Νέα κατάσταση πραγμάτων διαμορφώνεται στην ευρύτερη Μέση Ανατολή με πρωταγωνιστές τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο. Η κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν εκτιμάται πως θα έχει βάθος χρόνου, με συνέπειες που θα αγγίξουν ως ένα βαθμό και την Κύπρο.

Διπλωματικά και πολιτικά η Κύπρος βγαίνει κερδισμένη, καθώς είχε καθορίσει ως Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης μια ατζέντα που αποτελεί σήμερα το κεντρικό θέμα συζήτησης για τις Βρυξέλλες: τα ζητήματα της Μέσης Ανατολής και της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

 Στο επίκεντρο οι κινήσεις των ΗΑΕ

Κίνηση με παγκόσμιο αντίκτυπο η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον Οργανισμό Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών – ΟΠΕΚ και ΟΠΕΚ+. Αναλυτές σε διάφορα επίπεδα εκτιμούν ότι η ενέργεια αυτή των Εμιρετιανών δεν έχει να κάνει με την πώληση μεγαλύτερης ποσότητας πετρελαίου.

Διπλωματικοί κύκλοι με τους οποίους μίλησε τα τελευταία 24ωρα ο Φιλελεύθερος χαρακτηρίζουν την εξέλιξη με τα Εμιράτα «ίσως την πιο σημαντική από τις αρχές του χρόνου». Σημειώνεται ότι τα Εμιράτα είχαν, τουλάχιστον πριν από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, τη δυνατότητα να πουλούν 4,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Υπό τα σημερινά δεδομένα ωστόσο, και με τα στενά του Ορμούζ κλειστά, οι δυνατότητές τους ως προς τις εξαγωγές παραμένουν περιορισμένες. Η κίνηση αυτή φαίνεται να είχε περισσότερο συμβολικό παρά ουσιαστικό χαρακτήρα, γενόμενη σε συνεννόηση με τους Αμερικανούς.

Οι ίδιοι κύκλοι, που είναι σε επαφή με τις χώρες του Κόλπου και έχουν ήδη πραγματοποιήσει αρκετές συναντήσεις, σημειώνουν πως η προσοχή πρέπει να είναι στραμμένη στο αν θα ακολουθήσουν κι άλλοι: «Είναι πάρα πολύ σημαντικό να δούμε ποια θα είναι η αντίδραση των Σαουδαράβων». Υπονοούν έτσι και μια ανταγωνιστική σχέση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Μετά το ΟΠΕΚ ο Αραβικός Σύνδεσμος;

Φαίνεται πως τα ΗΑΕ δεν θα περιοριστούν στην αποχώρηση από τον ΟΠΕΚ: το αποτύπωμα του πολέμου με το Ιράν ενδέχεται να οδηγήσει σε αποχωρήσεις και από άλλα διεθνή σώματα.

Κύκλοι με καλή γνώση της περιοχής του Κόλπου αναδεικνύουν ακόμα ένα σημαντικό στοιχείο για τη διαμόρφωση των δεδομένων στην ευρύτερη περιοχή: τη στάση του Αραβικού Συνδέσμου.

Υπάρχει δυσφορία ανάμεσα στις χώρες του Κόλπου για τη στάση που τήρησε ο Αραβικός Σύνδεσμος ως προς τις επιθέσεις του Ιράν σε βάρος τους. Θεωρούν ότι ο Σύνδεσμος δεν ήταν υποστηρικτικός, ότι ακολουθεί πολύ συγκεκριμένη ατζέντα και εστιάζει αποκλειστικά στο Παλαιστινιακό.

Η δυσφορία αυτή δεν αποκλείεται να οδηγήσει σε εξελίξεις στο προσεχές μέλλον. Δεν θα ήταν έκπληξη αν οι Εμιρετιανοί ανοίξουν πρώτοι την πόρτα εξόδου και αποχωρήσουν από τον Αραβικό Σύνδεσμο.

Τα παράπονα του Κατάρ

Στην Ντόχα η δυσφορία λόγω των εξελίξεων στρέφεται προς δύο κατευθύνσεις: το Ιράν, εξαιτίας των επιθέσεων στις χώρες του Κόλπου, και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Καταρινοί φαίνεται να είναι ενοχλημένοι γιατί οι Αμερικανοί δεν είχαν προστατέψει τη χώρα τους αποτελεσματικά κατά τις επιθέσεις του Ιράν.

Βαρόμετρο για τις εξελίξεις στην περιοχή του Κόλπου θα είναι ωστόσο η στάση που θα τηρήσει η Σαουδική Αραβία, η μεγαλύτερη χώρα στην αραβική χερσόνησο.

Οι αντιδράσεις ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ένα βαθμό αναμενόμενες. Η πραγματική έκπληξη ήταν οι Καταρινοί.

Σε κάθε περίπτωση, καμία από τις χώρες του Κόλπου δεν δείχνει διατεθειμένη στο άμεσο μέλλον να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με το Ιράν, ανεξάρτητα από την κατάσταση στη χώρα ή την τροπή που θα πάρουν οι ειρηνευτικές προσπάθειες με τους Αμερικανούς.

Προέκυψε κι ένας νέος άξονας

Σημαντικό στοιχείο των εξελίξεων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή αποτελεί ο τρόπος που αντέδρασε μια σειρά χωρών αυτό το διάστημα.

Το Πακιστάν προέκυψε πρωταγωνιστής γιατί η Τουρκία δεν μπορούσε να αναλάβει το συγκεκριμένο ρόλο. Η Αίγυπτος, που εμφανίζεται ως «η μητέρα των Αράβων», βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο περιθώριο των εξελίξεων.

Οι Σαουδάραβες διατηρούν επαφές με τον άξονα Πακιστάν, Τουρκία, Αίγυπτος. Από την άλλη, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επικοινωνούν με τις χώρες του ίδιου άξονα μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Η προσοχή στραμμένη στο Κάιρο

Όσοι παρακολουθούν τις εξελίξεις στην περιοχή από τον Κόλπο έως την Ανατολική Μεσόγειο εστιάζουν με ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο που διαμορφώνονται αυτή την περίοδο οι σχέσεις μεταξύ ΗΑΕ και Αιγύπτου. Από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, οι Εμιρετιανοί παρακολουθούν με προβληματισμό τη στάση του Καΐρου, θεωρώντας ότι κάθε άλλο παρά υποστηρικτική ήταν απέναντί τους.

Το πώς θα εξελιχθούν οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένει μεγάλο ερωτηματικό, ιδίως καθώς η αιγυπτιακή οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους Εμιρετιανούς, οι οποίοι τα προηγούμενα χρόνια είχαν προχωρήσει σε σημαντικές επενδύσεις στην Αίγυπτο.

Το Κάιρο, εν τω μεταξύ, έριξε μεγάλο βάρος στην αναβάθμιση των σχέσεών του με το Ριάντ. Το αν αυτή η κίνηση θα αποδώσει είναι κάτι που θα διαφανεί στο προσεχές μέλλον.

Επιθέσεις με σκοπιμότητα

Οι επιθέσεις του Ιράν προς τις χώρες του Κόλπου είχαν το στοιχείο της σκοπιμότητας, κάτι που δεν θεωρείται τυχαίο. Ενώ καταγράφηκε μαζικότητα επιθέσεων κατά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, δεν υπήρξε κάτι ανάλογο σε άλλες χώρες της περιοχής, και κυρίως τη Σαουδική Αραβία.

Οι Εμιρετιανοί συνδέουν το γεγονός αυτό με τις συμφωνίες του Αβραάμ που υπέγραψαν με το Ισραήλ, τις σχέσεις τους με τους Αμερικανούς και το οικονομικό τους μοντέλο. Πρόκειται για κινήσεις που φαίνεται να ενοχλούσαν εξ αρχής το Ιράν, το οποίο όμως επέλεξε τη συγκεκριμένη στιγμή για να τους επιτεθεί. Από την άλλη η Τεχεράνη ήταν προσεκτική να μην ενοχλήσει ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία.

Όλα αυτά είναι στοιχεία που μπορεί να επηρεάσουν τις εξελίξεις και κυρίως τον τρόπο που θα διαμορφωθεί το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον στη Μέση Ανατολή.

Οι παρενέργειες θα συνεχιστούν και μετά τον πόλεμο

Σταθμίζοντας τις συνέπειες από τις εξελίξεις στον πόλεμο με το Ιράν και την κατάσταση στα στενά του Ορμούζ, διακρίνει κανείς δύο επίπεδα επίπτωσης.

Το πρώτο είναι ο άμεσος αντίκτυπος που προκύπτει από τις τιμές του πετρελαίου διεθνώς λόγω του κλεισίματος των στενών. Αρμόδιες πηγές στη Λευκωσία σημειώνουν πως ενώ στην Κύπρο η συζήτηση επικεντρώνεται μόνο στον τουρισμό, σε όλες τις άλλες χώρες της περιοχής γίνεται μια ευρύτερη ανάλυση της κατάστασης.

Σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από την κατάσταση στον Κόλπο είναι η επίδραση στο παγκόσμιο εμπόριο λιπασμάτων. Το ένα τρίτο της ροής λιπασμάτων διεθνώς διέρχεται από τα στενά Ορμούζ.

Το πρόβλημα με τα λιπάσματα, σημειώνουν διπλωματικοί κύκλοι, δεν θα προκύψει σήμερα ή αύριο, αλλά μέσα στο επόμενο εξάμηνο ή χρόνο. Θα δημιουργηθούν έτσι προβλήματα ασφάλειας τροφίμων στην Αφρική. Αυτό σε συνδυασμό με τις πληθωριστικές τάσεις που ήδη διαφαίνονται θα οδηγήσει σε νέα οικονομική κρίση χώρες της αφρικανικής ηπείρου, και ενδεχομένως σε νέες μεταναστευτικές ροές.

Όσο δε για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, ακόμα και αν τελειώσει σύντομα ο πόλεμος, τα ασφάλιστρα των πλοίων θα παραμείνουν υψηλά για αρκετούς μήνες. Αυτό θα έχει αντίκτυπο στο διεθνές εμπόριο και την παγκόσμια οικονομία.

Κόμπος: Δεν είμαστε απλοί παρατηρητές

Ο Υπουργός Εξωτερικών Κωνσταντίνος Κόμπος ήταν από τους πρώτους που βρέθηκε στις χώρες του Κόλπου ευθύς μετά τις επιθέσεις από το Ιράν. Επισκέψεις που ενίσχυσαν τις διμερείς σχέσεις της Κύπρου με τις χώρες αυτές.

Μιλώντας στον «Φιλελεύθερο» και σχολιάζοντας τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, ο Κύπριος υπουργός Εξωτερικών σημείωσε χαρακτηριστικά πως «εμείς είμαστε κοντά σ’ όλες τις χώρες που έχουμε σχέσεις».

Η Λευκωσία κινήθηκε πάνω σε δύο άξονες: Από τη μια σε επίπεδο διμερών σχέσεων και από την άλλη ως Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κινήσεις που ενίσχυσαν το αποτύπωμα της Κύπρου τόσο στην ευρύτερη Μέση Ανατολή όσο και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Κωνσταντίνος Κόμπος σημείωσε στη δήλωσή του στον Φ την παρουσία ηγετών από τις χώρες της περιοχής στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Λευκωσίας πριν από μια εβδομάδα. Η παρουσία των ηγετών από την Αίγυπτο, το Λίβανο, τη Συρία και την Ιορδανία αλλά και του επικεφαλής του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου ήταν ένα σημαντικό γεγονός όχι μόνο για την Κυπριακή Προεδρία αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Υπουργός Εξωτερικών ανέφερε στη δήλωσή του όσον αφορά τη συνεργασία με τις χώρες του Κόλπου πως «είμαστε εκεί και θα πάμε ξανά και θα συνεχίσουμε να τονίζουμε τη σημασία της συνεργασίας με τις χώρες αυτές». Δήλωση η οποία προήγγειλε και μια νέα δική του επίσκεψη στη συγκεκριμένη περιοχή.

Ο Κωνσταντίνος Κόμπος σχολιάζοντας την αλλαγή συσχετισμού δυνάμεων, παραδέχθηκε πως όντως τα πράγματα «αλλάζουν συνεχώς», προσθέτοντας πως «με τον Κόλπο θα ενισχύσουμε τις σχέσεις μας» γιατί πρόκειται για κάτι «πολύ σημαντικό που θα συνεχιστεί».

Το μήνυμα του Κύπριου Υπουργού Εξωτερικών είναι πως «τα δεδομένα αλλάζουν και δεν είμαστε απλοί παρατηρητές». Δείχνει έτσι ότι η Λευκωσία παρακολουθεί από κοντά όλες τις εξελίξεις και παρεμβαίνει όπου χρειάζεται.

Οι ενέργειες της Λευκωσίας στην ευρύτερη περιοχή αλλά και στον Κόλπο και ο τρόπος που ασκεί αυτό το εξάμηνο την Προεδρία της ΕΕ φαίνονται να προκαλούν την έντονη αντίδραση της Άγκυρας.

«Αντιλαμβανόμαστε ότι οι προσπάθειες που γίνονται και η εξωτερική μας πολιτική μπορεί να ενοχλούν την Τουρκία», ανέφερε ο Κωνσταντίνος Κόμπος, τονίζοντας την ίδια ώρα πως «δεν είναι αυτό που θα καθορίσει την πολιτική μας».

Ανέφερε ακόμα ότι η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ δεν επηρεάστηκε με κανέναν τρόπο από τις τουρκικές κινήσεις.