Η Κύπρος εξακολουθεί να διατηρεί ένα από τα πιο κατακερματισμένα συστήματα επαγγελματικών συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ευρωζώνη, με μεγάλο αριθμό μικρών ταμείων που εξυπηρετούν περιορισμένο αριθμό μελών.
Η εικόνα αυτή αποτελεί αντικείμενο προβληματισμού, καθώς τα ταμεία αυτά συνδέονται συχνά με υψηλότερα λειτουργικά κόστη, αυξημένους κινδύνους διακυβέρνησης και ασθενέστερη προστασία των μελών.
Η Κεντρική Τράπεζα δημοσίευσε τα στατιστικά στοιχεία των συνταξιοδοτικών ταμείων για το 2025 και σχολιάζει ότι ο συνολικός αριθμός των συνταξιοδοτικών ταμείων στην Κύπρο ανήλθε σε λιγότερο από 600 στο τέλος του 2025, αντανακλώντας μια μείωση άνω του 30% κατά την τελευταία πενταετία.
Ωστόσο, παρά τη συνολική μείωση, η Κύπρος εξακολουθεί να κατατάσσεται τρίτη στη ζώνη του ευρώ όσον αφορά τον συνολικό αριθμό συνταξιοδοτικών ταμείων, μετά την Ιρλανδία (περίπου 5.000) και την Ισπανία (περίπου 1.000).
Η Κεντρική Τράπεζα σημειώνει, ότι η κατάταξη αυτή καταδεικνύει ότι η Κύπρος διαθέτει ένα από τα πιο κατακερματισμένα συνταξιοδοτικά ταμεία στη ζώνη του ευρώ, με μεγάλο αριθμό μικρών ταμείων με περιορισμένο αριθμό μελών. Επίσης, η Κύπρος κατατάσσεται στα χαμηλότερα επίπεδα όσον αφορά το μέσο ενεργητικό ανά συνταξιοδοτικό ταμείο μεταξύ των χωρών της ζώνης του ευρώ, γεγονός που υποδηλώνει έναν κατακερματισμένο τομέα. Ειδικότερα, παρατηρείται μεγάλος αριθμός ταμείων, τα οποία χαρακτηρίζονται από χαμηλής αξίας περιουσιακά στοιχεία σε σύγκριση με άλλες χώρες.
Ισχυρός θεσμός
Παρά τον έντονο κατακερματισμό του συστήματος, τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία στην Κύπρο καλύπτουν περίπου 140.000 μέλη, αποτελώντας έναν από τους βασικούς θεσμούς μακροπρόθεσμης αποταμίευσης και συνταξιοδοτικής προστασίας των εργαζομένων.
Οι συμμετέχοντες στα συνταξιοδοτικά ταμεία κατηγοριοποιούνται σε τρεις βασικές κατηγορίες συμμετεχόντων: στα ενεργά μέλη, στα ανενεργά μέλη με θεμελιωμένα δικαιώματα και στους συνταξιούχους. Στο τέλος του 2025, τα ενεργά μέλη των συνταξιοδοτικών ταμείων στην Κύπρο αντιπροσώπευαν το 75% του συνολικού αριθμού μελών, ενώ οι συνταξιούχοι αποτελούσαν το 4% και τα ανενεργά μέλη με θεμελιωμένα δικαιώματα το 21%.
Στην Κύπρο παρατηρείται μια σταδιακή μείωση του ποσοστού των ενεργών μελών που συνεισφέρουν στην οικονομία. Συγκεκριμένα, τα ενεργά μέλη αντιπροσώπευαν 84% του συνόλου στο τέλος του 2020, ωστόσο το ποσοστό αυτό είχε υποχωρήσει στο 75% μέχρι το τέλος του 2025. Η καθοδική αυτή τάση πιθανότατα συνδέεται με τη δημογραφική γήρανση, η οποία οφείλεται τόσο στη συνεχή αύξηση του προσδόκιμου ζωής όσο και στη μείωση των γεννήσεων.
Τα συνταξιοδοτικά ταμεία στην Κύπρο έχουν καταγράψει σημαντικές αλλαγές στην κατανομή των περιουσιακών τους στοιχείων τα τελευταία χρόνια. Οι τοποθετήσεις σε μετρητά και καταθέσεις μειώθηκαν κατά περίπου 15% την τελευταία τριετία, αν και παραμένουν υψηλότερα από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, υποχωρώντας στα €0,7 δισ. στο τέλος του 2025.
Αντιθέτως, κατά την ίδια περίοδο, οι τοποθετήσεις σε χρεόγραφα και μετοχικό κεφάλαιο αυξήθηκαν κατά περίπου 60%, φθάνοντας τα €1,2 δις. η κάθε κατηγορία, ενώ παράλληλα οι επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς αυξήθηκαν περίπου 50% φτάνοντας στα €0,5 δισεκατομμύρια στο τέλος του 2025.
Η Κεντρική Τράπεζα εξηγεί ότι η μετατόπιση από τα μετρητά και τις καταθέσεις -παρόλο που το μερίδιό τους εξακολουθεί να παραμένει υψηλό σε σύγκριση με τη ζώνη του ευρώ- προς άλλες μορφές επένδυσης όπως τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, τα χρεόγραφα και τα μετοχικά κεφάλαια πιθανότατα αντανακλά προσδοκίες για υψηλότερες μακροπρόθεσμες αποδόσεις και μεγαλύτερης διαφοροποίησης του χαρτοφυλακίου, με στόχο τη διατήρηση της αγοραστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων και την κάλυψη των μελλοντικών υποχρεώσεων των συνταξιοδοτικών ταμείων.
