Tις πιο εδραιωμένες θεωρίες για την προέλευση του ανθρώπου έρχεται να ανατρέψει μια σημαντική επιστημονική ανακάλυψη.
Για δεκαετίες, η κυρίαρχη θεωρία «Out of Africa» υποστήριζε ότι οι σύγχρονοι άνθρωποι εξελίχθηκαν από έναν ενιαίο, απομονωμένο πληθυσμό στην Αφρική.
Ωστόσο, νέα έρευνα, βασισμένη σε γενετικά δεδομένα από σύγχρονους αφρικανικούς πληθυσμούς, δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Οι πρώτοι άνθρωποι φαίνεται πως ήταν κατανεμημένοι σε πολλαπλές ομάδες, οι οποίες διατηρούσαν επαφή και αντάλλασσαν γενετικό υλικό επί χιλιάδες γενιές.
Καθοριστικός ο ρόλος των πληθυσμών Νάμα
Κεντρικό ρόλο στη μελέτη έπαιξαν 44 νέα γονιδιώματα από τη φυλή Νάμα της νότιας Αφρικής, έναν αυτόχθονο πληθυσμό με εξαιρετικά υψηλή γενετική ποικιλομορφία.
Τα δείγματα DNA συνελέγησαν μεταξύ 2012 και 2015 και έδωσαν στους επιστήμονες τη δυνατότητα να εξετάσουν εναλλακτικά μοντέλα για την εξέλιξη του ανθρώπου. Μέσω υπολογιστικών προσομοιώσεων, συνέκριναν το παραδοσιακό μοντέλο «ενιαίας προέλευσης» με ένα πιο σύνθετο σενάριο πολλαπλών, διασυνδεδεμένων πληθυσμών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το δεύτερο μοντέλο εξηγεί καλύτερα τα γενετικά δεδομένα.
Οι επιστήμονες εξηγούν την ανατροπή
Η Brenna Henn, καθηγήτρια Aνθρωπολογίας και ερευνήτρια στο Genome Center του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις, εξηγεί ότι τα μέχρι σήμερα κενά στα δεδομένα δυσκόλευαν την κατανόηση της ανθρώπινης προέλευσης.
«Αυτή η αβεβαιότητα οφείλεται στα περιορισμένα απολιθώματα και στα αρχαία γονιδιωματικά δεδομένα, αλλά και στο ότι το αρχείο απολιθωμάτων δεν ευθυγραμμίζεται πάντα με τα μοντέλα που βασίζονται στο σύγχρονο DNA», ανέφερε. «Αυτή η νέα έρευνα αλλάζει την κατανόηση της προέλευσης του είδους».
Η ίδια τόνισε, επίσης, τη σημασία της ανακάλυψης: «Παρουσιάζουμε κάτι που δεν είχε δοκιμαστεί ποτέ πριν. Αυτό προωθεί σημαντικά την ανθρωπολογική επιστήμη».
Ένα «δίκτυο» πληθυσμών αντί για ένα γενεαλογικό δέντρο
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι πρώτοι διαχωρισμοί μεταξύ ανθρώπινων πληθυσμών που μπορούμε να ανιχνεύσουμε σήμερα συνέβησαν πριν από περίπου 120.000 έως 135.000 χρόνια. Ωστόσο, ακόμη και μετά από αυτό οι πληθυσμοί συνέχισαν να διασταυρώνονται.
Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή την εικόνα ως «ασθενώς δομημένο κορμό», δηλαδή όχι έναν απομονωμένο πληθυσμό, αλλά ένα σύνολο ομάδων που παρέμεναν συνδεδεμένες μέσω συνεχούς ανταλλαγής γονιδίων.
Τι αλλάζει για την κατανόηση των απολιθωμάτων
Ο Tim Weaver, καθηγητής Ανθρωπολογίας και ειδικός στα ανθρώπινα απολιθώματα του UC Davis και εκ των βασικών συντακτών της μελέτης, εξηγεί ότι τα νέα ευρήματα αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες ερμηνεύουν παλαιότερες θεωρίες.
«Παλαιότερα, πιο σύνθετα μοντέλα πρότειναν συμβολή από αρχαϊκά ανθρωποειδή, όμως αυτό το μοντέλο δείχνει το αντίθετο», σημείωσε.
Η έρευνα δείχνει ότι μόνο ένα μικρό ποσοστό της γενετικής διαφοροποίησης των σύγχρονων ανθρώπων (1% έως 4%) οφείλεται σε διαφορές μεταξύ αυτών των αρχαίων πληθυσμών.
Επειδή οι ομάδες αυτές συνέχισαν να αναμειγνύονται, πιθανότατα είχαν και παρόμοια φυσικά χαρακτηριστικά. Αυτό σημαίνει ότι απολιθώματα με πολύ διαφορετική εμφάνιση, όπως ο Homo naledi, ενδέχεται να μη συνέβαλαν άμεσα στην εξέλιξη του σύγχρονου ανθρώπου.
Μια νέα εικόνα για την εξέλιξη του ανθρώπου
Τα ευρήματα ενισχύουν την ιδέα ότι η ανθρώπινη εξέλιξη δεν ήταν μια απλή, γραμμική διαδικασία, αλλά ένα πολύπλοκο πλέγμα μετακινήσεων, επαφών και γενετικών ανταλλαγών σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο.
Αντί για μια «αρχή» σε ένα σημείο, η ιστορία του ανθρώπου φαίνεται πλέον να είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας αλληλεπίδρασης πολλών πληθυσμών – μια εικόνα που αλλάζει ριζικά όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για τις ρίζες της ανθρωπότητας.
