Δεν δικαιούνται όλοι οι κτηνοτρόφοι αποζημιώσεις – Με αποκλίσεις το 20% των περιπτώσεων

Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει η διαδικασία καταβολής αποζημιώσεων στους κτηνοτρόφους που επλήγησαν από τα μέτρα εκρίζωσης του αφθώδους πυρετού και οι αιτήσεις τους παρουσιάζουν αποκλίσεις. Μετά από σχετική γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας, τις περιπτώσεις των δικαιούχων που παρέμεναν σε εκκρεμότητα αναλαμβάνουν πλέον να εξετάσουν οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, προκειμένου να προχωρήσουν οι πληρωμές.

Το ερώτημα προς τη Νομική Υπηρεσία υποβλήθηκε από τον διευθυντή των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών, καθώς κατά τους ελέγχους των Επιτροπών Εκτίμησης διαπιστώθηκαν σοβαρές παραβάσεις της κτηνιατρικής νομοθεσίας, και επομένως ζητά να μάθει κατά πόσο δικαιούνται αποζημίωση κτηνοτρόφοι των οποίων τα ζώα θανατώνονται στο πλαίσιο μέτρων για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού, όταν διαπιστώνονται σοβαρές παραβάσεις της κτηνιατρικής νομοθεσίας.

Συγκεκριμένα, από τις 121 εκμεταλλεύσεις οι δύο ήταν παράνομες και οι δύο αφορούν ζώα ντόπιας φυλής (παχύουρα και κόκκινες αγελάδες στη Δρομολαξιά). Έχουν ετοιμαστεί συνολικά 117 φάκελοι περιλαμβανομένων και των εκμεταλλεύσεων χοίρων. Έχουν υπογραφεί 100 φάκελοι για δικαιούχους υπεύθυνους εκμεταλλεύσεων βοοειδών, αιγοπροβάτων και χοίρων μετά και από την γνωμάτευση από τη Νομική Υπηρεσία και προχωρά η ολοκλήρωση της πληρωμής τους. Ωστόσο, 23 ιδιοκτήτες από 117 εκμεταλλεύσεις, 20% του συνολικού αριθμού των μονάδων που έχουν θανατωθεί, που παρουσιάζουν αποκλίσεις ειδοποιήθηκαν με επιστολή ότι εξετάζεται ο φάκελος τους και θα επανεκτιμηθεί από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες.

Ειδικότερα, εντοπίστηκαν:

• Αποκλίσεις μεταξύ του πραγματικού αριθμού ζώων στις φάρμες και των δηλωθέντων στη βάση δεδομένων.

• Μη δηλωμένες μετακινήσεις και ελλείψεις στη σήμανση.

• Παραμονή ζώων σε ζωεμπορικές εκμεταλλεύσεις πέραν του νόμιμου ορίου των 29 ημερών.

Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες εξέφρασαν τον προβληματισμό ότι οι παραβάσεις αυτές επηρεάζουν την ιχνηλασιμότητα και ενδέχεται να συνέβαλαν στη διασπορά της νόσου, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσο οι συγκεκριμένοι κτηνοτρόφοι δικαιούνται κρατική αποζημίωση.

Η νομική ερμηνεία του Άρθρου 11(5) του περί Υγείας των Ζώων

Η Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, Έλενα Συμεωνίδου, ξεκαθαρίζει στη γνωμάτευσή της την ερμηνεία του άρθρου 11(5) του περί Υγείας των Ζώων Νόμου (109(I)/2001).

Για να στερηθεί ένας κτηνοτρόφος την αποζημίωση, πρέπει να αποδεικνύεται αντικειμενικά ότι η σφαγή ή η καταστροφή των ζώων κατέστη αναγκαία εξαιτίας της παράβασης.

Στην προκειμένη περίπτωση, η σφαγή επιβλήθηκε λόγω της μόλυνσης από τον αφθώδη πυρετό και όχι εξαιτίας της μη τήρησης των αρχείων ιχνηλασιμότητας. Συνεπώς, η διοικητική ή ποινική παράβαση δεν συνεπάγεται αυτόματα και απώλεια του δικαιώματος αποζημίωσης, εκτός εάν στοιχειοθετείται αιτιώδης συνάφεια.

Πώς απαντήθηκαν τα 8 καίρια ερωτήματα

Ερώτημα 1: Επηρεάζουν οι παραβάσεις το δικαίωμα αποζημίωσης; Απαιτείται απόδειξη αιτιώδους συνάφειας;

Απαιτείται πλήρης απόδειξη ότι η παράβαση προκάλεσε τη σφαγή. Αν δεν αποδεικνύεται ότι η παράβαση οδήγησε στη μόλυνση, η αποζημίωση καταβάλλεται. Ωστόσο, αν αποδειχθεί ότι παράνομη μετακίνηση από φάρμα Α επιμόλυνε τη φάρμα Β, τότε χάνουν την αποζημίωση και οι δύο. Επίσης, ζώα χωρίς σήμανση σφάζονται ως επικίνδυνα και δεν αποζημιώνονται, σε περίπτωση που διαπιστώνεται σε φάρμα ότι υπάρχουν ζώα τα οποία δεν φέρουν σήμανση κατά παράβαση του νομοθετικού πλαισίου.

Ερώτημα 2: Μπορεί να αποκλειστεί η αποζημίωση λόγω μεγάλου βαθμού απόκλισης ή συστηματικότητας;

Όχι. Ο νόμος δεν προβλέπει το ποσοστό απόκλισης ως κριτήριο αποστερητικού χαρακτήρα για την αποζημίωση. Η μεγάλη απόκλιση λαμβάνεται υπόψη μόνο ως επιβαρυντικός παράγοντας για επιβολή διοικητικού προστίμου ή ποινών. Θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη ως επιβαρυντικός παράγοντας σε περίπτωση που η απόκλιση είναι μεγάλη, κατά την επιβολή του διοικητικού προστίμου από την αρμόδια Αρχή. Σε περίπτωση ποινικής δίωξης, ο βαθμός απόκλισης θα μπορούσε να ληφθεί υπόψη από το Δικαστήριο κατά την επιβολή της ποινής.

Ερώτημα 3: Ποια αποδεικτικά στοιχεία θεωρούνται επαρκή για αποκλίσεις άνω του 50-70%;

Δεν καθορίζονται εκ των προτέρων. Ισχύει η αρχή της απόδειξης αιτιώδους συνάφειας μεταξύ παράβασης και αναγκαιότητας σφαγής. Η στέρηση της αποζημίωσης θα μπορούσε να δικαιολογηθεί μόνο στην περίπτωση που αποδειχθεί, με τα στοιχεία που έχετε συλλέξει, ότι η σφαγή των ζώων ήταν αναγκαία λόγω της παραβίασης των προνοιών του Νόμου, Κανονισμών και Διαταγμάτων.

Ερώτημα 4: Δικαιολογεί ο αποκλεισμός την παράλειψη δήλωσης μετακινήσεων που δυσχεραίνει την ιχνηλάτηση;

Όχι. Η αποζημίωση αποκαθιστά την οικονομική ζημιά από τα υποχρεωτικά μέτρα λόγω του ιού. Για να αλλάξει αυτό, η Πολιτεία πρέπει να προχωρήσει σε νομοθετική τροποποίηση του άρθρου 11(5). Μέσω του εν λόγω άρθρου, ο νομοθέτης επέλεξε ρητώς να αποκλείσει την καταβολή αποζημίωσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η σφαγή κατέστη αναγκαία λόγω παραβίασης της κείμενης νομοθεσίας εκ μέρους του ιδιοκτήτη. Στην προκειμένη περίπτωση η σφαγή κατέστη αναγκαία λόγω της μόλυνσης των κοπαδιών με τον αφθώδη πυρετό ασχέτως της οποιασδήποτε παραβίασης άλλων υποχρεώσεων της κείμενης νομοθεσίας. Άρα αν δεν υπάρχει η διασύνδεση της αναγκαιότητας της σφαγής με τις παραβιάσεις της κείμενης νομοθεσίας, τότε δεν μπορεί να δικαιολογηθεί άρνηση καταβολής της αποζημίωσης.

Ερώτημα 5: Υπάρχει δυνατότητα μερικού αποκλεισμού αποζημίωσης (π.χ. μόνο για τα μη επιλέξιμα ζώα) ανάλογα με τη σοβαρότητα;

Καλύπτεται από τις απαντήσεις 1 και 2 (ισχύει ο κανόνας της αιτιώδους συνάφειας).

Ερώτημα 6: Ο αποκλεισμός εφαρμόζεται ολιστικά ή μόνο για τα ζώα που συνδέονται με την παράβαση (δεν ήταν παρόντα κατά τον έλεγχο, ενώ ήταν δηλωμένα στη βάση δεδομένων);

Παρέλκει η απάντηση, καθώς δεν προσκομίστηκαν στοιχεία που να συνδέουν τη σφαγή με την παράβαση.

Ερώτημα 7: Είναι επιλέξιμα ζώα που παρέμειναν σε ζωεμπορικές εκμεταλλεύσεις πέραν των 29 ημερών;

Βάσει νομοθεσίας (ΚΔΠ 94/2012), τα ζώα αυτά έπρεπε ήδη να έχουν απομακρυνθεί υποχρεωτικά. Εάν διαπιστωθεί γέννηση ζώων σε τέτοιες μονάδες που απαγορεύεται, αυτά κατάσχονται και θανατώνονται χωρίς αποζημίωση. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο υπεύθυνος της εκμετάλλευσης καταγγέλλεται.

Ερώτημα 8: Πώς αντιμετωπίζονται αν κριθούν επιλέξιμα τα εν λόγω ζώα;

Καλύπτεται πλήρως από την απάντηση στο ερώτημα 7.

Κυρώσεις αλλά και τροποποίηση νομοθεσίας

Η γνωμάτευση καθιστά σαφές ότι η μη στέρηση της αποζημίωσης δεν αμνηστεύει τους παραβάτες. Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες καλούνται να ασκήσουν τις εξουσίες τους επιβάλλοντας διοικητικά πρόστιμα έως €5.000 ή παραπέμποντας τις υποθέσεις στη δικαιοσύνη για ποινική δίωξη.

Παράλληλα, η Νομική Υπηρεσία υποδεικνύει στα αρμόδια Υπουργεία ότι, εάν επιθυμούν στο μέλλον η παραβίαση των κανόνων ιχνηλασιμότητας να οδηγεί αυτόματα σε αποκοπή αποζημιώσεων, θα πρέπει να καταθέσουν σχετικό τροποποιητικό νομοσχέδιο, το οποίο θα εξεταστεί υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας.