Καταπέλτης η Ελεγκτική Υπηρεσία για Ακάμα: Έστειλε στον Γενικό Εισαγγελέα τις παραβάσεις – Αυθαίρετες αποκλίσεις, σπατάλη πόρων και ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική επιβάρυνση (εικόνες)

Η Ελεγκτική Υπηρεσία προχώρησε στη διαβίβαση της ειδικής έκθεσης για το ζήτημα του σχεδιασμού και της υλοποίησης των κατασκευαστικών έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Ακάμα, στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας για την αξιολόγηση ενδεχόμενων ποινικών ή άλλων ευθυνών.

Αντικείμενο της ειδικής έκθεσης είναι κατά πόσο ο σχεδιασμός και η υλοποίηση των έργων διασφαλίζουν την προστασία της περιβαλλοντικά ευαίσθητης περιοχής της Χερσονήσου Ακάμα. Η έκθεση καταγράφει μια σειρά από αλληλένδετες αδυναμίες, θεσμικά κενά και αποκλίσεις από όρους της περιβαλλοντικής έγκρισης των έργων.

Το κεντρικό συμπέρασμα του Ελεγκτή, Ανδρέα Παπακωνσταντίνου, εστιάζει στο γεγονός ότι ο σχεδιασμός, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η ενσωμάτωση των όρων στα κατασκευαστικά σχέδια και η παρακολούθηση της κατασκευής παραπέμπουν σε μια  εικόνα ενός συστήματος χωρίς ενιαίες προληπτικές δικλίδες. Αντί η πρόληψη να προηγείται της αποκατάστασης, τα προβλήματα εντοπίζονταν εκ των υστέρων, αφού είχαν ήδη πραγματοποιηθεί επεμβάσεις στο φυσικό περιβάλλον, προκαλώντας αναστολές εργασιών, τερματισμούς συμβάσεων, ανάγκες επανασχεδιασμού, πρόσθετο κατασκευαστικό κόστος και ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική βλάβη.

Παράλληλα, σημειώνεται ότι η συμβατική αξία του έργου βελτίωσης μέρους του κύριου οδικού δικτύου της Φάσης Α’ του ΕΔΠ Ακάμα ανήλθε σε €6.295.000 πλέον ΦΠΑ. Μέχρι την αναστολή των εργασιών, στις 11.12.2023, είχαν εκτελεστεί εργασίες αξίας €1.112.158, που αντιστοιχούσαν μόλις στο 17,67% του έργου, παρότι είχε παρέλθει το 94% του συμβατικού χρόνου.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία κάνει αναφορά και στην παραπομπή της Κύπρου τον Απρίλιο του 2026 στο Δικαστήριο της ΕΕ για συνεχιζόμενη μη συμμόρφωση με την οδηγία των οικοτόπων. Σημειώνεται ακόμα ότι στην περιοχή εξακολουθούν να υφίστανται παράνομα κέντρα εστίασης και αναψυχής.

Τα βασικά ευρήματα του ελέγχου

Διενέργεια δέουσας εκτίμησης χωρίς καθορισμένους στόχους διατήρησης: Η Περιβαλλοντική Αρχή διενήργησε τη δέουσα εκτίμηση επιπτώσεων για το Σχέδιο Αειφόρου Ανάπτυξης χωρίς να έχουν προηγουμένως θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή Natura 2000 «Χερσόνησος Ακάμα». Βάσει και πρόσφατης νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η προηγούμενη θέσπιση ειδικών στόχων αποτελεί νομική προϋπόθεση για έγκυρη δέουσα εκτίμηση. Παράλληλα, για τη Φάση Α’ του οδικού δικτύου δεν εκπονήθηκε Μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, παρά την αδιαμφισβήτητη πιθανότητα επηρεασμού του οικοτόπου.

Μη ενσωμάτωση και απόκλιση περιβαλλοντικών όρων στα κατασκευαστικά σχέδια: Νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι δεν αποτυπώθηκαν ορθά στα τελικά κατασκευαστικά σχέδια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα υδραυλικά έργα στον δρόμο Τοξεύτρα – Άβακας – Λίπατη, όπου αντί για γεφύρια που δεν σφραγίζουν την κοίτη ώστε να διασφαλίζεται η διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού (Anguilla anguilla), σχεδιάστηκαν κιβωτιοειδείς οχετοί. Επιπλέον, εντοπίστηκαν αποκλίσεις στις διατομές των δρόμων και στα πλάτη οδοστρωμάτων.

Αυθαίρετες αποκλίσεις κατά την υλοποίηση των έργων στο πεδίο: Κατά το στάδιο της κατασκευής καταγράφηκαν υπερβάσεις στα βάθη εκσκαφών έως και 2,10 μέτρα έναντι μέγιστου επιτρεπτού 1,875 μ., καθώς και αυξημένα πλάτη διαπλάτυνσης/ επέμβασης. Παράλληλα, κιβωτιοειδείς οχετοί κατασκευάστηκαν επί της κοίτης αντί να βυθιστούν σε αυτήν, ενώ τα ιχθυοπεράσματα φράχτηκαν από φερτά υλικά. Το υφιστάμενο σύστημα εποπτείας και παρακολούθησης αποδείχθηκε ανεπαρκές, καθώς οι αρμόδιες αρχές δεν εντόπισαν έγκαιρα τις παραβάσεις.

Ανεξέλεγκτη διαχείριση αποβλήτων: Το Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων παρουσίαζε σοβαρές ελλείψεις και δεν περιλάμβανε αδειοδοτημένα σημεία απόρριψης. Αποτέλεσμα ήταν η ανεξέλεγκτη απόθεση μπάζων και εκχωμάτων σε διάφορα σημεία εντός του ΕΔΠ Ακάμα, σε αδιατάρακτο έδαφος και φυσικούς οικοτόπους, κατά παράβαση των περιβαλλοντικών εγκρίσεων.

Ασάφειες, σπατάλη πόρων και μη εκπλήρωση των 19 συμπληρωματικών όρων: Μετά την αναστολή των εργασιών το 2023, η Περιβαλλοντική Αρχή επέβαλε 19 συμπληρωματικούς/ τροποποιημένους όρους. Παρά την πάροδο χρόνου, οι 17 από τους 19 όρους παρέμεναν ανεκπλήρωτοι, ενώ οι υπόλοιποι 2 που αφορούσαν τις υπερεκσκαφές κατέστησαν ανεφάρμοστοι καθώς η περιβαλλοντική βλάβη ήταν πλέον μη αναστρέψιμη. Παράλληλα, διαπιστώθηκε σπατάλη δημοσίου χρήματος από την τοποθέτηση αγωγού υδροδότησης και καλωδίου μήκους 3.800 μέτρων, τα οποία στη συνέχεια αποφασίστηκε να αφαιρεθούν λόγω περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Προβλήματα διαβρώσεων από εξωτερικές αναπτύξεις και νέοι διαγωνισμοί: Διαπιστώθηκε ότι η ανακατασκευή/διαπλάτυνση της οδού Λάρας από τον Δήμο Πέγειας έγινε χωρίς την εκπόνηση υδρολογικής μελέτης ή εξασφάλιση περιβαλλοντικών εγκρίσεων, διοχετεύοντας όμβρια ύδατα που προκαλούν σοβαρές διαβρώσεις στο οδικό δίκτυο του ΕΔΠ Ακάμα. Επιπρόσθετα, στον νέο διαγωνισμό που προκήρυξε το Τμήμα Δασών τον Μάρτιο του 2026 περιλήφθηκαν πρόνοιες που δεν συνάδουν με τις Αποφάσεις του Υπουργικού Συμβουλίου και τους δεσμευτικούς όρους της Περιβαλλοντικής Αρχής.

Η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για θεσμοθέτηση ουσιαστικών προληπτικών δικλίδων. Η προστασία του Ακάμα, όπως καταλήγει η έκθεση, δεν μπορεί να στηρίζεται στον εκ των υστέρων εντοπισμό ζημιών, αλλά απαιτεί αυστηρή τήρηση των νομικών πλαισίων, διαφάνεια και έγκαιρη εποπτεία πριν από την έναρξη οποιασδήποτε εργασίας στο πεδίο.

Το υπουργείο Γεωργίας υπεραμύνεται των σχεδιασμών και των χειρισμών του

Σε πλήρη αμφισβήτηση των συμπερασμάτων της Ελεγκτικής Υπηρεσίας προχωρούν το Τμήμα Δασών και το Τμήμα Περιβάλλοντος, μέσω της 34σέλιδης απάντησης της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος. Τα εμπλεκόμενα τμήματα υπεραμύνονται των αποφάσεων και των ενεργειών τους, θεωρώντας ότι οι επικρίσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας παραγνωρίζουν τις τεχνικές ιδιαιτερότητες του έργου και τον βασικό στόχο, που παραμένει η ορθολογική διαχείριση και η προστασία του Εθνικού Δασικού Πάρκου.

Τα δύο καθ’ ύλην αρμόδια τμήματα της Δημοκρατίας δεν υιοθετούν τις θέσεις περί «ανεπανόρθωτης περιβαλλοντικής βλάβης» ή «ασυμβατότητας των έργων», αντιτείνοντας ότι οι σχεδιασμοί για το Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Ακάμα έγιναν με γνώμονα την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τη ρύθμιση της ανεξέλεγκτης επισκεψιμότητας και την εφαρμογή των εγκεκριμένων σχεδίων αειφόρου ανάπτυξης.

Απαντώντας στις αιτιάσεις για διενέργεια Δέουσας Εκτίμησης χωρίς καθορισμένους Στόχους Διατήρησης, η πλευρά του Υπουργείου απορρίπτει τη θέση ότι η διαδικασία ήταν νομικά ή περιβαλλοντικά μετέωρη. Σημειώνει ότι η απουσία επίσημου διατάγματος για τους στόχους διατήρησης κατά τον χρόνο της έγκρισης δεν ακυρώνει την ουσία της περιβαλλοντικής αξιολόγησης, καθώς ελήφθησαν υπόψη όλα τα προστατευόμενα είδη και οι τύποι οικοτόπων της περιοχής Natura 2000.

Όσον αφορά τις κατασκευαστικές αποκλίσεις, τις εκσκαφές και τα πλάτη των δρόμων στη Φάση Α’ του οδικού δικτύου, το Τμήμα Δασών και το Τμήμα Περιβάλλοντος υποστηρίζουν ότι οι εργασίες εκτελέστηκαν εντός των τεχνικών προδιαγραφών που απαιτούνταν για την ασφάλεια του οδοστρώματος.

Σχετικά με την τοποθέτηση κιβωτιοειδών οχετών αντί για γεφύρια στον δρόμο Τοξεύτρα -Άβακας-Λίπατη, τα τμήματα απορρίπτουν τη θέση ότι αποκλείστηκε η διακίνηση ευρωπαϊκού χελιού.

Απαντώντας στα ευρήματα για ανεξέλεγκτες αποθέσεις μπάζων και σπατάλη πόρων από την τοποθέτηση αγωγών υδροδότησης και καλωδίων, οι δύο αρχές σημειώνουν ότι η τοποθέτηση των αγωγών και καλωδίων κρίθηκε αρχικά αναγκαία για την εύρυθμη λειτουργία των κόμβων εξυπηρέτησης επισκεπτών, ενώ οι μετέπειτα τροποποιήσεις έγιναν στο πλαίσιο της επανεξέτασης και βελτιστοποίησης του σχεδιασμού.

Σχετικά με την καθυστέρηση στην υλοποίηση των 19 συμπληρωματικών όρων που επιβλήθηκαν μετά την αναστολή των εργασιών το 2023, επισημαίνεται ότι η πλειονότητα των όρων βρίσκεται σε στάδιο εφαρμογής ή ενσωμάτωσης στους νέους σχεδιασμούς, απορρίπτοντας την εικόνα πλήρους αδράνειας.