Tα κράτη του Κόλπου καλούνται μετά τη νέα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν, να επανεξετάσουν τη σχέση τους με την Τεχεράνη καθώς και την εμπιστοσύνη τους στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Για δεκαετίες, οι ηγέτες των αραβικών κρατών του Περσικού Κόλπου αντιμετώπιζαν τη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως μια στρατηγική συμμαχία. Ο Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump), ωστόσο, συχνά την έβλεπε διαφορετικά, όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN.
«Βασιλιά, εμείς σας προστατεύουμε. Χωρίς εμάς ίσως να μην ήσασταν εκεί ούτε για δύο εβδομάδες. Πρέπει να πληρώσετε για τον στρατό σας», είχε δηλώσει ο Τραμπ το 2018 αναφερόμενος στον Σαουδάραβα μονάρχη, αποτυπώνοντας μια περισσότερο συναλλακτική αντίληψη για τις σχέσεις Ουάσινγκτον-Ριάντ.
Έναν χρόνο αργότερα, η Σαουδική Αραβία δέχθηκε τη μεγαλύτερη επίθεση στο έδαφός της εδώ και δεκαετίες, όταν πλήγματα σε κρίσιμες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις έθεσαν προσωρινά εκτός λειτουργίας περίπου το μισό της παραγωγής αργού πετρελαίου της χώρας, προκαλώντας άλμα στις διεθνείς τιμές. Αν και η Ουάσινγκτον απέδωσε την ευθύνη στο Ιράν και καταδίκασε την επίθεση, τα κράτη του Κόλπου διατήρησαν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ΗΠΑ ήταν διατεθειμένες να έρθουν σε άμεση αντιπαράθεση με την Τεχεράνη για λογαριασμό τους.
Κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, οι ηγέτες του Κόλπου είχαν ήδη βγάλει τα συμπεράσματά τους. Την ώρα που οι χώρες της περιοχής δεσμεύονταν για επενδύσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων στην αμερικανική οικονομία, ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε τον Κόλπο για το πρώτο επίσημο ταξίδι του στο εξωτερικό.
«Θα προστατεύσουμε αυτή τη χώρα», δήλωσε ο Τραμπ από την πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα, κατά τη διάρκεια της περιοδείας του στην περιοχή τον περασμένο Μάιο
Η δέσμευση αυτή δοκιμάστηκε όσο ποτέ άλλοτε φέτος. Παρά τις προσπάθειες των κρατών του Κόλπου να αποφύγουν μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συνεργασία με το Ισραήλ, προχώρησαν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, προκαλώντας σφοδρά ιρανικά αντίποινα σε ολόκληρη την περιοχή.
Όπως σημειώνει στην ανάλυσή του το CNN, λόγω των εξελίξεων οι κυβερνήσεις των χωρών του Κόλπου κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα κρίσιμο ερώτημα: τι ακριβώς σημαίνει στην πράξη η αμερικανική προστασία.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έφτασε την Τρίτη στην περιοχή, έχοντας αναλάβει το δύσκολο έργο να πείσει τα κράτη του Κόλπου ότι οι αμερικανικές δεσμεύσεις για την ασφάλειά τους παραμένουν ακλόνητες. Ωστόσο, για πολλές χώρες της περιοχής το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ουάσινγκτον παραμένει προσηλωμένη στην ασφάλειά τους, αλλά αν η υπό διαμόρφωση συμφωνία με το Ιράν τις αφήνει σε καλύτερη ή χειρότερη θέση σε σχέση με πριν από τον πόλεμο.
«Από την οπτική των αραβικών κρατών του Κόλπου, ο πόλεμος με το Ιράν αποτελεί μια καταστροφική καμπή για την περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας», δήλωσε στο CNN ο Χασάν Αλχασάν, ανώτερος ερευνητής του International Institute for Strategic Studies (IISS). Όπως εκτιμά, η συμφωνία εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση σταδιακής αποχώρησης των ΗΠΑ από την περιοχή.
«Η αμερικανική απεμπλοκή από τον Κόλπο και η διοχέτευση οικονομικών και χρηματοοικονομικών πόρων προς το Ιράν είναι πιθανό να ενισχύσουν περαιτέρω την Τεχεράνη», ανέφερε.
Παράλληλα, σημείωσε ότι τα αραβικά κράτη του Κόλπου συνέβαλαν και στήριξαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών. «Για τις χώρες αυτές, ακόμη και μια κακή συμφωνία είναι προτιμότερη από έναν πόλεμο», τόνισε.
«Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους»
Η περιοδεία του Ρούμπιο περιλαμβάνει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, τρεις χώρες του Κόλπου που σήκωσαν το περισσότερο βάρος των ιρανικών επιθέσεων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης και συγκαταλέγονται μεταξύ εκείνων που αντιμετωπίζουν με τη μεγαλύτερη επιφύλαξη τη νέα προσέγγιση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
«Θέλουμε να ακούσουμε τις απόψεις τους, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις του περασμένου Σαββατοκύριακου στην Ελβετία, και να διασφαλίσουμε ότι οι θέσεις τους θα ληφθούν υπόψη σε κάθε απόφαση που λαμβάνουμε, γιατί είναι εταίροι μας», δήλωσε ο Ρούμπιο στους δημοσιογράφους κατά την άφιξή του στο Άμπου Ντάμπι, αναφερόμενος στη συμφωνία.
Τα κράτη του Κόλπου είχαν αντιταχθεί στην πυρηνική συμφωνία με το Ιράν που επιτεύχθηκε το 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα και είχαν χαιρετίσει την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποχωρήσει από αυτήν το 2018, θεωρώντας ότι δεν αντιμετώπιζε τις δικές τους ανησυχίες.
Η νέα συμφωνία που διαμορφώνεται μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αναμένεται να προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία στις πρωτεύουσες του Κόλπου, όχι μόνο επειδή πολλά από τα ζητήματα που τις απασχολούν παραμένουν άλυτα, αλλά και επειδή έρχεται σε μια περίοδο που, σύμφωνα με τον Χασάν Αλχασάν, έχουν απωλέσει «την εμπιστοσύνης τους προς τις ΗΠΑ».
Ανώτερος διπλωμάτης χώρας του Κόλπου δήλωσε στο CNN ότι η σύγκρουση κατέδειξε πως «το Ιράν διέθετε ένα καλά οργανωμένο σχέδιο για να πλήξει τα κράτη του Κόλπου».
Παράλληλα, η συμφωνία παραχωρεί στην Τεχεράνη επίσημο ρόλο στην εποπτεία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, από κοινού με το Ομάν. Αυτό σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του θαλάσσιου εμπορίου των χωρών του Κόλπου, αλλά και οι κρίσιμες εξαγωγές ενέργειας, ενδέχεται να πραγματοποιούνται υπό ιρανική εποπτεία.
Η συμφωνία δεν αντιμετωπίζει επίσης το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε το δίκτυο των ένοπλων οργανώσεων που υποστηρίζει στην περιοχή, ζητήματα που πολλές χώρες του Κόλπου θεωρούν πιο άμεση απειλή από το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Ο Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε από το Άμπου Ντάμπι την Τρίτη ότι το θέμα των ιρανικών πυραύλων «σίγουρα θα τεθεί στο τραπέζι των συζητήσεων». Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε να υποβαθμίζει τη σημασία του ζητήματος την περασμένη εβδομάδα, υποστηρίζοντας ότι είναι λογικό το Ιράν να διαθέτει πυραύλους, εφόσον και η Σαουδική Αραβία διαθέτει αντίστοιχα οπλικά συστήματα.
Η συμφωνία προϋποθέτει επίσης τη στήριξη των κρατών του Κόλπου, καθώς προβλέπει τη δημιουργία ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμεύσει τη συμμετοχή κεφαλαίων από χώρες του Κόλπου στο εγχείρημα, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι ίδιες έχουν αναλάβει αντίστοιχη δέσμευση.
Η Σαουδική Αραβία έχει δηλώσει ότι δεν της έχουν κοινοποιηθεί λεπτομέρειες για την πρόταση, ενώ το Κατάρ έχει εκφράσει ενδιαφέρον χωρίς να έχει προσχωρήσει επισήμως στο σχέδιο.
Ο Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθάρισε ότι κατά την περιοδεία του στην περιοχή δεν πρόκειται να ζητήσει οικονομική συνδρομή από τους συμμάχους των ΗΠΑ για το ταμείο ανοικοδόμησης των 300 δισ. δολαρίων, μεταθέτοντας το θέμα στο «μακρινό μέλλον».
Συμφωνία με το Ιράν
Οι χώρες του Κόλπου αναγνωρίζουν ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν διαθέτουν αξιόπιστη εναλλακτική στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας. Παράλληλα, αν και ο ρόλος των ΗΠΑ ως εγγυητή της περιφερειακής ασφάλειας θεωρείται από πολλούς ότι αποδυναμώνεται, οι οικονομικές σχέσεις της Ουάσινγκτον με τα κράτη της περιοχής παραμένουν ισχυρές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν δηλώσει ότι σκοπεύουν να «ενισχύσουν ακόμη περισσότερο» τη στρατηγική και οικονομική τους συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πώς θα εξελιχθούν οι σχέσεις των κρατών του Κόλπου με την κυβέρνηση Τραμπ μετά τον πόλεμο παραμένει αβέβαιο, δήλωσε στο CNN ανώτερος διπλωμάτης της περιοχής πριν από την υπογραφή της συμφωνίας. Όπως σημείωσε, παραμένει ασαφές εάν η συνεργασία θα εξελιχθεί σε μια πιο επίσημη συμφωνία ασφαλείας, η οποία θα υποχρεώνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να παρεμβαίνουν σε περίπτωση απειλής κατά της ασφάλειας των χωρών του Κόλπου.
Την ίδια στιγμή, ορισμένα κράτη της περιοχής αναζητούν ήδη εναλλακτικές πηγές στρατιωτικού εξοπλισμού, επιδιώκοντας να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Ουάσινγκτον. Σύμφωνα με τον ίδιο διπλωμάτη, η Τουρκία αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς εναλλακτικούς προμηθευτές αμυντικού υλικού για χώρες του Κόλπου.
Ο πόλεμος έχει επίσης αναγκάσει τις ηγεσίες των χωρών του Κόλπου να εξετάσουν πιο σοβαρά το ενδεχόμενο μιας μακροπρόθεσμης συμφωνίας με το Ιράν. Αν και σήμερα καμία περιφερειακή δύναμη δεν μπορεί να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως βασικό εγγυητή της ασφάλειας στην περιοχή, ολοένα και περισσότεροι αξιωματούχοι προετοιμάζονται για ένα μέλλον στο οποίο η αμερικανική παρουσία θα είναι αισθητά περιορισμένη, σύμφωνα με τον διπλωμάτη.
Ένα από τα σενάρια που συζητούνται είναι η σύναψη ενός περιφερειακού συμφώνου μη επίθεσης με το Ιράν.
Ωστόσο, το πώς θα μπορούσε να πειστεί η Τεχεράνη να συμμετάσχει σε μια τέτοια συμφωνία παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Καθώς η εμπιστοσύνη στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας φθίνει, τα κράτη του Κόλπου διαθέτουν περιορισμένα μέσα επιρροής απέναντι στο Ιράν, πέρα από το εμπόριο, τις επενδύσεις και την οικονομική συνεργασία.
Αναλυτές, πάντως, προειδοποιούν ότι η διπλωματία από μόνη της δύσκολα μπορεί να προσφέρει τις εγγυήσεις ασφαλείας που αναζητούν τα κράτη του Κόλπου.
Επανεξέταση των σχέσεων
Την ίδια στιγμή, σχολιαστές και αναλυτές στα μέσα ενημέρωσης που συνδέονται με κυβερνήσεις χωρών του Κόλπου φαίνεται να επανεξετάζουν τον ρόλο του Ιράν στην περιοχή, εγκαταλείποντας σταδιακά τη συγκρουσιακή ρητορική που κυριαρχούσε τα προηγούμενα χρόνια.
Άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα στη σαουδαραβική εφημερίδα Asharq Al-Awsat υποστήριξε ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες που αντιμετωπίζει το Ιράν ενδέχεται να το ώθησαν να υιοθετήσει μια πιο συγκρουσιακή στάση στην περιοχή, θέτοντας παράλληλα το ερώτημα κατά πόσο η συμπεριφορά της Τεχεράνης μπορεί να μετριαστεί μέσω της διπλωματίας.
Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, ο γνωστός Σαουδάραβας αρθρογράφος Αμπντουλραχμάν Αλράσεντ είχε απορρίψει την άποψη ότι ένα αδύναμο και απομονωμένο Ιράν εξυπηρετεί τα συμφέροντα των χωρών του Κόλπου. Όπως είχε υποστηρίξει, ο στόχος δεν θα πρέπει να είναι η μόνιμη αποδυνάμωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά η αλλαγή της συμπεριφοράς της και η ένταξή της σε μια πιο σταθερή περιφερειακή τάξη πραγμάτων.
Αν τα κράτη του Κόλπου επανεξετάζουν σήμερα τη σχέση τους με το Ιράν, αυτό οφείλεται εν μέρει και στο γεγονός ότι επανεξετάζουν παράλληλα τη σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη σχέση με την Ουάσινγκτον.
