Ακρίβεια – Πληθωρισμός: Πώς αντιδρούν τα κράτη της ΕΕ

Η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση και οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή έχουν θέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, προκαλώντας έντονες δημοσιονομικές πιέσεις και αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να επανασχεδιάσουν τα δίκτυα ασφαλείας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Με το επιπλέον κόστος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων να αγγίζει τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ για την Ε.Ε., τα κράτη οδηγούνται σε ποικίλες κυβερνητικές παρεμβάσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει ο Φιλελεύθερος, τα ευρωπαϊκά μέτρα εστιάζουν  κυρίως σε μειώσεις έμμεσων φόρων, ώστε να μειωθούν οι τιμές των καυσίμων και σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει παρέμβαση και για τις τιμές του ρεύματος. Κάποια κράτη προχωρούν και σε φορολόγηση υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών.

Σε αυτό το περιβάλλον, κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με επικεφαλής την Ελλάδα αλλά και την Κύπρο, ασκούν έντονη πίεση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χορήγηση δημοσιονομικής ευελιξίας και παρεκκλίσεων. Η Κομισιόν εμφανίζεται επιφυλακτική, καθώς το Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (EFB) προειδοποιεί ότι οι ενεργειακές κρίσεις δεν πρέπει να αποτελούν δικαιολογία για δημοσιονομική χαλάρωση. Ωστόσο, η πίεση των κρατών-μελών είναι τεράστια, καθώς το ενεργειακό κόστος πλήττει πλέον ανοιχτά την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Το ζήτημα των δημοσιονομικών παρεκκλίσεων και της κοινής οικονομικής άμυνας αναμένεται να αποτελέσει το κεντρικό θέμα συζήτησης στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε. στις 15-16 Οκτωβρίου.

Οι παρεμβάσεις στην Ευρώπη

• ΚΥΠΡΟΣ: Ανακοινώθηκε μηδενικός ΦΠΑ σε βασικά είδη για όλο το 2027 (φρέσκα φρούτα, λαχανικά, γάλα, κρέατα, ψάρια και πουλερικά, παιδικές πάνες, πάνες ενηλίκων και είδη γυναικείας υγιεινής). Το μέτρο ανανεώνεται και επεκτείνεται σε ψωμί, γαλακτοκομικά, καφέ, ζάχαρη και βρεφικές τροφές.

Πετρέλαιο θέρμανσης: Ο φόρος κατανάλωσης μειώνεται από 7,4 σε 2,1 σεντ/λίτρο, από 1 Νοεμβρίου 2026 έως 30 Απριλίου 2027. Ο Υπουργός Οικονομικών Mάκης Κεραυνός ανέφερε ότι έχει ήδη ζητηθεί παρέκκλιση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ώστε να εξεταστεί το ενδεχόμενο ακόμη μεγαλύτερης μείωσης του σχετικού φόρου. Έχει εκφράσει προβληματισμό για τους περιορισμούς που θέτει το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις αυξήσεις δαπανών, σημειώνοντας ότι χώρες όπως η Κύπρος, οι οποίες παρουσιάζουν ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις και χαμηλό χρέος, θα πρέπει να έχουν μεγαλύτερη ευελιξία για μέτρα στήριξης σε περιόδους κρίσης

Ηλεκτρικό ρεύμα: Η επιδότηση για ευάλωτους καταναλωτές (κατηγορία 08) και εμπορική χρήση (κατηγορία 10) ανανεώνεται για όλο το 2027. Ωφελούνται 23.300 νοικοκυριά με κάλυψη 100% της αύξησης και περίπου 82.500 επιχειρήσεις με επιδότηση έως 85%.

Για τα φωτοβολταϊκά, o ΦΠΑ για οικιακούς καταναλωτές μειώνεται από 19% σε 9%, με άμεση ισχύ. Έκτακτη στήριξη €200: Καταβάλλεται εφάπαξ σε 53.511 ευάλωτους δικαιούχους. Eπίδομα στήριξης κατοίκων ορεινών περιοχών, από το οποίο θα επωφεληθούν 10.500 νοικοκυριά και 24.000 δικαιούχοι.

• ΕΛΛΑΔΑ: Η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις άμεσες επιδοτήσεις και τις μακροπρόθεσμες μειώσεις τιμών. Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέστειλε επιστολή στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας να εξαιρούνται τα προσωρινά μέτρα στήριξης των κρατών από τους αυστηρούς δημοσιονομικούς υπολογισμούς της Ε.Ε. Για το πετρέλαιο θέρμανσης ενεργοποιείται διπλή επιδότηση (κράτος και διυλιστήρια), ώστε η τιμή εκκίνησης στις 15 Οκτωβρίου να συγκρατηθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Για την επιδότηση στο diesel κίνησης αυξάνεται η κρατική ενίσχυση στα 15 σεντς ανά λίτρο (από 10 σεντς) για το διάστημα 1-15 Οκτωβρίου. Σε συνδυασμό με τις εκπτώσεις των διυλιστηρίων, η συνολική ελάφρυνση στην αντλία φτάνει τα 20 σεντς ανά λίτρο (ρίχνοντας την τιμή κοντά στα 2 ευρώ από τα 2,22€ που είχε αγγίξει).

• ΓΕΡΜΑΝΙΑ: Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και τα κρατίδια έχουν συμφωνήσει να προχωρήσουν σε νέα δέσμη μέτρων με στόχο την μείωση των τιμών των καυσίμων. Στο πλαίσιο αυτό ανακοινώθηκε μείωση της φορολογίας στη βενζίνη και στο ντίζελ κατά 17 σεντς το λίτρο, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ, από την 1η Οκτωβρίου. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται στα 2,5 δις. ευρώ, με το γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών να εξετάζει να καλυφθεί μέσα από τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών εταιρειών.

• ΓΑΛΛΙΑ: Με τον πληθωρισμό στο 3% και τις τιμές των τροφίμων να καταγράφουν άλμα 9,9%, το Παρίσι διέθεσε 450 εκατ. ευρώ για επιδόματα καυσίμων (€100) σε εργαζόμενους που διανύουν μεγάλες αποστάσεις, καθώς και ενεργειακά κουπόνια σε 5,5 εκατομμύρια ευάλωτα νοικοκυριά. Επίσης τα μέτρα περιλαμβάνουν επιδότηση 15 σεντς ανά λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης που χρησιμοποιούν οι αγρότες .

• ΙΣΠΑΝΙΑ: Διατηρεί το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, κρατώντας τους λογαριασμούς χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, ανανέωσε τις επιδοτήσεις στα εισιτήρια των μέσων μαζικής μεταφοράς (δωρεάν προαστιακά τρένα) για να αποτρέψει τη χρήση αυτοκινήτων.

• ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ: Συνδυάζει τη μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια με άμεσες ενισχύσεις στους αγρότες και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις για την απορρόφηση του κόστους των λιπασμάτων και των καυσίμων.

• ΙΤΑΛΙΑ: Είναι από τις πρώτες χώρες που αξιοποίησαν τις δυνατότητες δημοσιονομικής ευελιξίας της Ε.Ε., μειώνοντας δραστικά τους φόρους κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά. Μέχρι τα τέλη του έτους θα ισχύσει το πρόγραμμα της χώρας για αποζημίωση γεωργικών επιχειρήσεων λόγω του αυξημένου κόστους καυσίμων και λιπασμάτων, καθώς και επιχειρήσεων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας λόγω του αυξημένου κόστους καυσίμων.

• ΔΑΝΙΑ και ΣΟΥΗΔΙΑ: Αντιμετωπίζουν τις υψηλότερες τιμές ντίζελ στην Ε.Ε. (πάνω από €2,50 /λίτρο). Αντί για οριζόντιες μειώσεις φόρων, επιλέγουν να ενισχύσουν τα στοχευμένα επιδόματα θέρμανσης για τους πολίτες με χαμηλά εισοδήματα και να επιταχύνουν τις επενδύσεις σε πράσινο ηλεκτρισμό.

• ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ: Εφαρμόζει προσωρινές φορολογικές εκπτώσεις για τα έξοδα μετακίνησης των εργαζομένων και αυξημένα επιδόματα για τις αγροτικές επιχειρήσεις.

• ΠΟΛΩΝΙΑ και ΤΣΕΧΙΑ: Έχουν θεσπίσει ανώτατα όρια (πλαφόν) στις τιμές του ρεύματος και του φυσικού αερίου για τους οικιακούς καταναλωτές, ενώ παρέχουν κρατικές εγγυήσεις σε ενεργοβόρες βιομηχανίες για να αποφευχθούν λουκέτα. Η Πολωνία προχώρησε στην επιβολή φόρου 60% στα υπερβάλλοντα έσοδα που θα έχουν οι πετρελαϊκές επιχειρήσεις το διάστημα Μαρτίου και Δεκεμβρίου 2026.

• ΟΥΓΓΑΡΙΑ: Η κυβέρνηση θα χορηγήσει 60 ευρώ το μήνα στους οδηγούς έως το τέλος του έτους, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις από την εκτίναξη των τιμών των καυσίμων. Η ενίσχυση αφορά τους ιδιοκτήτες περίπου ενός εκατομμυρίου πετρελαιοκίνητων αυτοκινήτων.

• ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ και ΡΟΥΜΑΝΙΑ: Εστιάζουν σε άμεσες αποζημιώσεις στους λογαριασμούς ρεύματος, οι οποίες χρηματοδοτούνται απευθείας από τη φορολόγηση των υπερκερδών των εταιρειών παραγωγής ενέργειας.

Η αντίδραση της Μάλτας στις αυξήσεις

Στη Μάλτα, η κυβέρνηση συνεχίζει την πλήρη απορρόφηση των διεθνών αυξήσεων, διατηρώντας παγωμένες τις τιμές του ρεύματος και των καυσίμων μέσω απευθείας κρατικών επιδοτήσεων προς τον εθνικό πάροχο ενέργειας.

Οι χώρες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία), λόγω του υψηλού πληθωρισμού, εφαρμόζουν αυτόματες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς όταν οι τιμές της ενέργειας ξεπερνούν ένα συγκεκριμένο όριο ασφαλείας.

Κομισιόν: Περιορίστε την ενεργειακή κατανάλωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών για την ανάγκη περιορισμού της ενεργειακής κατανάλωσης, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου παραμένουν «εξαιρετικά χαμηλά» και η άνοδος της παγκόσμιας ζήτησης ενδέχεται να αυξήσει περαιτέρω τις πιέσεις στην ευρωπαϊκή αγορά.

Το θέμα της ενεργειακής επάρκειας τον χειμώνα συζητήθηκε και στην άτυπη Σύνοδο των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ, την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου, στο Δουβλίνο. Ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν σε επιστολή του προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καλεί τις κυβερνήσεις να συνεχίσουν να λαμβάνουν μέτρα που ενισχύουν τις προμήθειες ή περιορίζουν τη ζήτηση φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας «για όσο διάστημα είναι απαραίτητο».

Οι συστάσεις της Κομισιόν, αν και προς το παρόν φέρουν το περιτύλιγμα της εθελοντικής προσαρμογής, θέτουν τις βάσεις για αυτά που ενδέχεται να ακολουθήσουν προσεχώς. Εξετάζει μέτρα που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, χωρίς ωστόσο να προτείνει την επιβολή υποχρεωτικών περιορισμών.