Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνηθίζει να φαντάζει απογοητευτική όταν καταπιάνεται με την προσπάθεια να σχεδιάσει μια κοινή απάντηση σε μια οικονομική κρίση. Ωστόσο, η ομιλία της Ursula von der Leyen στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο την Τετάρτη σχετικά με το σχέδιο περί ενός Ταμείου Ανάκαμψης από τις επιπτώσεις της πανδημίας του κορονοϊού θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει σημείο – τομή, το οποίο θα απασχολήσει στο μέλλον τα βιβλία της Ιστορίας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιέγραψε σε αδρές γραμμές ένα πρόγραμμα – πακέτο διάσωσης 750 δισεκατομμυρίων ευρώ (825 δισ. δολ.) προκειμένου το μπλοκ των 27 χωρών να βοηθηθεί να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις του κορονοϊού.
ΔΙΑΒΆΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: “Είναι η ώρα της ευθύνης”΅
Η έγκριση των κυβερνήσεων της ΕΕ είναι βεβαίως απαραίτητη προκειμένου να υλοποιηθεί το σχέδιο και ορισμένα “βόρεια” κράτη μέλη – ειδικά η Ολλανδία και η Αυστρία – είναι πιθανότατα αντίπαλοί του.
Εάν ωστόσο η τελική συμφωνία μοιάζει έστω και στα βασικά της σημεία με την πρόταση της Von der Leyen, θα σηματοδοτήσει έναν ριζικό μετασχηματισμό της Ευρώπης.
Η τομή του κοινού ευρωπαϊκού δανεισμού
Η Κομισιόν σχεδιάζει να δανειστεί το τεράστιο αυτό ποσό από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και στη συνέχεια να το διανείμει στα κράτη μέλη μεταξύ του 2021 και του 2024, με εκείνα που έχουν υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα να λαμβάνουν τη μερίδα του λέοντος.
Το Ταμείο αποτελεί άθροισμα πολλών υπο-τμημάτων. Περίπου 560 δισεκατομμύρια ευρώ θα διατεθούν για έναν μηχανισμό “Διευκόλυνσης και Ανθεκτικότητας” και θα μεταβιβαστεί απευθείας στις κυβερνήσεις.
Θα υπάρξει επίσης ένα σχήμα 31 δισ. ευρώ για τη στήριξη φερέγγυων επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν ανάγκη προσωρινής κρατικής ενίσχυσης, καθώς και 9,4 δισ. ευρώ για την προετοιμασία έναντι μελλοντικών κρίσεων υγειονομικού χαρακτήρα.
Η Ιταλία και η Ισπανία θα είναι οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι, ενώ η Γερμανία θα λάβει σχετικά λίγα χρήματα. Η ΕΕ θα αποπληρώσει τους επενδυτές μέσω του προϋπολογισμού της σε έναν ευρύ χρονικό ορίζοντα – έως και τεσσάρων δεκαετιών.
Το Ταμείο σπάει ορισμένα ευρωενωσιακά “ταμπού”. Πρώτον, αυξάνει σημαντικά το ποσό που μπορεί να δανειστεί η Επιτροπή από τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Δεν έχουμε να κάνουμε εδώ με “ευρωομόλογα”, με την κλασική έννοια του όρου, δεδομένου ότι τα μεμονωμένα κράτη μέλη θα πρέπει και πάλι να καταβάλλουν τις εθνικές συνεισφορές τους στον προϋπολογισμό της ΕΕ, υπολογιζόμενες στη βάση του μεγέθους του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) τους.
Το συγκεκριμένο σχήμα αναμένεται επίσης να είναι “εφάπαξ” και να αφορά αποκλειστικά την περίοδο ανάκαμψης από τις επιπτώσεις της πανδημίας. Ωστόσο, θα αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο προσχέδιο/πρόπλασμα εάν η Ευρωζώνη επιλέξει κάποτε να πλησιάσει προς μια – απολύτως αναγκαία – δημοσιονομική ένωση.
Το σημείο – “κλειδί” της αναλογίας επιχορηγήσεων – δανείων
Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή είναι ότι τα δύο τρίτα των χρημάτων θα δοθούν ως επιχορηγήσεις. Αυτό είναι το πλέον αμφιλεγόμενο μέρος του σχεδίου και υπάρχει σημαντικός κίνδυνος να μειωθεί ως ποσοστό κατά τις προσεχείς διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών μελών.
Τα χρήματα εξάλλου δεν θα παραχωρούνται άνευ δεσμεύσεων, καθώς οι κυβερνήσεις θα πρέπει να παρουσιάζουν προγράμματα μεταρρυθμίσεων προκειμένου να δικαιούνται να λάβουν υποστήριξη.
Του Ferdinando Giugliano
