Παρεκκλίσεις βρήκε η Ελεγκτική Υπηρεσία στο τρόπο που το Υπουργείο Οικονομικών χειρίστηκε το «Σχέδιο Κρατικής Χορηγίας Επιχειρήσεων και Αυτοτελώς Εργαζομένων» που σκοπό είχε να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της τρέχουσας έξαρσης της νόσου COVID-19.

Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της πανδημίας του Κορωνοϊού COVID-19, η οποία ανακηρύχθηκε επίσημα ως τέτοια από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στις 11.3. 2020, το Υπουργείο Υγείας, ασκώντας τις εξουσίες που του παρέχονται από των περί Λοιμοκαθάρσεως Νόμο, Κεφ.260, προέβηκε στην έκδοση Διαταγμάτων, ως προς τον καθορισμό μέτρων για παρεμπόδιση της εξάπλωσης του νέου Κορωνοϊού.

Το Υπουργείο Οικονομικών (ΥΠΟΙΚ), στο πλαίσιο της προσπάθειας για υποστήριξη και ενίσχυση των επιχειρήσεων και αυτοτελώς εργαζομένων, οι οποίοι επηρεάστηκαν από τα πιο πάνω μέτρα που επιβλήθηκαν από την Κυβέρνηση, εφάρμοσε, στη βάση του Προσωρινού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ε.Επ.), για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η οικονομία κατά τη διάρκεια της τρέχουσας έξαρσης της νόσου COVID-19, το «Σχέδιο Κρατικής Χορηγίας Επιχειρήσεων και Αυτοτελώς Εργαζομένων».

Τα σημαντικότερα ευρήματα που προέκυψαν από τον έλεγχο αναφέρονται επιγραμματικά πιο κάτω:

 Σημαντικές παρεκκλίσεις κατά την εφαρμογή και υλοποίηση του Σχεδίου από το ΥΠΟΙΚ, σε σχέση με το Σχέδιο όπως αυτό εγκρίθηκε από την Ε.Επ., οι οποίες καθιστούν τις πληρωμές που διενεργήθηκαν σε τυχόν μη δικαιούχους και κάθε υπερπληρωμή, ως παράνομες κρατικές ενισχύσεις.

Σύσταση από Ελεγκτική Υπηρεσία όπως το ΥΠΟΙΚ  προβεί σε επαναϋπολογισμό των χορηγιών στη βάση των προνοιών του Σχεδίου, όπως αυτό εγκρίθηκε από την Ελεγκτική Επιτροπή., λαμβάνοντας υπόψη όλες τις υποδείξεις της Υπηρεσίας  σχετικά με τις αποκλίσεις που παρατηρήθηκαν από τις πρόνοιες του Σχεδίου και προβεί σε ανάκτηση των παράνομων κρατικών ενισχύσεων.

Το ΤΦ δεν προέβη στη διενέργεια ελέγχων για εξακρίβωση της συμμόρφωσης των ληπτών ενίσχυσης με την προϋπόθεση συνέχισης της δραστηριότητάς τους και μετά τη χαλάρωση των μέτρων. Σύσταση από ΕΥ όπως το ΥΠΟΙΚ, σε συνεργασία με το Τμήμα Φορολογίας, διενεργήσει σχετικούς ελέγχους για εντοπισμό των προσώπων που έλαβαν χορηγία και δεν τήρησαν το κριτήριο συνέχισης δραστηριότητας εντός του 2021 και να δρομολογήσει διαδικασίες ανάκτησης των χορηγιών που καταβλήθηκαν.

 To ΥΟ δεν τηρούσε πρακτικά των συναντήσεων όπου λαμβάνονταν ουσιαστικές αποφάσεις για διαμόρφωση των κριτηρίων και άλλων παραμέτρων του Σχεδίου, αλλά οι σχετικές οδηγίες δίνονταν, είτε προφορικά είτε μέσω της εσωτερικής αλληλογραφίας. Επίσης δεν εντοπίστηκαν στο ΤΦ συγκεντρωμένα σε φυσικό ή/και ηλεκτρονικό φάκελο όλα τα σχετικά στοιχεία που αφορούσαν στο Σχέδιο το οποίο εγκρίθηκε από την Ε.Επ.

Δεν εντοπίσαμε ελεγκτικά τεκμήρια που να επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό του ΥΟ ότι είχε ανατεθεί εξ υπαρχής στο ΤΦ η ευθύνη για έλεγχο, πριν την καταβολή οποιασδήποτε χορηγίας, όλων σωρευτικά των προϋποθέσεων του Σχεδίου. Η μόνη προϋπόθεση για την οποία εντοπίσαμε συγκεκριμένη εξ΄ υπαρχής αναφορά του ΥΠΟΙΚ, αφορούσε στην ανάγκη ελέγχου, από το Τμήμα Φορολογίας , του κατά πόσο τα υποκείμενα σε ΦΠΑ πρόσωπα αφορούσαν εταιρίες διεθνών δραστηριοτήτων (ΕΔΔ), οι οποίες δεν ήταν δικαιούχοι και έπρεπε να εξαιρεθούν με αποτέλεσμα να προκύψει λανθασμένη καταβολή χορηγιών.

Ορίστηκε από τον Υπουργό Οικονομικών ερευνών λειτουργός για τη διεξαγωγή Διοικητικής Έρευνας στο Τμήμα Φορολογίας για τη διακρίβωση των λόγων διενέργειας λανθασμένων πληρωμών σε μη δικαιούχους στα πλαίσια της εφαρμογής του Σχεδίου και εντοπισμό τυχόν ευθυνών.

Σύμφωνα με την εν λόγω Έρευνα, η οποία ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο του 2021, εντοπίστηκαν 503 επιχειρήσεις που δεν πληρούσαν τα κριτήρια του Σχεδίου, στις οποίες καταβλήθηκαν ενισχύσεις συνολικού ύψους €15,99 εκατ. Από την ΕΥ τονίστηκε  ότι κάθε χορηγία σε μη δικαιούχο και κάθε υπερπληρωμή συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση και θα πρέπει υποχρεωτικά να ανακτηθούν.

Σχέδια με γεωγραφικό διαχωρισμό

 Κατά την εφαρμογή του Σχεδίου το ΥΠΟΙΚ ενέταξε ως επιλέξιμες, οικονομικές δραστηριότητες για τις οποίες παρόλο που δεν προέκυπτε υποχρέωση αναστολής των δραστηριοτήτων τους από τα Διατάγματα του Υπουργείου Υγείας, έκρινε ότι επηρεάστηκαν αρνητικά από τα περιοριστικά μέτρα, λόγω της φύσης των δραστηριοτήτων τους, ενώ, για περιορισμένο αριθμό οικονομικών δραστηριοτήτων, το ΥΠΟΙΚ εφάρμοσε γεωγραφικό διαχωρισμό, κρίνοντας ως δυνητικά επιλέξιμες τις επιχειρήσεις και αυτοτελώς εργαζόμενους, εντός των συγκεκριμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, μόνο των επαρχιών ΠάφουΑμμοχώστου, καθώς έκρινε ότι αυτές επηρεάστηκαν σε πιο μεγάλο βαθμό λόγω της εξάρτησης τους από τον Τουρισμό.

Σύσταση έγινε από ΕΥ όπως το εξετάσει, κατά πόσο διενεργήθηκαν πληρωμές προς μη δικαιούχους λόγω διαφοροποίησης των επιλέξιμων οικονομικών δραστηριοτήτων κατά την εφαρμογή του Σχεδίου, σε σχέση με το εγκεκριμένο Σχέδιο από την Ε.Επ.. Σε περίπτωση εντοπισμού σχετικών περιπτώσεων να λάβει άμεσα ενέργειες ανάκτησης των σχετικών ποσών. Επίσης στις περιπτώσεις ταξιδιωτικών πρακτορείων ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν ομοιόμορφα δεδομένα, με αποτέλεσμα ορισμένες εταιρείες να ευνοηθούν και άλλες να αδικηθούν.

Για το λιανικό εμπόριο το Σχέδιο προνοούσε διαφορετικό χειρισμό από ότι για τις υπόλοιπες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Ως αποτέλεσμα, δεν διασφαλίστηκε η αρχή της ισότητας καθώς οι δικαιούχοι του λιανικού εμπορίου των επαρχιών Λευκωσίας-Λάρνακας-Λεμεσού, που πλήγηκαν σε μεγαλύτερο βαθμό και παρουσίασαν μείωση του ΚΕ από 35%, μέχρι και 100%, έλαβαν χαμηλότερο ποσό ενίσχυσης από δικαιούχους άλλων τομέων οικονομικής δραστηριότητας, όπου χρησιμοποιήθηκε το γενικό μοντέλο. Ταυτόχρονα, αριθμός επιχειρήσεων στις επαρχίες Λευκωσίας-Λεμεσού-Λάρνακας, που δεν πληρούσαν το κριτήριο μείωσης του ΚΕ κατά 35%, ως όριζε το Σχέδιο για το γενικό μοντέλο, έτυχαν στήριξης. Επίσης, για τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου των επαρχιών Πάφου-Αμμοχώστου, το ποσό χορηγίας υπολογίστηκε με βάση το γενικό μοντέλο, με σκοπό την ενίσχυση τους σε μεγαλύτερο βαθμό, καθώς το ΥΠΟΙΚ έκρινε ότι επηρεάστηκαν περισσότερο, λόγω της εξάρτησής τους από τον τουρισμό. Η διαφοροποίηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου των επαρχιών Πάφου-Αμμοχώστου, που δεν πληρούσαν το κριτήριο μείωσης του ΚΕ κατά 35%, ως όριζε το Σχέδιο για το γενικό μοντέλο, να μην τύχουν στήριξης.

Από τον έλεγχο των αρχείων κοστολόγησης του γενικού μοντέλου έγινε διαπίστωση πως την καταβολή χορηγίας σε περιπτώσεις οικονομικών δραστηριοτήτων που εξαιρούνταν στήριξης βάσει του καταλόγου εξαιρέσεων, εξαίρεση οικονομικών δραστηριοτήτων που δεν συμπεριλαμβάνονταν στον κατάλογο εξαιρέσεων, καθώς και σφάλματα παράλειψης, υπολογισμών, διπλών υπολογισμών και υπέρβασης καθορισμένου ορίου για συγκεκριμένους τομείς.

Συστήσαμε στο ΥΟ όπως τηρεί τις Γενικές Αρχές του Διοικητικού Δικαίου και όπως εξεταστούν οι συγκεκριμένες περιπτώσεις και να δρομολογήσει τις απαραίτητες ενέργειες για ανάκτηση των υπερπληρωμών. Επίσης, σε περίπτωση που έχει πρόθεση να επανεξετάσει, για σκοπούς καταβολής χορηγίας, κατά πόσο υπάρχουν οικονομικές δραστηριότητες που θα έπρεπε να κριθούν ως επιλέξιμες και αποκλείστηκαν, να εξασφαλίσει την έγκριση της Ε.Επ.

Διαπιστώσαμε ότι, κατά τον χειρισμό των ενστάσεων, εισήχθηκε νέα παράμετρος, κατά παρέκκλιση του εγκεκριμένου από την Ε.Επ. Σχεδίου, δεν τηρήθηκε η αρχή της ισότητας και της διαφάνειας και δεν τηρήθηκε κατάλληλο μητρώο παρακολούθησης των ενστάσεων.