Για την ανάγκη αναβάθμισης του θεσμού του Ολοήμερου Σχολείου όπως αυτό λειτουργεί σήμερα στην Κύπρο, κάνει λόγο ο τέως βουλευτής του Κινήματος Οικολόγων, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου, σκιαγραφώντας την υφιστάμενη κατάσταση, τα δεδομένα αλλά και τις προοπτικές που έχει. Σε ενημερωτικό του σημείωμα για το θέμα, ο κ. Θεοπέμπτου επισημαίνει πως η χώρα μας έχει μεν λειτουργική βάση των Ολοήμερων της Σχολείων, ωστόσο, χρειάζεται αναβάθμιση που θα πρέπει να κινηθεί σε τρεις φάσεις:
Η πρώτη φάση οριοθετείται εντός έξι μηνών και περιλαμβάνει καταγραφή υποδομών, πρότυπα ασφάλειας/ σίτισης, σαφή ευθύνη διεύθυνσης, επιτροπές ολοήμερου και πλήρη ταυτοποίηση παιδιών που χρειάζονται επιδότηση. Η δεύτερη φάση έχει χρονικό ορίζοντα τα ένα με δύο χρόνια και περιλαμβάνει αναβάθμιση χώρων σίτισης, σκίαση και κλιματισμός, επαρχιακές ομάδες ψυχοκοινωνικής στήριξης, μητρώο συνεργατών και πιλοτικές μεταφορές σε αγροτικές περιοχές. Και η τρίτη φάση, σύμφωνα με την εισήγηση, έχει χρόνο υλοποίησης τα τρία με πέντε έτη και αφορά τη σταδιακή θεσμική κατοχύρωση πρόσβασης στο Ολοήμερο, ιδίως για παιδιά σε ανάγκη και εργαζόμενους γονείς, με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους και ευρωπαϊκά ταμεία.
Όπως σημειώνει ο κ. Θεοπέμπτου, «το Ολοήμερο Σχολείο θα λειτουργήσει σωστά μόνο αν αντιμετωπιστεί ως κοινωνική υποδομή πρώτης γραμμής: Σχολείο, γεύμα, φροντίδα, ένταξη, ασφάλεια και στήριξη της οικογένειας σε ένα ενιαίο πλαίσιο». Προσθέτει δε, πως το Ολοήμερο Σχολείο στην Κύπρο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως παράταση φύλαξης μέχρι τις 4:00μ.μ., αλλά ως ολοκληρωμένη δημόσια υπηρεσία εκπαίδευσης, φροντίδας, σίτισης, κοινωνικής στήριξης και συμφιλίωσης εργασίας-οικογένειας.
Η βασική εισήγηση του κ. Θεοπέμπτου είναι η μετάβαση από «Προαιρετικό Ολοήμερο Σχολείο» σε σταδιακά εγγυημένη ολοήμερη σχολική υπηρεσία, αρχικά για παιδιά ευάλωτων οικογενειών, παιδιά με αναπηρίες, μονογονεϊκές οικογένειες και εργαζόμενους γονείς και στη συνέχεια για όλους όσοι το χρειάζονται. Η προσέγγιση αυτή, όπως επισημαίνει, συνάδει με την Ευρωπαϊκή Εγγύηση για το Παιδί, η οποία επιδιώκει δωρεάν πρόσβαση παιδιών σε ανάγκη σε εκπαίδευση, σχολικές δραστηριότητες και τουλάχιστον ένα υγιεινό γεύμα κάθε σχολική ημέρα.
Κάνοντας μια καταγραφή της κατάστασης που σήμερα επικρατεί όσον αφορά τον θεσμό, σημειώνει, μεταξύ άλλων, πως το υφιστάμενο κυπριακό μοντέλο έχει σημαντική βάση: Λειτουργεί σε μεγάλο αριθμό σχολικών μονάδων, έχει καθορισμένο ωρολόγιο πρόγραμμα, κριτήρια εγγραφής, ρυθμίσεις στελέχωσης και πρόβλεψη επιχορήγησης σίτισης για ορισμένες κατηγορίες παιδιών. Μετά την εγγραφή, η φοίτηση είναι δεσμευτική για πέντε ημέρες την εβδομάδα και οι γονείς επιλέγουν ένα ωράριο αποχώρησης, 3:05μ.μ. ή 4:00μ.μ. Ωστόσο, όπως αναφέρεται, το σημερινό μοντέλο στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υφιστάμενες σχολικές εγκαταστάσεις και στους Συνδέσμους Γονέων για τη σίτιση. Το κόστος σίτισης καλύπτεται κατά βάση από τους γονείς, ενώ μέρος του κόστους επιχορηγείται για παιδιά οικογενειών που λαμβάνουν ΕΕΕ, δημόσιο βοήθημα, παιδιά υπό τη νομική φροντίδα των ΥΚΕ και άλλες άπορες οικογένειες.
Αναφορικά με τη στελέχωση για το 2025-2026, ο κ. Θεοπέμπτου αναφέρει ότι περιλαμβάνει 100 συμβασιούχους πλήρους απασχόλησης, 248 συμβασιούχους μερικής απασχόλησης 20/29 και 604 συμβασιούχους μερικής απασχόλησης 15/29. Παράλληλα, η γενική εποπτεία παραμένει στον/στη διευθυντή/ντρια του σχολείου και μεταξύ 1:05μ.μ.-4:00μ.μ. πρέπει να υπάρχει εκπαιδευτικός με φυσική παρουσία που ασκεί ευθύνη διεύθυνσης και χειρίζεται θέματα ασφάλειας ή έκτακτα συμβάντα. «Το κύριο κενό δεν είναι μόνο ποσοτικό, αλλά ποιοτικό: Απουσιάζει ενιαίος “χάρτης ελάχιστων προδιαγραφών” για αίθουσες, σίτιση, ανάπαυση, σκίαση, κλιματισμό, προσβασιμότητα, μεταφορά, ψυχοκοινωνική στήριξη και αξιολόγηση ποιότητας», επισημαίνει.
Σημειώνει, επίσης, ότι κάθε Ολοήμερο Σχολείο πρέπει να διαθέτει, ανά τμήμα έως 20 παιδιών, αίθουσα με ευέλικτη διαρρύθμιση, όχι απλώς την πρωινή αίθουσα σε απογευματινή επανάχρηση. Η αίθουσα πρέπει να επιτρέπει τρεις διαφορετικές χρήσεις: Ήσυχη μελέτη, ομαδική δημιουργική εργασία και δραστηριότητες τέχνης/ τεχνολογίας. Χρειάζονται φορητά ερμάρια, χώροι φύλαξης υλικών ολοήμερου, κινητά τραπέζια, εργονομικές καρέκλες και βασικός εξοπλισμός πρώτων βοηθειών και καταθέτει ένα άμεσο μέτρο χωρίς να χρειάζεται αλλαγή του νόμου: Κάθε σχολείο να καταγράψει μέχρι τον Ιούνιο τον αριθμό αιθουσών που μπορεί να διαθέσει μετά τις 1:05μ.μ., την κατάσταση κλιματισμού, φωτισμού, σκίασης, τουαλετών, αυλής και χώρου σίτισης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι εισηγήσεις κατατίθενται από τον κ. Θεοπέμπτου και για άλλους σημαντικούς τομείς των Ολοήμερων Σχολείων, όπως είναι οι χώροι σίτισης και κουζίνας, οι χώροι ξεκούρασης και δημιουργικής απασχόλησης, η βιβλιοθήκη, τα εργαστήρια και οι χώροι τεχνολογίας, οι αθλητικές τους εγκαταστάσεις και οι υπαίθριοι χώροι, η προσβασιμότητα τους για παιδιά με αναπηρίες, η ασφάλεια, η υγιεινή, η σκίαση, ο κλιματισμός και η ενεργειακή αναβάθμιση καθώς και οι ανάγκες μεταφοράς των μαθητών.
Πολλαπλά θα είναι τα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη
Επιπρόσθετα, ο κ. Θεοπέμπτου αναφέρει ότι το Ολοήμερο Σχολείο δεν είναι μόνο εκπαιδευτικό μέτρο, αλλά μπορεί να λειτουργήσει και ως κοινωνική πολιτική, ιδιαίτερα για οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, μονογονεϊκά νοικοκυριά και γονείς που εργάζονται με δύσκολα ωράρια.
Αναφερόμενους στους ακόλουθους τομείς, σημειώνει:
>> Μείωση οικογενειακού κόστους: Το Ολοήμερο Σχολείο μπορεί να μειώσει σημαντικά έξοδα που συχνά επιβαρύνουν δυσανάλογα τις φτωχότερες οικογένειες, όπως η ιδιωτική φύλαξη παιδιών μετά το σχολείο, τα φροντιστήρια, άλλες δραστηριότητες και μετακινήσεις προς αυτές, καθημερινό γεύμα ή σνακ.
>> Πρόσβαση σε σχολικό γεύμα: Για παιδιά από οικογένειες χαμηλών εισοδημάτων, το δωρεάν ή επιδοτούμενο σχολικό γεύμα είναι σημαντικό και συμβάλλει στη μείωση της επισιτιστικής ανασφάλειας, στη βελτίωση συγκέντρωσης και απόδοσης, στη σωματική υγεία, στην αποφυγή στιγματισμού, εάν παρέχεται με καθολικό ή διακριτικό τρόπο.
>> Καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα: Τα παιδιά από φτωχότερες οικογένειες συχνά έχουν λιγότερη πρόσβαση σε ήσυχο χώρο μελέτης, βιβλία, υπολογιστή, ιδιωτική ενισχυτική διδασκαλία ή γονεϊκή υποστήριξη λόγω εργασιακών πιέσεων. Ένα καλό Ολοήμερο Σχολείο μπορεί να προσφέρει καθοδηγούμενη μελέτη, ενίσχυση σε γλώσσα και μαθηματικά, βοήθεια στην κατ’ οίκον εργασία, πρόσβαση σε τεχνολογία, έγκαιρο εντοπισμό μαθησιακών δυσκολιών.
>> Στήριξη εργαζόμενων γονέων: Για γονείς χαμηλού εισοδήματος, ιδίως μονογονείς ή εργαζόμενους με βάρδιες, το σχολικό ωράριο που τελειώνει νωρίς δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα. Το Ολοήμερο Σχολείο βοηθά επειδή επιτρέπει στους γονείς να εργάζονται περισσότερες ή σταθερότερες ώρες, μειώνει την ανάγκη άδειας ή απουσίας από την εργασία, διευκολύνει την αναζήτηση εργασίας ή κατάρτισης, στηρίζει ιδιαίτερα τις μητέρες και τους μονογονείς.
>> Πρόσβαση σε δραστηριότητες που αλλιώς θα ήταν απρόσιτες: Παιδιά από οικογένειες χαμηλών εισοδημάτων συχνά δεν έχουν πρόσβαση σε μουσική, θέατρο, ρομποτική, αθλητικές ακαδημίες, ξένες γλώσσες ή δημιουργικά εργαστήρια. Το Ολοήμερο Σχολείο μπορεί να τους δώσει πολιτιστικές εμπειρίες, αθλητισμό, τεχνολογικές δεξιότητες.
>> Στήριξη ψυχικής υγείας και κοινωνικών δεξιοτήτων: Τα παιδιά που ζουν σε συνθήκες οικονομικής πίεσης μπορεί να βιώνουν άγχος, ανασφάλεια, κοινωνικό αποκλεισμό ή δυσκολίες συμπεριφοράς. Ένα ποιοτικό Ολοήμερο Σχολείο μπορεί να προσφέρει ασφαλές περιβάλλον μετά το μεσημέρι, σταθερή καθημερινή ρουτίνα, ομάδες κοινωνικών δεξιοτήτων, πρόληψη εκφοβισμού, παραπομπή σε σχολικό ψυχολόγο ή κοινωνικό λειτουργό, στήριξη γονέων όταν εντοπίζονται δυσκολίες.
>> Μείωση κοινωνικού στιγματισμού: Αν οι παροχές δίνονται μόνο σε «φτωχά παιδιά», υπάρχει κίνδυνος στιγματισμού. Αν όμως το Ολοήμερο είναι διαθέσιμο για όλα τα παιδιά και η οικονομική στήριξη δίνεται διακριτικά, τότε τα παιδιά χαμηλού εισοδήματος συμμετέχουν ισότιμα. Γι’ αυτό το καλύτερο μοντέλο για την Κύπρο είναι η καθολική πρόσβαση για όλα τα παιδιά, αλλά δωρεάν ή έντονα επιδοτούμενη συμμετοχή για τα παιδιά που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
