Η αλλαγή κυβέρνησης στην Ουγγαρία αναπτέρωσε ελπίδες όχι μόνο στην ίδια τη χώρα, μα και σε άλλα κράτη, και όχι μόνο στο κομμάτι της πολιτικής. Το λαϊκιστικό-αυταρχικό μοντέλο που ενσάρκωνε ο Όρμπαν έμοιαζε ανίκητο. Σε αυτή την αίσθηση συνέβαλαν παράγοντες όπως η οικονομία ολιγαρχών, το μονοπώλιο των μέσων ενημέρωσης, η διαφθορά των θεσμών, η δωροδοκία του εκλογικού σώματος κ.ο.κ. Σε άλλα κράτη, όπως η Ρωσία, η Τουρκία, η Γεωργία και η Λευκορωσία, οι ηγέτες τους βρίσκονται στην εξουσία εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. Αυτό που διαφοροποιούσε την περίπτωση της Ουγγαρίας είναι η παρουσία της στην ΕΕ, με την ευρωπαϊκή δομή να εμποδίζει τον Όρμπαν από το να καταλάβει πλήρως το κράτος.
Η ΕΕ επέβαλε μια “επαλήθευση της πραγματικότητας”. Απαιτώντας συγκεκριμένους κανόνες για τη δημοκρατική νομιμότητα ενός πολιτικού, διατήρησε την πραγματικότητα “μετρήσιμη” και περιορισμένη εντός συγκεκριμένων ορίων. Αυτός ήταν ένας παράγοντας ζωτικής σημασίας, αφού από τις πρώτες ημέρες ανόδου του Πουτινισμού, η επίθεση κατά των αξιόπιστων πληροφοριών έχει κλιμακωθεί και εξαπλωθεί σε όλες τις ηπείρους, σε σημείο να υπάρχει τεράστια αβεβαιότητα για οποιοδήποτε σημαντικό θέμα. Σκεφτείτε: τι γνωρίζουμε ή δεν γνωρίζουμε για την κατάσταση στο Ορμούζ. Ή για την κατάσταση των μεταναστών στην Ευρώπη. Ή για την κατάσταση στη Συρία. Ή για τα βασικά στοιχεία της χρηματιστηριακής αγοράς.
Η Ρωσία του Πούτιν ήταν η πρώτη που εξαπέλυσε αυτό το είδος πολύπλευρης επίθεσης που προκαλεί σύγχυση στο εσωτερικό μιας χώρας. Πριν τον Πούτιν, το σοβιετικό σύστημα ακολουθούσε μια μονοδιάστατη προσέγγιση της ενημέρωσης, σύμφωνα με την επίσημη γραμμή του κόμματος. Οι Σοβιετικοί πολίτες αναζητούσαν την αλήθεια βρίσκοντας ευφυείς τρόπους πρόσβασης στην πλουραλιστική προσέγγιση της Δύσης, η οποία βασιζόταν στην ελευθερία του λόγου. Ο Πούτιν ξεκίνησε μια επανάσταση, επιτρέποντας μεν να υπάρχουν πολλοί τηλεοπτικοί σταθμοί, υποχρεώνοντάς τους δε να μεταδίδουν μια σειρά από fake news ψευδών και αντιφατικών απόψεων. Αυτό το φαινόμενο τεκμηριώνεται με εξαιρετικό τρόπο στο κλασικό βιβλίο του Πίτερ Πομεράνστεφ του 2014, “Τίποτα δεν είναι αλήθεια και όλα είναι δυνατά”, που αφορά τη ρωσική παραπληροφόρηση και προπαγάνδα.
Η νέα προσέγγιση προκάλεσε σύγχυση και φόβο στους πολίτες σχετικά με τα γεγονότα στον κόσμο και τις απειλές για τη χώρα τους, με τέτοια ένταση ώστε επέλεξαν την απάθεια και την εμπιστοσύνη σε έναν ισχυρό ηγέτη. Δεν ήταν απλώς μια επίθεση στην ενημέρωση, αλλά στη φύση της ίδιας της πραγματικότητας – στη δυνατότητα να καταλήξει κάποιος σε μια ακλόνητη αλήθεια ή να τη συλλάβει. Έκτοτε η σύγχυση έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως με τη βοήθεια του διαδικτύου, μολύνοντας όλες τις χώρες -σε διαφορετικό βαθμό έκαστη-, τουλάχιστον εκείνες με ανοιχτή πρόσβαση στον κόσμο. Ακολουθεί μια ιστορία σχετικά με μια ρωσική επιχείρηση παραπληροφόρησης με την ονομασία “Storm 1516”, η οποία έχει συγκεντρώσει εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές με διαφορετικά ονόματα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το άρθρο του Bloomberg έχει τίτλο “Το πιο ισχυρό όπλο στον πόλεμο παραπληροφόρησης της Ρωσίας”.
Σε μια χώρα όπως η Ιαπωνία, όπου η εμπιστοσύνη στα ΜΜΕ παραμένει υψηλή, αυτού του είδους οι ενέργειες έχουν ελάχιστη απήχηση. Αντιθέτως έχουν πιο καταστροφική επίδραση σε κοινωνίες με ελεύθερη ροή πληροφοριών, όπως αυτές της Δύσης. Αυτή η επίδραση είχε καταστεί στόχος της ρωσικής FSB όταν άρχισε να “εξάγει” λαϊκιστικά αυταρχικά συστήματα τη δεκαετία του 2010 – για να αποδείξει ότι η πλουραλιστική δημοκρατία με συστήματα ελεύθερης έκφρασης δεν μπορεί να επιβιώσει.
Αυτή η κατακερματισμένη πληροφόρηση αποτελεί, φυσικά, θεμελιώδη υπονόμευση μιας κεντρικής αρχής του δυτικού πολιτισμού, αυτής του εμπειρισμού, της κοινής βάσης μιας επιστημονικής, αντικειμενικής μεθόδου για τον προσδιορισμό της αλήθειας. Μια απόλυτη επαλήθευση της πραγματικότητας έναντι του μύθου και της σύγχυσης. Η ειρωνεία είναι ότι η επίθεση στην εμπειρική γνώση ξεκίνησε από την Αριστερά και την επιμονή της στα “αφηγήματα” αντί για τις αλήθειες. Ένα άλλο ειρωνικό στοιχείο είναι πως αυτό γίνεται στο όνομα της διάσωσης του δυτικού πολιτισμού.
Ο συγγραφέας Γιουβάλ Νοά Χαράρι έχει μια διάλεξη στο YouTube που αφορά εν μέρει αυτό το θέμα, με τίτλο “Γιατί οι προηγμένες κοινωνίες υποκύπτουν στη μαζική παραπλάνηση”, στην οποία προσθέτει επίσης τους άμεσους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης για τη διαφθορά των πηγών πληροφόρησης – και μάλιστα για την ίδια τη φύση της γνώσης. Όλες αυτές οι απειλές για τη συλλογική συνείδηση, για τα βασικά στοιχεία της γνώσης, για την οικογένεια, την κοινότητα και την εθνική ταυτότητα, ήταν οι φόβοι που επικαλέστηκαν οι αυταρχικοί ηγέτες για να κερδίσουν υποστήριξη για τα καθεστώτα τους: υποσχέθηκαν να σταματήσουν τις ανεξέλεγκτες αλλαγές της σύγχρονης ζωής μόνο και μόνο για να κρατήσουν την εξουσία στα χέρια τους.
Ο Όρμπαν πέτυχε σε αυτή την προσπάθεια σε επίπεδο που φαινόταν ανυπέρβλητο. Πρώτα όμως δημιούργησε χάος. Το 2016 ένας Ούγγρος διανοούμενος υποστήριζε πως ο Όρμπαν δημιουργεί τη μία εμπρηστική κρίση μετά την άλλη χωρίς να επιλύει καμία από αυτές. Εν τω μεταξύ, πλούτιζε και εδραίωνε την εξουσία του.
Ο Όρμπαν ακολούθησε με επιτυχία αυτό το σενάριο για χρόνια, δημιουργώντας ένα εκλογικό σώμα που είχε χάσει τον προσανατολισμό του, αβέβαιο ως προς την πραγματικότητα και ευάλωτο σε προεκλογικά τεχνάσματα της τελευταίας στιγμής. Είχε συμβάλει επίσης στη δημιουργία μιας “λαϊκιστικής διεθνούς” καθεστώτων που χρηματοδοτούσαν το ένα το άλλο για να διατηρήσουν τα κόμματα των ηγετών τους στην εξουσία, χρησιμοποιώντας όλα παρόμοιες τεχνικές, τόσο στο εσωτερικό όσο και έξω από τα σύνορά τους. Για παράδειγμα, η μεταναστευτική κρίση που μαστίζει τη Δύση είναι μια κρίση που η πολιτική του Κρεμλίνου συνέβαλε σκόπιμα στην κλιμάκωσή της, ενισχύοντας τον λαϊκιστικό εθνικισμό στις δυτικές χώρες που επιθυμεί να αποσταθεροποιήσει. Με τη βοήθεια διεθνών κεφαλαίων που διατίθενται από τέτοια κόμματα και των bots που ενισχύουν τις “ψυχολογικές παρεμβάσεις” τους, τα καθεστώτα πετυχαίνουν “εισβολές”. Επιπλέον, για να δημιουργήσουν οικονομικούς πόρους, διαμορφώνουν ελίτ ολιγαρχών που απορροφούν όλους τους οικονομικούς πόρους. Έτσι ο Όρμπαν εξαθλίωσε την Ουγγαρία.
Χρησιμοποιήθηκαν διάφορες παραδειγματικές πολιτικές. Η επίθεση κατά των θεσμών: οι θεσμικοί έλεγχοι λειτουργούν ως εν δυνάμει επιβολείς της πραγματικότητας, ιδίως το δικαστικό σώμα, οπότε πρέπει να κατακλύζεται από ατελείωτες υποθέσεις και να διαφθείρεται από υπουργούς που διορίζονται με αυτόν τον σκοπό. Οι υπηρεσίες πληροφοριών και ο στρατός υφίστανται την ίδια μεταχείριση. Η απομόνωση της χώρας: είναι σημαντικό να λειτουργεί με μονοπώλια η οικονομία· για να επιτευχθεί αυτό, το διεθνές εμπόριο αποτρέπεται, ενώ τα σύνορα ενισχύονται για να αποτραπεί η εισβολή εξωτερικών παραγόντων που θα διαταράξουν την κατασκευασμένη πραγματικότητα στο εσωτερικό. Η εσωτερική διχόνοια αποτελεί συνήθη τακτική για πολλούς λόγους, αλλά κυρίως για να διχαστεί το εκλογικό σώμα σε δύο σχεδόν ισοδύναμα στρατόπεδα, όπου το πιστό κομμάτι στο καθεστώς κερδίζει πάντα με μικρή διαφορά. Δεν είναι δύσκολο να γίνει αυτό, όταν έχει διαβρωθεί κάθε θεσμική ανεξαρτησία.
Οι false flags, προκλήσεις, οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ακόμη και οι πόλεμοι ή ο φόβος για πόλεμο, εντείνονται καθώς πλησιάζουν οι εκλογές. Μόλις ολοκληρωθούν οι εκλογές, τα ελεγχόμενα ΜΜΕ γεμίζουν με προσωπικότητες της αντιπολίτευσης που αναλύουν με θέρμη τους λόγους της ήττας τους. Πάνω απ’ όλα, ο στόχος της διχόνοιας είναι να αλλοιώσει αυτό που ο λαός πιστεύει ότι συμβαίνει, αυτό που πιστεύει ότι βλέπει.
Συχνά αυτά τα πρωτόκολλα πετυχαίνουν τους στόχους τους για πολλά χρόνια, αλλά τελικά εξαντλούνται και ξαφνικά η πραγματικότητα αποκαλύπτεται. Εν μέρει, το κοινό συνειδητοποιεί τα μοτίβα παραπληροφόρησης και τα απορρίπτει. Στη Ρωσία, από όπου όλα ξεκίνησαν, οι πολίτες περιπλανιόνταν σε μια φούσκα αδιαπέραστη από τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά οι πρόσφατες διακοπές του διαδικτύου και οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις εντός της Ρωσίας ισοδυναμούν με το “η πραγματικότητα αποκαλύπτεται”. Η σταδιακή διάβρωση της εξουσίας του Πούτιν στο εσωτερικό λόγω του πολέμου οδήγησε στην εγκατάλειψη των συμμάχων της Μόσχας στο εξωτερικό. Αναμφισβήτητα, η αποδυνάμωση της επιρροής του Κρεμλίνου στο εξωτερικό λειτούργησε ως μια συνειδητοποίηση, μια επαλήθευση της πραγματικότητας, για τις φιλοδοξίες του Όρμπαν. Χωρίς αυτή τη συνθήκη, πιθανόν ο Όρμπαν να βρισκόταν ακόμα στην εξουσία.
