«Μεγάλωσα νιώθοντας πολλή αγάπη για τα ζώα και βλέποντας και πολλή βία σε βάρος τους» ανέφερε στον «Φ» η ακαδημαϊκός Ζέλεια Γρηγορίου και η δήλωσή της αυτή περιγράφει ένα βασικό συστατικό του ρεπορτάζ που ξεκίνησε από την πρόθεση του υπογράφοντος να αναδείξει τη θετική σχέση των Κυπρίων με τα κατοικίδιά τους και αναπόφευκτα σημαδεύεται από μαρτυρίες κακοποίησης, παραμέλησης κι εγκατάλειψης. 

«Με θλίβει η μετατροπή της εμψυχότητας σε πεδίο εξουσίας και θανάτωσης –μου είπε η Ζέλεια Γρηγορίου– καθώς η εμψυχότητα είναι κοινή οντολογική κατάσταση ανθρώπων, ζώων και πραγμάτων (εμψυχότητα έχει ο τόπος, το νερό, ο ποταμός, οι πέτρες) και τη σέβομαι». Σύμφωνα εξάλλου με τον ψυχοθεραπευτή Σώτο Μιχαήλ «είναι πολύ περισσότεροι σήμερα οι συμπατριώτες μας που αγαπούν τα ζώα, σε σύγκριση με παλαιότερα κι αυτό με εγκαρδιώνει. Αυτή η αγάπη είναι για μένα και ένα είδος διαγνωστικού μέτρου… όταν δεις κάποιον ν’ αγκαλιάζει το ζώο ξέρεις ότι υπάρχει μια κατάσταση μέσα του πιο υγιής από την κατάσταση κάποιου άλλου που όταν δει ένα γάτο στον δρόμο προσπαθεί να τον κτυπήσει με το αυτοκίνητο αντί να του επιτρέψει να φύγει… Είναι πολύτιμο το ψυχικό κέρδος της εμπιστοσύνης που είναι η βάση κάθε σχέσης των ανθρώπων μεταξύ τους ή των ανθρώπων με τα ζώα». 

Πολιτική υπόθεση η αλληλεγγύη

Τα τελευταία χρόνια η καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ζέλεια Γρηγορίου, φιλοξενεί στο σπίτι της στη Λακατάμια και φροντίζει σκυλιά που στη συνέχεια θα δοθούν για υιοθεσία. «Τώρα –μας είπε– φιλοξενώ έξι σκυλιά που ήρθαν σε μένα για εθελοντική φροντίδα και έχουν το καθένα μια ιδιαιτερότητα που καθιστά ανασφαλή την υιοθεσία τους. Έτσι μου έμειναν και θα τα έχω μέχρι να πεθάνουν. Έτυχε να έχω και άλλα που πέθαναν, όπως ο Σωκράτης που ήταν 18 χρονών, κοκαλιάρης και γεμάτος πληγές όταν τον βρήκα. Φίλοι τον λέγανε «ο παππούς Σωκράτης». Για μένα ήταν πάντα ο σκύλος με την αιώνια παιδικότητα. Τον Phoenix τον πέταξαν όταν ήταν κουτάβι σε δεξαμενή λυμάτων, διότι είχε δυσπλασία ισχύου. Εγχειρίστηκε και αποκαταστάθηκε η κίνηση. Είναι ο φύλακας του σπιτιού μας. Η Dana υιοθετήθηκε από το καταφύγιο Λευκωσίας μια μέρα πριν την κοιμίσουν, διότι η κατάστασή της θεωρείτο μη αναστρέψιμη. Είχε χάσει τόσο βάρος που το δέρμα από τον κορμό έφτανε μέχρι τα γόνατα. Πέθανε πριν πέντε χρόνια. Αγάπη μεγάλη. Όσο η καρδιά της. Η Πίπη βρέθηκε σε πολύ άσχημη κατάσταση σε δασώδη περιοχή στον Λυθροδόντα. Είχε χάσει τόσο βάρος που τα κόκαλα τρύπησαν το δέρμα από μέσα προς τα έξω. Ο αγκώνας ήταν θρυμματισμένος και δεν μπορούσε να θεραπευτεί. Είναι το κοριτσάκι μας. Ο Γλαύκος βρέθηκε κτυπημένος στον Αναλυόντα. Αφού ανάρρωσε πλήρως, υιοθετήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

-Τι σε κάνει να συνεχίζεις αυτή την εθελοντική δουλειά για εγκαταλελειμμένα ζώα που απαιτεί τόσο πολύ μόχθο και κόπο;

-Είναι επιβεβλημένος μόχθος από εκείνους που παράγουν αυτή την εγκατάλειψη. Θεωρώ ελάχιστο αυτό που κάνω σε σύγκριση με όσα κάνουν οι γυναίκες που έχουν καταφύγια και τρέχουν να μαζέψουν και να φροντίσουν τραυματισμένα σκυλιά. Ειδικά φέτος το καλοκαίρι αμέτρητα σκυλιά είναι εγκαταλελειμμένα και πολλές φίλες που έχουν καταφύγια, κάνουν και το ίδιο το σπίτι τους καταφύγιο όπως έκανα κι εγώ – κάτω έχω τους σκύλους και πάνω είμαι εγώ και η κόρη μου η Εύα. Άλλαξε ο τρόπος ζωής μου σιγά-σιγά και δεν προσπάθησα να το εμποδίσω. 

-Μετανιώνεις γι’ αυτό τον νέο τρόπο ζωής σου;

-Μπορώ να πω ότι μετανιώνω που είμαι single mother; Κάποια στιγμή ένας «λογικός» άνθρωπος θα πει «πρέπει να έχω μια ισορροπία, ένα όριο». Δεν είμαι ο άνθρωπος που θα βάλει αυτό το όριο όταν αφορά στη ζωή. Έχω και έντεκα γάτους εδώ και ο καθένας έχει και μια ιστορία. Πριν μια βδομάδα έστειλε μήνυμα μια κυρία ότι υπάρχει σε δρόμο στον Αρχάγγελο κοντά στο σπίτι μου ένας γάτος τραυματισμένος κτυπημένος από αυτοκίνητο. Είπα μέσα μου «αυτό μου έλειπε τώρα ένας γάτος κτυπημένος που θα πρέπει να τον πάρω στο γιατρό να επωμισθώ και τα έξοδα…». Κι όμως δεν μπορώ να αποστασιοποιηθώ και να σκέφτομαι ότι ένα ζώο είναι κτυπημένο πάνω στο πεζοδρόμιο και περιμένει αβοήθητο τον θάνατό του. Το να τραβήξεις πίσω και να βάλεις τα λεγόμενα «όρια», σημαίνει ότι γίνεσαι συνεργός σε αυτό που συμβαίνει, δηλαδή στην αργή θανάτωση μιας ζωής. Η επιλογή δεν είναι «ή δεν θα ανακατευτώ ή θα κάνω κάτι». Η επιλογή είναι «ή θα κάνω κάτι ή με το να μην κάνω κάτι, συναινώ στο να συνεχίσει αυτό που γίνεται». Τώρα θα μου πεις, όλο αυτό θα σε βάλει στον λάκκο. Και η απάντηση μου είναι ότι, όπως με πάρα πολλές βιαιότητες που διαπράττονται στην Κύπρο, δεν μπορείς να τα παρατήσεις και you have to stay with the trouble. Για μένα αυτό δεν είναι φιλανθρωπία ή φιλοζωΐα, αλλά πολιτική υπόθεση. Η αλληλεγγύη δεν έχει νομική υπόσταση, είναι πολιτική. Πολιτικός είναι οποιοσδήποτε συνασπισμός αντιστέκεται στο άδικο και βοηθά τους αδικημένους να προχωρήσουν. Δημιουργούνται δίκτυα ανθρώπων που συνεργάζονται μεταξύ τους και αναπτύσσουν ένα άλλο κοινωνικό ιστό. Πριν λίγες μέρες πόσταρα για ένα άλογο που χρειαζόταν βοήθεια. Ήρθε την ίδια μέρα μια φίλη που ξέρω ότι δυσκολεύεται πολύ οικονομικά με τα πολλά ζώα που έχει στο σπίτι της και μου έδωσε μια κουβέρτα για το άλογο και 20 ευρώ για να του αγοράσω κριθάρι. 

Είναι η οικογένειά μου

-Αυτό μεγαλώνει τη δέσμευσή σου;

-Είναι οι άνθρωποί μου αυτοί, η οικογένειά μου. Αυτά τα δίκτυα αλληλεγγύης δεν έχουν κάποια υπόσταση μέσα στο επίσημο νομικό σύστημα και ούτε μπορούν να αιτηθούν πουθενά για κρατική βοήθεια. Υπάρχουν άτομα που έχουν καταφύγια όχι ως μπίζνα, αλλά γιατί είχαν τόσα πολλά ζώα και αποφάσισαν να κάνουν καταφύγιο για να τα βγάζουν από τις τρύπες θανάτου των κοινοτικών συμβουλίων και να τα φροντίζουν μέχρι να υιοθετηθούν. Πρόκειται κυρίως για γυναίκες τόσο ικανές και δραστήριες που αν τους έδινες τα μέσα, θα μπορούσαν να αναλάβουν τη διαχείριση του προβλήματος της εγκατάλειψης των ζώων στο νησί.

Ο ευάλωτος εαυτός και οι ευάλωτες ψυχές…

«Τώρα είμαι σε μια φάση της ζωής μου που είμαι ελεύθερος να δώσω στα ζώα αυτό που ήθελα πάντα να δώσω όταν ήμουν μικρός, την αγάπη μου», ανέφερε στην εφημερίδα μας ο ψυχοθεραπευτής Σώτος Μιχαήλ που συγκατοικεί στο σπίτι του στη Δρομολαξιά με μια σκυλίτσα, μια κατσίκα με δύο κατσικάκια που τα ταϊζει γάλα με μπιμπερό και τρεις γάτους –οι δύο μονόφθαλμοι και ο ένας τελείως τυφλός- που τους περιμάζεψε από γειτονικό χωράφι όπου είχαν εγκαταλειφθεί. «Η καθημερινή μου ρουτίνα αρχίζει με την επαφή με τα ζώα, με το τάισμα, το χάιδεμα τους… είναι μια σχέση εμπιστοσύνης που κτίζεται ευκολότερα με τα σκυλιά και τους γάτους, όμως άλλα ζώα όπως οι κατσίκες χρειάζονται περισσότερο χρόνο – μπορεί μια κατσίκα, αν δεν την πάρεις από μωρό να την ταϊσεις, να χρειαστεί ένα χρόνο να… σου κάνει ένα χαμόγελο».

-Ώστε χαμογελούν και τα ζώα;

-Βεβαίως. Πρέπει να δώσεις χρόνο, να κοιτάξεις το ζώο και τη γλώσσα του σώματος, να «διαβάζεις» τι σου λέει… είναι επικοινωνία… σου μιλούν με τον δικό τους τρόπο.

-Ποια είναι η ψυχική διεργασία που σε κάνει να τα θέλεις στο σπίτι σου;

-Νομίζω υπάρχει μια αναγνώριση που μπορεί να γίνει ή να μη γίνει – μια αρχέγονη αναγνώριση ότι ανήκουμε στο ζωϊκό βασίλειο, μια αναγνώριση της ενστικτώδους ζωής των ζώων που κάθε άνθρωπος έχει μέσα του. Άλλοι αγαπούν τα ζώα και άλλοι όχι. Αυτό που κάνει τον άνθρωπο να αγκαλιάσει τις ευάλωτες ψυχές ή να πάει στην άλλη κατεύθυνση και να τους επιτεθεί, είναι το πώς είναι η ψυχική του κατάσταση. Αντανακλά τη σχέση που έχει ο ίδιος με τον ευάλωτο εαυτό του. Ψυχαναλυτικά μιλώντας, πρόκειται για την προβολή του ευάλωτου εαυτού σου πάνω στα ζώα, ανάλογα με τη σχέση που έχεις με τον ευάλωτο εαυτό σου, καλή ή κακή. Αν είναι κακή, θα προβάλεις το μίσος σου για τον ευάλωτο εαυτό σου σε ένα ζώο ή σε ένα άλλο άνθρωπο και θα του επιτεθείς γιατί γίνεται αυτός ο «εχθρός» σου. Τη Τίνα τη μια από τις γάτες μου, την περιμάζεψε ετοιμοθάνατη στο δρόμο κτυπημένη από αυτοκίνητο μια πελάτισσα μου και ξόδεψε εκατοντάδες ευρώ σε κτηνιάτρους για να θεραπευτεί. Όταν θεραπεύτηκε, μου την έφερε εδώ γιατί δεν μπορούσε να την πάρει στο σπίτι της αφού ο σκύλος της δεν ανέχεται τους γάτους. Και είναι χαρά να βλέπεις ότι αυτό το ζώο επέζησε χάρη στην αγάπη του ανθρώπου και μπορεί να ζήσει μια φυσική ζωή. Υπάρχει μεγάλη απόσταση από τις δεκαετίες 1960 και 1970 που στην Κύπρο σκότωναν τα σκυλιά πυροβολώντας τα μέσα στους δρόμους και περνώντας από πάνω τους με αυτοκίνητα. 

Το 1971 ήμουν στα ΟΥΚ και υπηρετούσα στη ναυτική βάση στο Μπογάζι όπου οι πιο παλιοί Οϋκάδες είχαν «υιοθετήσει» ένα μεγαλόσωμο σκύλο, τον Μπλάκκη, που συμμετείχε μαζί μας σε όλες τις εκπαιδεύσεις μας και τον αγαπούσαμε όλοι. Όταν πρωτοήρθε στη βάση ο νέος διοικητής, τον είδα ενώ έκανα περίπολο να σκοτώνει τον Μπλάκκη με το πιστόλι, χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος. Αυτό το περιστατικό με θύμωσε πάρα πολύ και υπόσκαψε οποιαδήποτε εμπιστοσύνη μπορούσα να έχω σ’ εκείνη τη διοίκηση…. 

«Bρέχει» εγκαταλελειμμένα σκυλιά

«Το πρόβλημα στην Κύπρο είναι ο υπερπληθυσμός και οι ανεπιθύμητες γέννες σκυλιών, γιατί οι περισσότεροι ιδιοκτήτες τα αφήνουν αστείρωτα», μας είπε η Μόνικα Μιτσίδου ενεργό μέλος φιλοζωικής οργάνωσης. «Το αποτέλεσμα –συνέχισε– είναι ότι ο ιδιοκτήτης δίνει τα νεογέννητα κουτάβια σε ανθρώπους που δεν έχουν ιδέα για το πώς να μεγαλώνουν σκυλιά και έτσι τα περισσότερα ζουν καταδικασμένα σε κλουβιά. Δεν καταλαβαίνω ποια είναι η χαρά να έχεις κατοικίδιο και να το έχεις φυλακισμένο σε ένα κλουβί. Ή να το έχεις ανεξέλεγκτο σε αυλή χωρίς περίφραξη, με αποτέλεσμα να το σκοτώσει κάποιο αυτοκίνητο στον δρόμο. Στα καταφύγια βεβαίως έχουμε χιλιάδες κακοποιημένα κυνηγετικά σκυλιά. Οι χειρότεροί μας μήνες είναι ο Ιούλιος και ο Αύγουστος για τα κατοικίδια. Φέτος ήταν η χειρότερη χρονιά από ποτέ, επειδή είναι η πρώτη χρονιά μετά την πανδημία που οι συμπολίτες μας πήγαν διακοπές και πραγματικά εδώ και δύο μήνες…«βρέχει» σκυλιά που τα πήραν στη διάρκεια της πανδημίας – δηλαδή τα εγκαταλείπουν έξω από κάποιο καταφύγιο. Και όταν επιστρέψουν, παίρνουν άλλα σκυλιά από γνωστούς τους ή και από άγνωστους μέσω διαδικτύου, και του χρόνου πάλι θα τα εγκαταλείψουν αν χρειαστεί!». 

Στο ίδιο πλαίσιο μίλησε στον «Φ» και η εκπαιδεύτρια σκύλων και εθελόντρια σε ιδιωτικά καταφύγια Μαρία Χριστίνα Πατάλα, που τόνισε ότι το κυπριακό Κράτος δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του «και έτσι πέφτει το βάρος σε εθελοντές των καταφυγίων που είναι πραγματικοί ήρωες. Αυτοί –πρόσθεσε– δίνουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους και παραμερίζουν τα προσωπικά τους συμφέροντα για να φροντίσουν τα ευάλωτα ζώα, για να βρουν άτομα να τα υιοθετήσουν, για να βρουν χρήματα για τα ιατρικά έξοδα, για να τους εξασφαλίζουν φαγητό. Τα αδέσποτα καταλήγουν συνήθως σε ιδιωτικά καταφύγια, αφού τα κλουβιά κράτησης των δήμων και κοινοτικών Αρχών με βάση τη σχετική νομοθεσία είναι υποχρεωμένα να τα φιλοξενούν μόνο για 15 μέρες και μετά τους κάνουν ευθανασία με εμπλοκή κτηνιάτρων. Όμως κάποιες κοινότητες τα σκοτώνουν με όπλα ή αγοράζουν υπηρεσίες από κάποιους που δεν ελέγχει κανένας και το πρόβλημα διαιωνίζεται στη σκιά μιας παρα-οικονομίας παράνομης εκτροφής σκύλων που αποφέρει περισσότερα κέρδη από τον τζόγο και την εμπορία ανθρώπων. Συχνά βέβαια επιβαρύνονται και πάλι οι εθελοντές που τα πιάνουν από τα δημοτικά-κοινοτικά κλουβιά κράτησης πριν περάσουν οι καθορισμένες 15 μέρες για να σώσουν τη ζωή τους. Αν οι κυνηγοί δεν σκοτώσουν τα σκυλιά που δεν τους «εξυπηρετούν», τα μαζεύουν από τα χωράφια οι εθελοντές ή γίνονται αγέλες με καταστροφικές συνέπειες ή πεθαίνουν από δίψα και πείνα. Εγώ έχω 11 σκύλους στο σπίτι μου που τους μάζεψα αφού δεν βρήκα άτομα να τους υιοθετήσουν και τα καταφύγια ήταν γεμάτα και μου έμειναν».

Τσιπ, αδέσποτα και η ανάγκη για κρατικά καταφύγια

Όπως επεσήμανε στον «Φ» ο πρόεδρος του Κινήματος Οικολόγων – Συνεργασία Πολιτών βουλευτής Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, «ένα από τα μεγάλα προβλήματα που αφορούν τα κατοικίδια στην Κύπρο, είναι ότι δεν εφαρμόζεται ο νόμος του 2012 που υποχρεώνει τους ιδιοκτήτες σκύλων να τους βάζουν τσιπ –το τσιπ είναι ένα μικροσκοπικό ηλεκτρονικό κύκλωμα που τοποθετείται από τον κτηνίατρο με ένεση κάτω από το δέρμα του σκύλου και καταγράφεται σε ένα λογισμικό των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών με τα στοιχεία του ιδιοκτήτη, οπότε αν χαθεί ο σκύλος αυτός και βρεθεί να περιπλανιέται, μπορεί να αναγνωρισθεί ο ιδιοκτήτης του από το τσιπ που φέρει. Επίσης δεν εφαρμόζεται η πρόνοια του νόμου που ζητά από τον ιδιοκτήτη να πληρώνει και την άδεια του σκύλου στον τοπικό δήμο –που είναι 10 ευρώ ετησίως.

Δεύτερο, πρέπει να υιοθετηθεί από το κράτος και να υλοποιηθεί πολιτική για μείωση των αδέσποτων. Να αναλάβει το κράτος να κατασκευάσει και να λειτουργεί καταφύγια ζώων σε κάθε επαρχία, γιατί δεν αντέχουν άλλο οι φιλόζωοι. Το τρίτο είναι ότι πρέπει να ελέγχονται οι εκτροφείς σκύλων. Δεν γίνεται να είναι γεμάτη η Κύπρος αδέσποτα και να πωλούν ανεξέλεγκτα σκύλους μέσω διαδικτύου. Έπρεπε να διώκονται όσοι διαφημίζουν παράνομα την πώληση σκύλων και άλλων ζώων σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Για να καταλάβετε, οι κυνηγετικοί σκύλοι πωλούνται 2-3 χιλιάδες ευρώ ο ένας(!). Υπάρχει νόμος για το ποιος δικαιούται να εκτρέφει σκύλους, μέσα από μια σειρά προδιαγραφών και υποχρεώσεων, αλλά ούτε αυτός εφαρμόζεται. Και όσοι έχουν στο σπίτι τους αστείρωτο θηλυκό σκύλο, πρέπει να πληρώνουν πολύ ψηλή ετήσια άδεια».