Αντρέας Χατζηκυριάκος: «Πτήση CY284», εκδόσεις Καστανιώτη, 2022.
Ένα κράμα αστυνομικού, ιστορικού και πολιτικού μυθιστορήματος συνιστά η πρώτη συγγραφική προσπάθεια του δημοσιογράφου Αντρέα Χατζήκυριάκου να εισέλθει στο χώρο της μυθιστοριογραφίας. Το ογκώδες πόνημα του συγγραφέα – προϊόν επίπονης και μακράς εργασίας και έρευνας – είναι διάσπαρτο από πλήθος ειδολογικά χαρακτηριστικά του πολιτικού ρεπορτάζ, στο οποίο ο Α.Χ. θήτευσε με επιτυχία για δεκαετίες. Το γεγονός αυτό αναβαθμίζει περαιτέρω το αναγνωστικό ενδιαφέρον και καθιστά τη συνολική γραφή του έργου ιδιαιτέρως δυναμική.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ανδρέας Χατζηκυριάκος: Η θεωρία περί βόμβας με στόχο τον Γρίβα δεν στέκει
Το ιστορικό συμβάν της μοιραίας συντριβής του αεροσκάφους των Κυπριακών Αερογραμμών de Havilland Comet, που εκτελούσε την πτήση CY284, στις 12 Οκτωβρίου 1967, στο μυθιστόρημα του Α.Χ. φωτίζεται από όλες τις πτυχές και από όλες τις γωνίες θέασης. Στο βιβλίο είναι ευδιακρίτως ορατές όλες οι οπτικές θέασης, η ιστορική, η πολιτική, η επιχειρησιακή που συνάδει με την αστυνομική γωνία θέασης, και ασφαλώς η βιωματική, ανθρωποκεντρική οπτική, όπως καταγράφεται μέσα από τα συναισθήματα και τις εμπειρίες των κεντρικών ηρώων.
Η γραφή του Α.Χ. είναι καλοδουλεμένη, στρωτή, ομοιογενής υφολογικά και στιλιστικά ακριβής και ενδελεχής ως προς την καταγραφή της ουσίας των πραγμάτων. Η εξαντλητική επιμονή στις λεπτομέρειες καθιστά τις περιγραφές του συγγραφέα ιδιαιτέρως γλαφυρές, παραστατικές και πειστικές. Ο Α.Χ. αξιοποιεί στο έπακρο όλες τις δημοσιογραφικές δεξιότητες που απέκτησε μέσα από συνεχή τριβή στην μακρά θητεία του στον κλάδο. Μία από αυτές, το άμεσο ξεδιάλεγμα της ουσίας, η σωστή ιεράρχηση των δεδομένων που αποκαλύπτονται κάθε φορά, ο διαχωρισμός του πρωτεύοντος απ’ όλα τα δευτερεύοντα και τριτεύοντα στοιχεία.
Μυθιστοριογραφία όμως σημαίνει και διάπλαση-ανάδειξη χαρακτήρων, προσωπικοτήτων, ιδιοσυγκρασιακών υποστάσεων. Ο Ελλαδίτης βετεράνος δημοσιογράφος Ιάσονας Σπανίδης, καθώς και ο νεότερος Κύπριος συνάδελφός του, Στρατής Λεονταρίτης, τo alter ego και το ego του συγγραφέα αντιστοίχως, έχω την ταπεινή άποψη ότι φωτίζονται επαρκώς μεν, αλλά όχι πλήρως. Το ότι ο συγγραφέας έδωσε μεγαλύτερη έμφαση στα γεγονότα παρά στους χαρακτήρες είναι, πιστεύω, ευκόλως ερμηνεύσιμο και νομοτελειακό. Ωστόσο, προσωπικά, θα ήθελα να δω ακόμα κάποιες πινελιές της ιδιοσυγκρασιακής τους υπόστασης. Κυρίως όταν τα γεγονότα τους συνθλίβουν ή τους προκαλούν οδυνηρές εκπλήξεις.
Ακόμη, το γεγονός ότι Σπανίδης και Λεονταρίτης, έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά προσωπικότητας, το βρίσκω φυσιολογικό καθώς σε αμφότερους εντοπίζονται αυτοαναφορικά στοιχεία του ίδιου του συγγραφέα. Εξάλλου, η πειστικότητα αυτών των δύο ηρώων ειδικά έγκειται και στα αυτοβιογραφικά στοιχεία τα οποία και προφανώς αξιοποίησε, δημιουργικά, αρμονικά και λειτουργικά, ο συγγραφέας του έργου.
Από την άλλη, από στιλιστικής άποψης δεν έχω παρά να εκθειάσω τη διαφορετικότητα των καταγραφών Σπανίδη και Λεονταρίτη. Ανήκουν σε διαφορετικές γενιές και είναι φυσιολογικό να εκφράζονται διαφορετικά. Ο μεν πρώτος μετέρχεται την πολυτονική καθαρεύουσα της εποχής του, ο δε δεύτερος τη σύγχρονη νεοελληνική γραφή. Αυτή η ειδοποιός διαφορά είναι αξιοσημείωτη και λειτουργική.
Γενικά, ο συγγραφέας απέδωσε αριστοτεχνικά το πολιτικό κλίμα που επικρατούσε σε Κύπρο και Ελλάδα τη συγκεκριμένη εποχή, αλλά και σε μεταγενέστερες περιόδους. Η διείσδυση του στην πολιτική ατμόσφαιρα, ιδιαίτερα των ανωτέρων δωμάτων της εξουσίας, είναι αξιομνημόνευτη, εύστοχη και πειστική.
Ας μου επιτραπεί ωστόσο η επισήμανση ενός ακόμα, κατά την άποψή μου, «ψεγαδιού». Από το ημερολόγιο καταγραφής γεγονότων του Ι. Σπανίδη λανθάνει, απουσιάζει εντελώς, η 15η Ιουλίου 1974 κατά την οποία εκδηλώθηκε το μοιραία προδοτικό για την Κύπρο και το λαό της, πραξικόπημα της Χούντας και της ΕΟΚΑ Β’. Με βάση τη λεπτομερή καταγραφή στο ίδιο ημερολόγιο των όσων προηγήθηκαν και των όσων ακολούθησαν το πραξικόπημα, θεωρώ πως αυτό το κενό δεν θα έπρεπε να υπάρχει.
Δεν θα ήθελα ωστόσο να ολοκληρώσω αυτή την παρουσίαση με… μεμψιμοιρίες! Ο Α.Χ. έγραψε ένα σημαντικό και ολοκληρωμένο μυθιστόρημα, πράγμα που σπανίως συμβαίνει με το πρώτο εγχείρημα ενός συγγραφέα. Η δημοσιογραφική υποδομή λειτούργησε ευεργετικά στην όλη προσπάθεια, κάτι που επίσης σπάνια συμβαίνει, καθώς δημοσιογραφικά στερεότυπα διαβρώνουν τις λογοτεχνικές αρετές. Στην περίπτωση του Α.Χ. αυτό δεν έχει συμβεί, κάτι που είναι επίσης προς πίστη του συγγραφέα. Το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί και να συζητηθεί σε όλα τα επίπεδα και από πλευράς λογοτεχνίας αλλά και από πλευράς πολιτικής ιστορίας και δημοσιογραφικής έρευνας.
