Μερικές μόλις μέρες μετά την έναρξή του ο πόλεμος Ισραήλ – ΗΠΑ και Ιράν έχει ήδη έχει μετατραπεί σε μια σύγκρουση με ευρύτατες γεωπολιτικές προεκτάσεις. Οι επιπτώσεις της ξεπερνούν το πεδίο της στρατιωτικής αντιπαράθεσης και αγγίζουν την ενεργειακή ασφάλεια, την πολιτική σταθερότητα στη Μέση Ανατολή και τις διεθνείς αγορές.

Με τη μεσολάβηση του Βρετανικού Κέντρου Επικοινωνίας και Ερευνών για το Ισραήλ (BICOM) ο Nτάνι Σιτρίνοβιτς επί 25 χρόνια αξιωματούχος της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών του Ισραήλ και νυν επικεφαλής ερευνητής για το Ιράν στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) του Ισραήλ επιχειρεί να σκιαγραφήσει την πορεία της σύγκρουσης και τις πιθανές εξελίξεις.

«Στρατηγικά, τίποτα δεν άλλαξε»

Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή κατάσταση, λέει ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, θα πρέπει να επιστρέψει στη προηγούμενη σύγκρουση Ισραήλ και Ιράν, γνωστή και ως Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών. «Ο πόλεμος εκείνος περιόρισε σημαντικά το πυρηνικό πρόγραμμα και τις πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν», εξηγεί. «Όμως στρατηγικά τίποτα δεν άλλαξε. Η Τεχεράνη άρχισε σχεδόν αμέσως να ανασυγκροτεί τις δυνατότητές της, κυρίως στον τομέα των πυραύλων».

Αυτή η εκτίμηση, σύμφωνα με τον ίδιο, οδήγησε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου να ζητήσει εκ νέου στρατιωτική δράση κατά του Ιράν σε συνάντηση που είχε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Mar-a-Lago.

«Το βασικό επιχείρημα ήταν ότι αν το καθεστώς παραμείνει στη θέση του, θα ξαναχτίσει το πυρηνικό και πυραυλικό του πρόγραμμα. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική κυβέρνηση θεωρούσε ότι το ιρανικό καθεστώς είναι πλέον αδύναμο και μπορεί να εξαναγκαστεί είτε σε συνθηκολόγηση είτε σε αλλαγή», συμπληρώνει.

«Αποκεφαλισμός της ηγεσίας»

Η έναρξη των επιχειρήσεων ακολούθησε ένα μοτίβο που έχει εμφανιστεί και σε προηγούμενες συγκρούσεις: την προσπάθεια εξουδετέρωσης της ανώτατης πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. «Το αρχικό σχέδιο ήταν να βρεθεί μια ευκαιρία για τον αποκεφαλισμό της ηγεσίας», λέει ο Σιτρίνοβιτς, «Το Σάββατο το πρωί παρουσιάστηκε ακριβώς αυτή η ευκαιρία. Δύο κρίσιμες συναντήσεις στο Ιράν έγιναν στόχος αεροπορικών επιθέσεων». Οι επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα την εξόντωση του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μελών του επιτελείου του, καθώς και σημαντικών προσώπων του στρατιωτικού μηχανισμού του ιρανικού καθεστώτος. Μετά από αυτή την αρχική φάση, οι επιχειρήσεις επικεντρώθηκαν κυρίως σε πυραυλικές εγκαταστάσεις, σε υποδομές παραγωγής όπλων και σε ό,τι είχε απομείνει από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

«Πόλεμος φθοράς» από Ιράν

Η Τεχεράνη, σύμφωνα με τον Ντάνι Σιτρίνοβιτς, δεν επιχειρεί μια γρήγορη κλιμάκωση αλλά ακολουθεί μια τελείως διαφορετική στρατηγική. «Η ιρανική λογική είναι αυτή ενός πολέμου φθοράς», σημειώνει. «Προσπαθούν να παρατείνουν τη σύγκρουση όσο γίνεται περισσότερο, προκαλώντας ζημιές και αυξάνοντας το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ».

Στο πλαίσιο αυτό, προσθέτει, το Ιράν έχει στραφεί σε επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στόχων στην περιοχή – από το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μέχρι το Κουβέιτ και το Κατάρ – ενώ ταυτόχρονα συνεχίζει να πλήττει το Ισραήλ με πυραύλους και drones.

Αναφέρει δε ότι ένας ακόμη μοχλός πίεσης είναι η ενέργεια. «Η Τεχεράνη προσπαθεί να επηρεάσει τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου», λέει. «Η τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει και μπορεί εύκολα να φτάσει τα 100 αν η κλιμάκωση συνεχιστεί».

Στόχος η αποσταθεροποίηση

Οι επιχειρήσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν περιορίζονται σε στρατιωτικούς στόχους. «Πλήττουμε όχι μόνο πυραυλικές εγκαταστάσεις αλλά και δομές εξουσίας – τα αρχηγεία των Φρουρών της Επανάστασης, της αστυνομίας και άλλων κρατικών μηχανισμών», λέει. «Η ιδέα είναι να υπονομευθεί η σταθερότητα του καθεστώτος και να δημιουργηθούν συνθήκες εσωτερικής αναταραχής». Ωστόσο, εμφανίζεται επιφυλακτικός για το κατά πόσο μια τέτοια στρατηγική μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος. «Η ανατροπή ενός καθεστώτος μόνο από αεροπορικές επιθέσεις είναι εξαιρετικά δύσκολη», τονίζει. «Δεν είναι σαφές ότι οι πολίτες θα βγουν στους δρόμους ακόμη και αν οι επιθέσεις συνεχιστούν».

Ο παράγοντας χρόνος

Ένα από τα βασικά ερωτήματα της σύγκρουσης είναι ποια πλευρά θα αντέξει περισσότερο. «Το ζήτημα είναι ποιος θα αντέξει περισσότερο στον χρόνο», λέει. «Οι Ιρανοί μπορεί να προσπαθήσουν να κρατήσουν τη σύγκρουση αρκετά ώστε να αυξηθούν οι πολιτικές πιέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες και να επιβληθεί μια κατάπαυση του πυρός». Στις ΗΠΑ ήδη εμφανίζονται φωνές που αμφισβητούν τη σκοπιμότητα του πολέμου, σημειώνοντας ότι το Ιράν δεν αποτελούσε άμεση απειλή για το αμερικανικό έδαφος. «Υπάρχουν πολιτικές πιέσεις, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και από χώρες της περιοχής», υπογραμμίζει.

Η επόμενη ημέρα στο Ιράν

Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, η εξουσία στο Ιράν φαίνεται να ασκείται προσωρινά από συλλογικά όργανα. Ο επί 25 χρόνια αξιωματούχος των στρατιωτικών μυστικών υπηρεσιών επισημαίνει ότι η χώρα λειτουργεί μέσω ενός συνδυασμού θεσμών και ισχυρών πολιτικών προσωπικοτήτων.

Ένας πόλεμος χωρίς σαφές τέλος

Παρά τη στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ο Σιτρίνοβιτς εκτιμά ότι η σύγκρουση δεν θα έχει εύκολη ή γρήγορη κατάληξη. «Ο πρόεδρος Τραμπ μιλά για εβδομάδες, το Ισραήλ για μήνες», λέει. «Η δική μου εκτίμηση είναι ότι η διάρκεια θα εξαρτηθεί από το πόσο μπορεί να αντέξει κάθε πλευρά».

Ένας παράγοντας, αναφέρει, είναι και οι περιορισμοί των ίδιων των ισραηλινών αμυντικών συστημάτων. «Η αναχαίτιση πυραύλων απαιτεί τεράστιους πόρους», σημειώνει. «Δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον». Το μόνο βέβαιο, καταλήγει, είναι ότι η σύγκρουση έχει ήδη αναδιαμορφώσει την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.

«Αυτό που βλέπουμε είναι μια σύγκρουση που δεν επηρεάζει μόνο το Ιράν και το Ισραήλ», λέει. «Αναδιαμορφώνει ολόκληρη την περιοχή – και ίσως και πέρα από αυτήν».