Το κοινοτικό συμβούλιο Γιαλούσας ή Αιγιαλούσας επαναφέρει αίτημα το οποίο αρχικά είχε υποβληθεί επί αγγλοκρατίας το έτος 1920, δηλαδή πριν από 106 χρόνια, για αναβάθμιση της Κωμόπολης σε δήμο.
Προς ενίσχυση του αιτήματος, ο πρόεδρος του Κοινοτικού Συμβουλίου Γιαλούσας, κ. Ηλίας Παντελίδης, απέστειλε υπόμνημα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον υπουργό Εσωτερικών, επικαλούμενος ιστορικά, πληθυσμιακά, διοικητικά και αρχειακά δεδομένα.
Αξίζει να σημειωθεί, πως σε υπόμνημα το οποίο είχε υποβληθεί από τις τότε Αρχές της κοινότητας στην αποικιακή κυβέρνηση (1920) καταγράφονταν τα ακόλουθα:
«Έχω την τιμή να υποβάλω διά του παρόντος αίτηση εκ μέρους των κατοίκων και οικογενειαρχών του χωριού Γιαλούσα, με την οποία ζητούν όπως η Αυτού Εξοχότης ο Διοικών την Κυβέρνηση ευαρεστηθεί να διατάξει όπως το χωριό τους αποκτήσει Δημοτικό Συμβούλιο, με τις εξουσίες, δικαιώματα, καθήκοντα και υποχρεώσεις που ο Νόμος αποδίδει και επιβάλλει στα Δημοτικά Συμβούλια».
…«Έχω την τιμή να είμαι, Κύριε…Ο υπάκουος υπηρέτης σας».
Στην παρούσα φάση, το κοινοτικό συμβούλιο επαναφέρει το αίτημα για κήρυξη της Αιγιαλούσας σε δήμο, καταθέτοντας και τους ακόλουθους λόγους τους οποίους θεωρεί τεκμηριωμένους:
– Το 1920 υποβλήθηκε στις αποικιακές Αρχές αίτημα για αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμο. Στο κείμενό του, με θετική εισήγηση, ο Διοικητής Αμμοχώστου αναφέρει: Αξιότιμε Κύριε Γραμματέα, η Γιαλούσα είναι ένα σημαντικό χωριό, καθώς διαθέτει υποκατάστημα Κτηματολογίου (L.R.O.), Δικαστήριο, Σταύλους Αναπαραγωγής (Stud Stables) και Αστυνομικό Σταθμό, και θεωρώ ότι θα έπρεπε να έχει καθεστώς δήμου. (Σημειώνεται, πως η κοινότητα θεωρεί πως το συγκεκριμένο έγγραφο είναι εξαιρετικά σημαντικό επειδή αναγνωρίζει ήδη από το 1920 ότι η Αιγιαλούσα (Γιαλούσα) πληρούσε τα κριτήρια για δήμο).
-Υπάρχει έγγραφο του 1938 το οποίο αποτελεί πρωτογενές διοικητικό τεκμήριο. Η χρήση του όρου «Δημαρχείον» συνιστά επίσημη αναγνώριση ύπαρξης δημοτικής Αρχής γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η Αιγιαλούσα είχε αναγνωριστεί ως δήμος ή δήμος de facto κατά την προπολεμική περίοδο.
-Η Αιγιαλούσα παρουσιάζει πληθυσμό μεγαλύτερο ή συγκρίσιμο με αριθμό κατεχόμενων δήμων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η πληθυσμιακή αυτή πραγματικότητα ενισχύει τη θεμελίωση του αιτήματος.
-Η Αιγιαλούσα διέθετε σαφή αστικά χαρακτηριστικά: Πολεοδομική οργάνωση, εμπορικό κέντρο, παραλιακή οικονομική δραστηριότητα, κοινωνικές και διοικητικές δομές. Τα στοιχεία αυτά υπερβαίνουν τα όρια απλής κοινότητας και ανταποκρίνονται σε δήμο πλήρους λειτουργίας.
-Η λειτουργία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, και ιδιαίτερα το Ελληνικό Γυμνάσιο Αιγιαλούσας, καταδεικνύει ότι η κωμόπολη ασκούσε ρόλο ευρύτερου εκπαιδευτικού και πνευματικού κέντρου, χαρακτηριστικό δήμων.
-Η Αιγιαλούσα διατηρεί ενεργή συλλογική ταυτότητα, πολιτιστικούς, κοινωνικούς και φορείς νεολαίας, καθώς και οργανωμένη κοινοτική δραστηριότητα, γεγονός που αποδεικνύει διοικητική επάρκεια και θεσμική συνέχεια, παρά τις συνθήκες κατοχής.
-Η τουρκική κατοχή δεν συνεπάγεται απώλεια διοικητικών ή θεσμικών δικαιωμάτων. Η Κυπριακή Δημοκρατία αναγνωρίζει και λειτουργεί κατεχόμενους δήμους, γεγονός που καθιστά απολύτως σύννομη την αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμου.
-Η αναγνώριση της Αιγιαλούσας ως δήμου συνιστά πράξη ιστορικής αποκατάστασης, θεσμικής συνέπειας και ενίσχυσης της διοικητικής παρουσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας στα κατεχόμενα εδάφη της.
-Η Αιγιαλούσα έχει ένα μοναδικό θλιβερό προνόμιο. Τον εγκλωβισμό ακολούθησε βίαιος εκτοπισμός, από το 1974 μέχρι το 1977, αλλά οι «εθελοντικές» αιτήσεις ξεριζωμού συνοδεύονταν με άδεια μεταφοράς στις ελεύθερες περιοχές της κινητής τους περιουσίας. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν κομμάτι ενός πολιτισμού που δεν πρέπει να χαθεί.
