Σημαντικές ανισότητες εξακολουθούν να καταγράφονται στην Κύπρο σε ζητήματα ισότητας φύλων, κυρίως σε θέσεις εξουσίας, ηγεσίας και συμμετοχής στα κέντρα λήψης αποφάσεων, παρά τη θετική εικόνα που παρουσιάζει η χώρα σε τομείς όπως η απασχόληση, η εκπαίδευση και η μείωση του χάσματος αμοιβών.
Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν από τη Νίκη Χριστοφή, μέλος της Επιτροπής Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης του ΣΕΛΚ, σε παρουσίαση με θέμα την ισότητα φύλων στην Κύπρο σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την παρουσίαση, ο χαμηλός δείκτης ισότητας συνδέεται κυρίως με τη μικρότερη παρουσία των γυναικών σε θέσεις ηγεσίας και εξουσίας, αλλά και με τον αυξημένο χρόνο που αφιερώνουν σε εργασίες φροντίδας του σπιτιού και των παιδιών.
Χαμηλότερη συμμετοχή στην απασχόληση
Με βάση στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου για το 2025, οι γυναίκες εξακολουθούν να έχουν χαμηλότερα ποσοστά απασχόλησης σε σχέση με τους άνδρες, τόσο μεταξύ των υπαλλήλων όσο και μεταξύ των αυτοαπασχολουμένων. Από το σύνολο των αυτοαπασχολουμένων, οι γυναίκες ανέρχονται σε 19.399 επί συνόλου 49.493 ατόμων, ποσοστό 39,2%. Στους υπαλλήλους, οι γυναίκες είναι 217.688 επί συνόλου 455.151, ποσοστό 47,83%.
Μεγάλη απόκλιση στις διευθυντικές θέσεις
Η ανισότητα είναι ιδιαίτερα έντονη στις διευθυντικές και διοικητικές θέσεις. Στους αυτοαπασχολούμενους διευθυντές και διοικητικούς λειτουργούς, οι γυναίκες αντιστοιχούν μόλις στο 2,65%, με 22 γυναίκες σε σύνολο 829 ατόμων. Στους υπαλλήλους της ίδιας κατηγορίας, οι γυναίκες ανέρχονται σε 5.776 σε σύνολο 21.586, ποσοστό 26,76%. Αντίθετα, στις κατηγορίες των προσοντούχων και άλλων ειδικών, η συμμετοχή των γυναικών είναι υψηλότερη, φθάνοντας στο 55,59% μεταξύ των αυτοαπασχολουμένων και στο 51,59% μεταξύ των υπαλλήλων.
Ισχυρή παρουσία σε εκπαίδευση, υγεία και φροντίδα
Η παρουσία των γυναικών είναι ιδιαίτερα αυξημένη σε συγκεκριμένους τομείς οικονομικής δραστηριότητας. Στην εκπαίδευση απασχολούνται 27.888 γυναίκες έναντι 9.014 ανδρών, ενώ στις δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας και κοινωνικής μέριμνας απασχολούνται 20.118 γυναίκες έναντι 8.917 ανδρών. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες υπερτερούν αριθμητικά σε τομείς που συνδέονται με την εκπαίδευση, την υγεία και την κοινωνική φροντίδα.
Ανδροκρατούμενος ο τομέας των ΤΠΕ
Στον τομέα των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, η εικόνα παραμένει ανδροκρατούμενη, αν και η Κύπρος εμφανίζει οριακά καλύτερη επίδοση από τον μέσο όρο της ΕΕ. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, οι άνδρες αποτελούν το 79,9% των απασχολούμενων ειδικών ΤΠΕ στην Κύπρο και οι γυναίκες το 20,1%. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 80,5% για τους άνδρες και 19,5% για τις γυναίκες.
Χαμηλή εκπροσώπηση στις θέσεις εξουσίας
Ακόμη μεγαλύτερη απόκλιση καταγράφεται στις θέσεις εξουσίας. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ισότητας των Φύλων για το 2025, οι γυναίκες στην Κύπρο αποτελούν το 16,7% των υπουργών και υφυπουργών, έναντι 35,1% στην ΕΕ. Στη Βουλή, το ποσοστό των γυναικών ανέρχεται στο 14,3%, ενώ στην ΕΕ φθάνει το 33,4%. Στα διοικητικά συμβούλια των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών, οι γυναίκες στην Κύπρο αντιστοιχούν στο 10,5%, έναντι 34,5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Θετική εικόνα σε απασχόληση και ανεργία
Την ίδια ώρα, η Κύπρος εμφανίζει υψηλά ποσοστά απασχόλησης σε σχέση με την ΕΕ. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η απασχόληση στους άνδρες φθάνει το 85% και στις γυναίκες το 75%, υπερβαίνοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που διαμορφώνεται στο 80,8% για τους άνδρες και στο 70,8% για τις γυναίκες. Θετική είναι και η εικόνα στην ανεργία, με το συνολικό ποσοστό στην Κύπρο να περιορίζεται στο 4,9%, έναντι 5,9% στην ΕΕ. Η ανεργία των νέων κάτω των 25 ετών ανέρχεται στο 13%, επίσης χαμηλότερα από το 14,9% της ΕΕ.
Υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο από την ΕΕ
Στον τομέα της εκπαίδευσης, η Κύπρος παρουσιάζει υψηλότερες επιδόσεις από τον μέσο όρο της ΕΕ. Το 64,4% των ατόμων ηλικίας 30-34 ετών έχει ολοκληρώσει τριτοβάθμια εκπαίδευση, έναντι 44,7% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ποσοστό των γυναικών που έχουν ολοκληρώσει τριτοβάθμιες σπουδές φθάνει το 72,9% στην Κύπρο, σε σύγκριση με 50,2% στην ΕΕ. Για τους άνδρες, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 55,6% στην Κύπρο και 39,4% στην ΕΕ.
Άνιση κατανομή της απλήρωτης εργασίας
Ωστόσο, η ανισότητα παραμένει έντονη στην κατανομή της απλήρωτης εργασίας. Σύμφωνα με το European Institute for Gender Equality, το 62,5% των γυναικών στην Κύπρο κάνει καθημερινά δουλειές του σπιτιού, έναντι 23,8% των ανδρών. Στην ΕΕ, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 58,6% για τις γυναίκες και 33,3% για τους άνδρες. Στη φροντίδα παιδιών για περισσότερες από 35 ώρες την εβδομάδα, το ποσοστό των γυναικών στην Κύπρο ανέρχεται στο 42,8%, έναντι 14,8% των ανδρών.
Μειώθηκε αλλά παραμένει το χάσμα αμοιβών
Στο χάσμα αμοιβών, η Κύπρος έχει σημειώσει πρόοδο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, αν και εξακολουθεί να βρίσκεται ελαφρώς πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το χάσμα αμοιβών μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Κύπρο ήταν 11,8% το 2024, έναντι 11,1% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2002, το αντίστοιχο ποσοστό στην Κύπρο ήταν 22,5%, ενώ το 2010 είχε μειωθεί στο 16,8%. Σημειώνεται ότι τα στοιχεία για τα έτη 2023 και 2024 είναι προκαταρκτικά και υπόκεινται σε ενδεχόμενες αλλαγές.
Μισθολογικές διαφορές ανά επαγγελματική κατηγορία
Τα στοιχεία της Έρευνας Απολαβών 2022 της Στατιστικής Υπηρεσίας καταγράφουν μισθολογικές διαφορές υπέρ των ανδρών σε σειρά επαγγελματικών κατηγοριών. Στα ανώτερα διευθυντικά και διοικητικά στελέχη, οι μέσες ετήσιες συνολικές απολαβές ανέρχονται σε 71.404 ευρώ για τους άνδρες και 64.812 ευρώ για τις γυναίκες. Στους γενικούς διευθυντές, ανώτερα διοικητικά στελέχη και μέλη νομοθετικών σωμάτων, οι άνδρες έχουν μέσο όρο απολαβών 137.883 ευρώ, έναντι 104.887 ευρώ για τις γυναίκες.
Διαφορές υπέρ των ανδρών καταγράφονται και σε άλλες επαγγελματικές ομάδες. Στους δικηγόρους και ειδικούς του νομικού κλάδου, οι άνδρες εμφανίζουν μέσες ετήσιες απολαβές 35.902 ευρώ και οι γυναίκες 28.473 ευρώ. Στους ειδικούς τεχνολογιών πληροφόρησης και επικοινωνίας, οι μέσες απολαβές ανέρχονται σε 50.193 ευρώ για τους άνδρες και 36.331 ευρώ για τις γυναίκες. Εξαίρεση, σύμφωνα με την παρουσίαση, αποτελούν οι βοηθοί ειδικών του νομικού τομέα, όπου οι γυναίκες υπερτερούν μισθολογικά.
Η αόρατη αξία της φροντίδας
Η παρουσίαση επισημαίνει ότι τα στατιστικά στοιχεία δεν περιλαμβάνουν την αγοραία αξία της απλήρωτης εργασίας που αφορά τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών, η οποία στην πράξη μπορεί να αντιστοιχεί σε μερική ή ακόμη και πλήρη απασχόληση. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει μια λιγότερο ορατή διάσταση της ανισότητας, η οποία δεν αποτυπώνεται πλήρως στους οικονομικούς δείκτες.
Ισότητα αμοιβών μετά το 2086 με τον σημερινό ρυθμό
Σε διεθνές επίπεδο, σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, με τον σημερινό ρυθμό προόδου θα χρειαστεί τουλάχιστον έως το 2086 για να επιτευχθεί ισότητα αμοιβών παγκοσμίως.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης και των στερεοτύπων
Η παρουσίαση καταλήγει ότι η ισότητα φύλων εξαρτάται και από την εκπαίδευση από μικρή ηλικία. Όπως σημειώνεται, τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται ότι άνδρες και γυναίκες μπορούν να επιτελέσουν τους ίδιους ρόλους στην εργασία, καθώς τα στερεότυπα επηρεάζουν τις επιλογές σπουδών και, τελικά, την επιλογή επαγγέλματος. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια αποδίδεται στους γονείς, στους δασκάλους και στους επαγγελματίες συμβουλευτικής σταδιοδρομίας.
Σύμφωνα με στοιχεία του Gender Equality Index που περιλαμβάνονται στην παρουσίαση, το 34% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι τα στερεότυπα φύλων διαδίδονται μέσω της διαφήμισης, ενώ το 33% αναφέρει ότι εμφανίζονται στα μέσα ενημέρωσης.
