμπνευστήκαμε επίσης και συνεχίζουμε δύο φεστιβάλ, στο Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία τα Χριστούγεννα, και στην Προεδρική Κατοικία στο Τρόοδος το καλοκαίρι, που στόχο έχουν την ενίσχυση μικρών επιχειρήσεων, παραδοσιακών ειδών και άλλων και προσελκύουν χιλιάδες κόσμου. Με μέρος των εσόδων πάντα να διατίθενται για συγκεκριμένους κοινωνικούς σκοπούς.
