Όταν τον Μάιο του 2020 συγκροτήθηκε η Ad Hoc Επιτροπή για το πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις Κεντρικές Φυλακές, κάποιοι εναπόθεταν τις ελπίδες τους ότι θα λυνόταν το πρόβλημα που διογκωνόταν και εξευτέλιζε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Κατάδικοι να κοιμούνται στο πάτωμα, χώροι ψυχαγωγίας και υγιεινής να μετατρέπονται σε χώρους διαμονής και εν μέσω πανδημίας να στοιβάζονται σ’ ένα χώρο άτομα από 62 εθνικότητες.

Έκτοτε πέρασαν δυόμισι χρόνια, υποβλήθηκαν τρεις εισηγήσεις, αλλά το πρόβλημα χειροτέρεψε. Τώρα οι κατάδικοι έφτασαν τους 956, ενώ οι χώροι μόλις και μετά βίας μπορούν να φιλοξενούν τους μισούς. Το πρόβλημα πήρε διαστάσεις εφιάλτη από πέρσι τον Ιούλιο, όταν άλλαξε η πολιτική σε σχέση με τους παράνομους αλλοδαπούς που φυλακίζονται αντί να απελαύνονται. Δεκάδες πρόσωπα εντοπίζονται στα αεροδρόμια να επιχειρούν να φύγουν από την Κύπρο με πλαστά ή έγγραφα που ανήκουν σε άλλους και αντί διοικητικών μέτρων στέλλονται στις φυλακές για 10 μήνες. Η κατάσταση σήμερα έφτασε στο χειρότερό της σημείο χωρίς να διαφαίνεται προοπτική επίλυσης του προβλήματος, επειδή ουδείς τολμά να το αγγίξει. 

Ο «Φ» αποτάθηκε στη διευθύντρια των Κεντρικών Φυλακών, Άννα Αριστοτέλους, τον άνθρωπο που βιώνει από κοντά το πρόβλημα, που βλέπει πρόσωπα να φυλακίζονται ενώ δεν έπρεπε, και το χειρότερο η ανθρώπινη αξιοπρέπειά τους κατακερματίζεται.

 

  

 

Σύμφωνα με την κ. Αριστοτέλους, σήμερα ο αριθμός των κρατουμένων ανέρχεται σε 956, αριθμός τρεισήμισι φορές μεγαλύτερος από προηγουμένως και δυόμισι φορές μεγαλύτερος από αυτό που μπορεί να φιλοξενηθεί στις Φυλακές. Υπάρχει άμεση και επιτακτική ανάγκη, αναφέρει, όπως ο αριθμός των κρατουμένων περιοριστεί τουλάχιστον κάτω από 600, καθότι η χωρητικότητα στην Κλειστή Φυλακή στην οποία βρίσκονται 905 κρατούμενοι, είναι μόνο 424 θέσεις και πλέον οι κρατούμενοι σε κάποιες περιπτώσεις κοιμούνται ανά τέσσερις σε κελί του ενός ή δύο ατόμων εκ των οποίων οι δύο στο πάτωμα και υπάρχουν περιπτώσεις που ο ένας δεν κοιμάται μέχρι να σηκωθεί ο ένας από τους άλλους τρεις για να κοιμηθεί ο άλλος, καθότι δεν υπάρχει χώρος. 

Περαιτέρω, προσθέτει, οι νεοεισερχόμενοι υπόδικοι, προσέρχονται μαζικά στις Φυλακές, ανά 10 μέχρι και 20 ημερησίως, εκτός τις τελευταίες μέρες όπου λόγω των απεργιακών μέτρων, παραλαμβάνουμε μέχρι και 10 κρατούμενους τη μέρα, επειδή δεν έχουμε προσωπικό για τις παραλαβές. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι να μην υπάρχει χώρος για τη διαμονή τους ούτε στο έδαφος για να κοιμηθούν και οι υπόδικοι διαμένουν στην τελική με κατάδικους, γεγονός απαράδεκτο, κατά παράβαση των σχετικών Κανονισμών, των Ευρωπαϊκών Κανόνων Φυλακών του Συμβουλίου της Ευρώπης και των Κανόνων Μαντέλα των Ηνωμένων Εθνών. Σημειώνεται ότι πρόσφατα η Νομική Υπηρεσία έχει προβεί σε εξώδικη διευθέτηση αριθμού αγωγών για το θέμα της διαμονής υποδίκων με κατάδικους για τα έτη 2010 – 2012 στις Φυλακές Κύπρου, και έχουμε πρόσφατα καταδικαστεί από το ΕΔΑΔ για τις συνθήκες υπερπληθυσμού που αφορούσε τα έτη 2011 -2012.  

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Όσον αφορά τους αλλοδαπούς κρατούμενους για το αδίκημα της παράνομης μετανάστευσης και άλλων συναφών αδικημάτων, η κ. Αριστοτέλους τονίζει ότι θα πρέπει να συνεχίσει ο τρόπος διαχείρισης που μέχρι πρόσφατα εφαρμοζόταν σε συνεργασία με τη Νομική Υπηρεσία για αναστολή της φυλάκισης αμέσως μετά την επιβολή ποινής, καθότι οι αναστολές έχουν περιοριστεί στο ελάχιστο ειδικότερα όσον αφορά τους αλλοδαπούς. «Δυστυχώς στη χώρα μας δεν υπάρχουν άλλα εναλλακτικά μέτρα εκτός της κράτησης και ποινής φυλάκισης για τις περιπτώσεις αυτές. Επιπρόσθετα, θα μπορούσε να γίνεται διευθέτηση της μεταχείρισής τους με άλλες διαδικασίες με την εφαρμογή διοικητικών μέτρων εγκαταλείποντας την αυστηρή πολιτική επιβολής ποινών τουλάχιστον στα αδικήματα της παράνομης εισόδου, παράνομης παραμονής και συναφών αδικημάτων ή/και με πληθώρα εναλλακτικών μέτρων αντί της κράτησης και ποινής φυλάκισης, όπως συμβαίνει σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες», επισημαίνει.

 

  

Όπως παρατηρεί η διευθύντρια των Φυλακών, με την εφαρμογή των εν λόγω μέτρων δεν θα υπερφορτώνεται το σύστημα της ποινικής δικαιοσύνης με όλες τις υποθέσεις να καταλήγουν στα δικαστήρια, αφού αφορούν ήσσονος σημασίας αδικήματα και συμπεριφορές οι οποίες δεν συνιστούν σοβαρά ποινικά αδικήματα. Δεν είναι λίγες οι φορές, συνεχίζει, που έχουμε δει τέτοιες περιπτώσεις να εκτίουν ποινή φυλάκισης 10 μηνών και μετά την έκτιση της ποινής τους να τους βλέπουμε στην ελεύθερη κοινωνία. Αυτό σημαίνει ότι επιβαρύνεται το σύστημα των φυλακών χωρίς να εξυπηρετείται ο σκοπός για τον οποίο ένα πρόσωπο φυλακίζεται και επίσης επιβαρύνεται ο φορολογούμενος πολίτης, αφού κάθε ημέρα το κόστος παραμονής του κρατούμενου στη Φυλακή ανέρχεται πέραν των €100 ευρώ / ημέρα.

Η κ. Αριστοτέλους εισηγείται ως μία δραστική λύση στο θέμα των αλλοδαπών, τη θεσμοθέτηση εξουσίας στα Δικαστήρια, ώστε να διατάσσουν την απέλαση αλλοδαπών και την απαγόρευση της διαμονής τους στη Δημοκρατία σε αδικήματα που έχουν άμεση ή έμμεση σχέση με την παράνομη είσοδό τους στη Δημοκρατία.

Κατά την εκτίμηση της κ. Αριστοτέλους, τα άλλα δύο μέτρα που αφορούν το Συμβούλιο Αποφυλάκισης επ’ Αδεία και την ηλεκτρονική επιτήρηση, συμβάλλουν σε πολύ μικρό βαθμό στο πρόβλημα του υπερπληθυσμού και σχεδόν καθόλου στο πρόβλημα υπερπληθυσμού στην κλειστή Φυλακή, καθότι αυτά εφαρμόζονται περισσότερο στους κρατούμενους που βρίσκονται στην ανοικτή φυλακή και στο Κέντρο Εξωιδρυματικής Απασχόλησης. Με νομοθετική ρύθμιση, η ηλεκτρονική επιτήρηση θα μπορούσε να εφαρμοστεί στους υπόδικους, αλλά και ως ποινή στους κατάδικους, μετά από απόφαση Δικαστηρίου, όπως συμβαίνει σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη. 

Αυτά σε συνδυασμό με άλλα εναλλακτικά μέτρα και κυρώσεις αντί της κράτησης και ποινής φυλάκισης, θα μπορούσαν να συμβάλουν αποτελεσματικά στη μείωση του προβλήματος του υπερπληθυσμού στις Φυλακές.

Σημειώνεται ότι ο διορισμός της Ad Hoc Επιτροπής για το θέμα του υπερπληθυσμού στις Φυλακές, έγινε με εισήγηση του τότε υπουργού και νυν Γενικού Εισαγγελέα Γιώργου Σαββίδη. Η Επιτροπή άρχισε το έργο της όμως οι ανακατατάξεις που έγιναν στους γενικούς διευθυντές στα υπουργεία έφεραν τον πρόεδρο της Επιτροπής, Ανδρέα Γρηγορίου, στη διεύθυνση του Υπ. Γεωργίας. Η αντικαταστάτης του κ. Σαββίδη, Έμιλυ Γιολίτη, διόρισε στη θέση του τον επικεφαλής του Τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Άριστο Τσιάρτα. 

  

  

Η Επιτροπή αποτελείται από τους: Άννα Αριστοτέλους, Διευθύντρια Φυλακών – πρόεδρος και Αθηνά Δημητρίου, Ανώτερη Λειτουργός Φυλακών, Λεμονιά Καουτζάνη, πρόεδρο της Επιτροπής Αποφυλάκισης Επ’ Αδεία, Κώστα Παρασκευά, νομικό – λέκτορα στο Τμήμα Νομικής Πανεπιστημίου Κύπρου, – εκπρόσωπο της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας (CPT) και Άριστο Τσάρτα, επικεφαλής του Τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Οι σαφείς οδηγίες που έδωσε τότε η κ. Γιολίτη ήταν όπως η Επιτροπή ολοκληρώσει το έργο της εκδίδοντας πόρισμα εντός Ιανουαρίου 2021.

Ένας χρόνος – τρεις εισηγήσεις – καμιά αλλαγή

Η αρμόδια υπουργός διαβεβαίωνε στις 27 Ιανουαρίου 2022 σε απάντησή της σε ερώτηση του συναγερμικού βουλευτή Νίκου Γεωργίου για το θέμα του υπερπληθυσμού των Φυλακών, «με ιδιαίτερη έμφαση στον αριθμό των καταδικασθέντων αλλοδαπών», ότι: θα συνεχίσει και θα εντείνει τις προσπάθειες για τη λύση/απάμβλυνση του διαχρονικού προβλήματος του υπερπληθυσμού των Φυλακών «προκειμένου να ενισχυθεί ακόμα περισσότερο το σωφρονιστικό και αναμορφωτικό έργο των Φυλακών προς όφελος των κρατουμένων και της κοινωνίας».

Ζητήσαμε από την κ. Στέφη Δράκου τις θέσεις της για το θέμα, ωστόσο δεν υπήρξε ανταπόκριση, γι’ αυτό και θα επικαλεστούμε στα όσα έλεγε στην απάντησή της πριν εννιά μήνες. Όπως ανέφερε στην απάντησή της, το πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις Φυλακές είναι διαχρονικό και σοβαρό, αφού η ύπαρξή του δημιουργεί δυσχέρειες στο κατά γενική ομολογία θετικό σωφρονιστικό έργο που επιτελείται τα τελευταία χρόνια. Έχοντας επίγνωση των δυσχερειών αυτών, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως σε συνεργασία με το Τμήμα Φυλακών καταβάλλει συνεχείς προσπάθειες για αντιμετώπιση και απάμβλυνση του προβλήματος του υπερπληθυσμού.

Ανάμεσα στις αλλαγές που προωθούνταν και σηματοδοτούν σημαντικές και μόνιμες θετικές εξελίξεις στο σωφρονιστικό σύστημα σημείωνε τις εξής:

– διευρύνεται η χρήση της ηλεκτρονικής κατ’ οίκον επιτήρησης (βραχιολάκι), ιδίως σε ελαφρυποινίτες κρατούμενους,

– ενισχύεται ο θεσμός της Ανοιχτής Φυλακής με τη διεύρυνση των δυνατοτήτων ένταξης κρατουμένων και

– ενισχύεται ο ενταξιακός προσανατολισμός του Κέντρου Εκπαιδευτικής Επαγγελματικής Ένταξης Κρατουμένων (ΚΕΕΑ) και τα δικαιώματα των κρατουμένων που είναι ενταγμένοι σε αυτό.

Οι αλλαγές αυτές, όπως ανέφερε η κ. Δράκου, βοηθούν στην απάμβλυνση του προβλήματος της υπερσυγκέντρωσης κρατουμένων στις ιδιαίτερα επιβαρυμένες κλειστές πτέρυγες των Φυλακών. Επιπλέον, ενισχύουν ακόμα περισσότερο τον ανθρωποκεντρικό/αναμορφωτικό/επανενταξιακό προσανατολισμό της σωφρονιστικής πολιτικής και διαδικασίας.

Η υπουργός στην επιστολή της σημείωνε επίσης ότι το ζήτημα του υπερπληθυσμού στις Φυλακές και της κράτησης μεγάλου αριθμού αλλοδαπών λόγω παραβίασης της μεταναστευτικής νομοθεσίας, άπτεται της διαχείρισης του ιδιαίτερα σύνθετου και πολυδιάστατου μεταναστευτικού ζητήματος που αντιμετωπίζει η Κυπριακή Δημοκρατία. Στα πλαίσια αυτά, ως γνωστό, έχει συσταθεί και λειτουργεί δυνάμει του Ν.73(Ι)/2018, το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας, με αποκλειστική δικαιοδοσία να αποφασίζει πρωτόδικα επί οποιασδήποτε πράξης ή απόφασης, η οποία εκδίδεται δυνάμει του Περί Προσφύγων Νόμου.

Ανεξάρτητα με τα πιο πάνω, τονίζει η κ. Δράκου, το σοβαρό πρόβλημα του υπερπληθυσμού των Φυλακών καθώς και η αναζήτηση άλλων εναλλακτικών τρόπων έκτισης ποινής για συγκεκριμένα αδικήματα, ή εναλλακτικών κυρώσεων αντί της φυλάκισης, αποτελούν το αντικείμενο εξέτασης από την Ad Hoc Επιτροπή που έχει συσταθεί υπό την προεδρία της Διευθύντριας του Τμήματος Φυλακών, μετά από πρόταση του Υπουργείου Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως και σχετική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ημερ. 7/5/2020. Η Ad Hoc Επιτροπή υπέβαλε στις 11/11/21 στην υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ενδιάμεσο πόρισμα με τίτλο «Για τη διερεύνηση του προβλήματος του υπερπληθυσμού σε σχέση με ομάδα αλλοδαπών κρατουμένων και ειδικότερα των αλλοδαπών κρατουμένων για το αδίκημα της παράνομης μετανάστευσης και άλλων συναφών αδικημάτων» που αφορά στη διαχείριση του αλλοδαπού σωφρονιστικού πληθυσμού. Επειδή οι δύο από τις τρείς εισηγήσεις της Ad Hoc Επιτροπής, αφορούσαν στις αρμοδιότητες του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, έχει ήδη διαβιβαστεί αντίγραφο του σχετικού πορίσματος της Επιτροπής, στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας με την παράκληση όπως μελετηθούν οι εισηγήσεις της.

Oι εισηγήσεις της Ad Hoc Επιτροπής

Η Ad Hoc Επιτροπή παρέδωσε ενδιάμεσο πόρισμα το Νοέμβριο του 2021, με τρεις εισηγήσεις για άμεση απάμβλυνση του προβλήματος του υπερπληθυσμού:

>>Η πρώτη αφορά σε εναλλακτικές κυρώσεις για συγκεκριμένα αδικήματα από αλλοδαπούς με μεταναστευτική ταυτότητα, ώστε να μην οδηγούνται στη φυλακή.

>>Δεύτερη: Επέκταση της έκτισης ποινής εκτός Φυλακών μέσω ενίσχυσης της ηλεκτρονικής παρακολούθησης (βραχιολάκι) για τους υπόδικους.

>>Τρίτη: Οι χρήστες ναρκωτικών να αντιμετωπίζονται διαφορετικά και όχι ως κατάδικοι.

Την ωμή αλήθεια τη λένε οι αριθμοί

Τα προηγούμενα χρόνια οι εισδοχές των παράνομων αλλοδαπών ποτέ δεν ξεπέρασαν το 21% όσον αφορά τους κατάδικους και το 23% τους υπόδικους. 

Το 2020 μάλιστα είχαμε εισδοχές παράνομων αλλοδαπών καταδίκων της τάξης του 16,95% και υποδίκων για παράνομη μετανάστευση σε ποσοστό 14,94%. 

Από τον Ιούλιο του 2021 με τις μαζικές εισδοχές παράνομων αλλοδαπών στις Φυλακές, οι καταδικασθέντες παράνομοι αλλοδαποί έχουν καταλάβει το 30,54% του πληθυσμού των Φυλακών και το 21,94% των υποδίκων. 

Φέτος, έχουμε ξεπεράσει κάθε προηγούμενο καθότι μέχρι σήμερα έχουμε διανύσει το 75% της χρονιάς και οι εισδοχές καταδίκων παράνομων αλλοδαπών έχουν ξεπεράσει το 31% μέχρι σήμερα και οι υπόδικοι έχουν ξεπεράσει το 26%. 

Συγκρίνοντας το 2021 με το 2020 παρατηρείται μια αύξηση της τάξης του 14% στους καταδικασθέντες παράνομους αλλοδαπούς με τις μαζικές εισδοχές που άρχισαν από τον Ιούλιο του 2021, ενώ στους υπόδικους παράνομους αλλοδαπούς η αύξηση ξεπερνά το 7%.

Κάθε πέρσι και καλύτερα

Συγκρίνοντας το 2022 με το 2020 η αύξηση των εισδοχών παράνομων καταδικασθέντων αλλοδαπών ξεπερνά το 24,20%, ενώ στους υπόδικους παράνομους αλλοδαπούς η αύξηση ξεπερνά το 20%.

Μέχρι τις 22 Σεπτεμβρίου, οι εισδοχές των παράνομων αλλοδαπών στους κατάδικους και στους υπόδικους έχουν ξεπεράσει το ποσοστό της προηγούμενης χρονιάς (2021). 

Αναμένεται μέχρι το τέλος της χρονιάς με τη ροή εισδοχών καταδικασθέντων παράνομων αλλοδαπών ότι θα έχουμε ξεπεράσει το 41% και στους υπόδικους θα έχουμε ξεπεράσει το 35% εισδοχών παράνομων αλλοδαπών. 

Το 2021 και ειδικότερα το 2022, είναι οι χειρότερες χρονιές τα τελευταία 22 χρόνια, δηλαδή από το 2000.  

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ 

Εκτιθέμεθα κύριοι

Το να στοιβάζεις ανθρώπους στη φυλακή με μεταναστευτική ταυτότητα, δεν είναι η καλύτερη λύση. Επειδή δεν υπάρχουν χώροι κράτησης εκτός, απασχολούνται δικαστήρια, αστυνομία και φυλακές ώστε οι αλλοδαποί να κρατηθούν σ’ ένα χώρο υπερφορτωμένο και με την αποφυλάκιση να γίνεται αυτό που έπρεπε να ακολουθηθεί από την αρχή. Δηλαδή να κρατηθούν κάπου μέχρι την απέλασή τους. Το πρόβλημα δεν λύνεται με υποσχέσεις. Πρέπει το αρμόδιο υπουργείο να εγκύψει σοβαρά και να βρει λύσεις. Δεν γίνεται να υπάρχει εισήγηση για επέκταση του ηλεκτρονικού περιορισμού στο σπίτι για υπόδικους και να μην προωθείται λόγω διαφωνιών. Χρειάζονται λύσεις τώρα, γιατί εκτιθέμεθα σαν χώρα.