Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΤου Ken Silverstein
Σε λιγότερο από επτά εβδομάδες, τα τελευταία μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ευρώπη θα πάψουν να ισχύουν. Αγοραστές στη Γαλλία και την Ισπανία εξακολουθούν να επιθυμούν την προμήθεια του συγκεκριμένου αερίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο, αποφάσισε να το απαγορεύσει. Η απαγόρευση τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου, εν μέσω του δυσκολότερου χειμώνα για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Είναι η στιγμή όπου η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει το κόστος των επιλογών της και, κυρίως, των αρχών που έχει αποφασίσει να υπερασπιστεί.
Η Ρωσία εισέβαλε απρόκλητα στην Ουκρανία και η Ευρώπη αποφάσισε να σταματήσει να χρηματοδοτεί τη ρωσική πολεμική μηχανή μέσω των αγορών φυσικού αερίου. Τώρα, με τον πόλεμο στο Ιράν να ασκεί πρόσθετες πιέσεις στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας, η Ευρώπη εξακολουθεί να αγοράζει ορισμένες ποσότητες ρωσικού αερίου, έχει όμως πλέον θεσμοθετήσει την πλήρη απεξάρτησή της.
Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον χαλαρώνει τις κυρώσεις σε βάρος της Μόσχας. Η Ευρώπη έχει επιλέξει τη σωστή πλευρά της Ιστορίας. Για να μπορέσει, ωστόσο, να υποστηρίξει αποτελεσματικά αυτήν τη στάση, δεν χρειάζεται μόνο αμερικανικό LNG, αλλά και έναν πρόεδρο των ΗΠΑ που να δίνει μεγαλύτερη αξία στους συμμάχους της χώρας του από ό,τι στους αυταρχικούς ηγέτες.
“Η Ευρώπη δεν θα πρέπει να αγοράσει ξανά ούτε ένα μόριο ρωσικού φυσικού αερίου”, δήλωσε τον Μάρτιο ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Dan Jørgensen, λίγες εβδομάδες μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και την εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου. Όπως υποστήριξε, η Ρωσία είχε μετατρέψει την ενέργεια σε εργαλείο εκβιασμού κατά της Ευρώπης.
Είναι εύκολο να ξεχάσει κανείς πόσο μεγάλη απόσταση έχει διανύσει η Ευρώπη. Πριν από τη ρωσική εισβολή, η Ρωσία προμήθευε την ΕΕ με 152 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχούσε περίπου στο 45% των συνολικών εισαγωγών της. Το 2025, οι προμήθειες είχαν περιοριστεί στα 36 δισ. κυβικά μέτρα, δηλαδή στο 12% των εισαγωγών.
Το 12%, ωστόσο, εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει σημαντικά έσοδα για το Κρεμλίνο. Πέρυσι, τα κράτη-μέλη της ΕΕ δαπάνησαν περίπου 6,7 δισ. δολάρια για ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών και επιπλέον 7,6 δισ. δολάρια για ρωσικό LNG. Συνολικά, περίπου 14 δισ. δολάρια κατέληξαν στα ταμεία μιας κυβέρνησης που βρίσκεται σε πόλεμο με μια ευρωπαϊκή γειτονική χώρα.
Το νέο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο οδηγεί πλέον αυτές τις συναλλαγές στο μηδέν.
Η ΕΕ απαγόρευσε τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια προμήθειας LNG τον Απρίλιο και τα αντίστοιχα συμβόλαια για φυσικό αέριο μέσω αγωγών τον Ιούνιο. Τα μακροχρόνια συμβόλαια LNG λήγουν την 1η Ιανουαρίου. Για τα μακροχρόνια συμβόλαια φυσικού αερίου μέσω αγωγών, η προθεσμία είναι η 30ή Σεπτεμβρίου 2027 ή, το αργότερο, η 1η Νοεμβρίου του ίδιου έτους, εφόσον κάποια χώρα αντιμετωπίσει δυσκολίες στην αναπλήρωση των αποθεμάτων της.
Η ΕΕ έχει, παράλληλα, κλείσει και τα ενδιάμεσα “παράθυρα”: μετά την έναρξη ισχύος της απαγόρευσης, οι ευρωπαϊκές εταιρείες δεν θα επιτρέπεται να αγοράζουν, να πωλούν ή να μεταφέρουν ρωσικό LNG οπουδήποτε στον κόσμο.
Η σημαντικότερη νομική αμφισβήτηση της απόφασης βρίσκεται πλέον ενώπιον της Δικαιοσύνης. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία, οι οποίες εξακολουθούν να προμηθεύονται ρωσικό φυσικό αέριο μέσω του αγωγού TurkStream, κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα, έχουν προσφύγει χωριστά στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Σλοβακία, καθώς και η προηγούμενη κυβέρνηση της Ουγγαρίας, υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση συνιστά ουσιαστικά κύρωση και, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να έχει εγκριθεί ομόφωνα από τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, το Δικαστήριο συχνά χρειάζεται χρόνια για να εκδώσει αποφάσεις σε τέτοιες υποθέσεις, ενώ η απαγόρευση παραμένει σε ισχύ μέχρι την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας.
Από πού θα προμηθεύεται φυσικό αέριο η Ευρώπη;
Η απάντηση είναι κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και αυτό ακριβώς ήταν που ζητούσε ο πρόεδρος Τραμπ.
Πέρυσι, από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών, ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ ότι “χρηματοδοτούν τον ίδιο τους τον πόλεμο”, αγοράζοντας ρωσική ενέργεια, και απείλησε με την επιβολή δασμών εάν δεν σταματούσαν.
Παράλληλα, στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας που συνήψαν η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες τον Ιούλιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύθηκε να αγοράσει αμερικανική ενέργεια αξίας 750 δισ. δολαρίων.
Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι ΗΠΑ κάλυψαν το 59% των εισαγωγών LNG της ΕΕ.
Το Institute for Energy Economics and Financial Analysis εκτιμά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεπεράσουν φέτος τη Νορβηγία και θα αναδειχθούν στον μεγαλύτερο προμηθευτή φυσικού αερίου της Ευρώπης. Παράλληλα, προβλέπει ότι έως το 2028 θα καλύπτουν έως και το 80% των εισαγωγών LNG της Ένωσης.
Η Ευρώπη έκανε, λοιπόν, αυτό που ζητούσε ο Τραμπ. Εκείνος, όμως, στη συνέχεια επέλεξε να χαλαρώσει ο ίδιος την πίεση προς τη Μόσχα.
Δύο διαφορετικές κατευθύνσεις
Η Ευρώπη αυστηροποιεί το θεσμικό πλαίσιο, ενώ η Ουάσιγκτον χαλαρώνει τους περιορισμούς με πολιτικές αποφάσεις του προέδρου.
Τον Μάρτιο, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν οδηγούσε σε εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, η κυβέρνηση Τραμπ προχώρησε σε προσωρινή άρση των κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, χαρακτήρισε την απόφαση “ιδιαίτερα ανησυχητική”, επισημαίνοντας τις επιπτώσεις της στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η χαλάρωση των περιορισμών συνεχίστηκε. Στη συνέχεια, η αμερικανική κυβέρνηση παρέτεινε την εξαίρεση από τις κυρώσεις για τις εξαγωγές ρωσικού ντίζελ έως τον Απρίλιο του 2027.
Στις 16 Οκτωβρίου, ο Τραμπ ανέστειλε την εφαρμογή του νόμου Lindsey O. Graham για την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία και το Ιράν, τον οποίο είχε υπογράψει μόλις έναν μήνα νωρίτερα.
Ο συγκεκριμένος νόμος προέβλεπε την επιβολή δασμών 500% στα ρωσικά προϊόντα και δασμών 100% στους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικής ενέργειας.
Ο Kirill Dmitriev, απεσταλμένος του Πούτιν για επενδυτικά ζητήματα, χαιρέτισε την απόφαση, χαρακτηρίζοντάς την “πραγματικά ιστορική στιγμή”.
Τον ίδιο μήνα, ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας, Dan Jørgensen, κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Σε δηλώσεις του σε ουγγρικά μέσα ενημέρωσης, ξεκαθάρισε ότι η ΕΕ θα διατηρήσει την απαγόρευση ακόμη και στην περίπτωση που η Ρωσία και η Ουκρανία καταλήξουν σε ειρηνευτική συμφωνία.
Οι συνομιλίες με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ επαναλήφθηκαν αυτόν τον μήνα στο Άμπου Ντάμπι. Η Μόσχα, ωστόσο, εξακολουθεί να απορρίπτει την κατάπαυση του πυρός και να απαιτεί από την Ουκρανία να παραδώσει εδάφη που εξακολουθεί να ελέγχει.
Η αντίθεση στις δύο προσεγγίσεις έχει ιδιαίτερη σημασία, αν αναλογιστεί κανείς ποιος είναι ο επιτιθέμενος και ποιος ο αμυνόμενος. Η Ουκρανία υπερασπίζεται την εδαφική της ακεραιότητα και τη δημοκρατία της απέναντι σε μια χώρα που εισέβαλε στο έδαφός της.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον έχει επανειλημμένα παρουσιάσει τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ως εμπόδιο στην επίτευξη ειρήνης. Ο Ουκρανός πρόεδρος χαρακτήρισε λανθασμένη την απόφαση του Trump να αναστείλει την εφαρμογή των κυρώσεων Graham, προβλέποντας ότι η ίδια πολιτική θα συνεχιστεί.
“Η χαλάρωση των κυρώσεων θα συνεχιστεί”, προειδοποίησε.
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι εξαιρέσεις από τις κυρώσεις δικαιολογούνται από την ανάγκη συγκράτησης των τιμών των καυσίμων. Ωστόσο, οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ έχουν πλέον ολοκληρωθεί και η πολιτική διαχείριση των τιμών στην αντλία δεν μπορεί πλέον να εξηγήσει από μόνη της αυτή την επιλογή.
Αυτό που απομένει είναι μια σειρά αποφάσεων που μειώνουν την πίεση προς τον επιτιθέμενο, την ώρα που το θύμα της εισβολής εξακολουθεί να δίνει τη μάχη του.
Βεβαίως, ούτε η Ευρώπη βρίσκεται σε θέση να ασκεί κριτική χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις δικές της αντιφάσεις.
Από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο, τα ευρωπαϊκά λιμάνια παρέλαβαν 14 εκατ. τόνους LNG από τη ρωσική μονάδα Yamal στην Αρκτική, αξίας περίπου 10 δισ. δολαρίων. Πρόκειται για ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο των αγορών ευρωπαϊκών χωρών από τη συγκεκριμένη μονάδα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025.
Οι αγοραστές έσπευσαν να δημιουργήσουν αποθέματα ενόψει της απαγόρευσης. Ενδεικτικό είναι ότι μεταξύ Ιανουαρίου και Μαΐου οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών αυξήθηκαν κατά 7%, ενώ οι εισαγωγές LNG ενισχύθηκαν κατά 11%.
Το Βέλγιο κάλυψε πέρυσι το 40% των εισαγωγών LNG από τη Ρωσία, με σημαντικό μέρος των ποσοτήτων να εισέρχεται μέσω του λιμανιού του Zeebrugge.
Παράλληλα, το Institute for Energy Economics and Financial Analysis προειδοποιεί ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αντικαταστήσει μία ενεργειακή εξάρτηση με μια άλλη: να ανταλλάξει το ρωσικό φυσικό αέριο με αμερικανικό.
Πριν από μερικά χρόνια, μια τέτοια προειδοποίηση θα φαινόταν σχεδόν παράλογη. Η αμερικανική στήριξη προς την Ευρώπη δεν αμφισβητούνταν και κανείς δεν εξομοίωνε τις ενέργειες της Ουάσιγκτον με εκείνες της Μόσχας.
Το γεγονός ότι σήμερα υπάρχουν φωνές που προχωρούν σε τέτοιες συγκρίσεις λέει λιγότερα για τις επιλογές της Ευρώπης και πολύ περισσότερα για τη στάση της Αμερικής.
Όλα αυτά είναι βάσιμες επισημάνσεις. Δεν αλλάζουν, όμως, το γεγονός ότι η Ευρώπη κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Η Ευρώπη επιμένει στη γραμμή της
Η Ευρώπη έχει περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο από σχεδόν το ήμισυ των συνολικών εισαγωγών της στο ένα όγδοο, ενώ έχει πλέον θεσπίσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τον πλήρη μηδενισμό τους.
Η επιλογή αυτή έχει πραγματικό κόστος.
Οι τιμές του φυσικού αερίου στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ενέργειας έφτασαν το φθινόπωρο στο υψηλότερο επίπεδο από τα τέλη του 2022, ενώ τα αποθέματα στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης κατά την έναρξη της περιόδου θέρμανσης διαμορφώθηκαν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Κι όμως, η ΕΕ αρνείται να ανοίξει ξανά τη στρόφιγγα του ρωσικού φυσικού αερίου.
Η ενεργειακή εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες θα έπρεπε, θεωρητικά, να είναι σαφώς λιγότερο προβληματική. Η αγορά φυσικού αερίου από έναν σύμμαχο δεν είναι το ίδιο με την αγορά του από μια χώρα που βομβαρδίζει τις ενεργειακές υποδομές ενός φιλικού γειτονικού κράτους.
Ωστόσο, αυτή η νέα ενεργειακή σχέση με τις ΗΠΑ μπορεί να λειτουργήσει μόνο εφόσον η Ουάσιγκτον συμπεριφέρεται ως σύμμαχος.
Στην πραγματικότητα, η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στον Putin περνά πλέον μέσα από τους αμερικανικούς τερματικούς σταθμούς LNG. Ο πρόεδρος που ελέγχει αυτόν τον ενεργειακό μοχλό μπορεί είτε να τον αξιοποιήσει για να στηρίξει τις δημοκρατίες που αντιστέκονται στη ρωσική επιθετικότητα είτε να τον μετατρέψει σε ένα ακόμη διαπραγματευτικό χαρτί στις συναλλαγές του με τη Μόσχα.
Ο Dan Jørgensen συνόψισε με σαφήνεια την επιλογή της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να σταθούν “ώμο με ώμο απέναντι στον Putin, για να βοηθήσουν τους φίλους μας στην Ουκρανία”.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνήθιζαν να λένε το ίδιο πράγμα — και να το εννοούν.
Η Ρωσία ξεκίνησε αυτόν τον πόλεμο. Η Ευρώπη επέλεξε να σταματήσει να τον χρηματοδοτεί μέσω των αγορών ρωσικού φυσικού αερίου, την ώρα που διαθέτει πόρους για να βοηθήσει την Ουκρανία να αμυνθεί.
Το κατά πόσο αυτή η επιλογή θα αντέξει τον χειμώνα εξαρτάται πλέον λιγότερο από τις Βρυξέλλες και περισσότερο από την Ουάσιγκτον. Και, κυρίως, από το αν η Αμερική θα θυμηθεί ποια πλευρά υποτίθεται ότι υπερασπίζεται.
