Ένα ταξίδι στο χρόνο με μοναδικούς θησαυρούς που τροφοδότησαν τη φαντασία και τα όνειρα των παιδιών άλλων εποχών, μέσα από τις συλλογές του Χαράλαμπου Σεργίου και του Χρίστου Αβρααμίδη.
Τσίγκινα αεροπλανάκια, κουκλόσπιτα, στρατιωτάκια μινιατούρες, διαστημόπλοια, τρενάκια, παιχνίδια από πανηγύρια, ρομπότ, κούκλες, λούτρινα αρκουδάκια, τσίρκο με θηριοδαμαστές και κλόουν, είναι μερικά μόνο από τα χίλια περίπου αντικείμενα που συνθέτουν έναν κόσμο μαγικό στο σαλόνι του εικαστικού Χαράλαμπου Σεργίου. Καθένα από αυτά κρύβει και μια ιστορία κάποιου παιδιού σε μια εποχή αθωότητας. Σ’ αυτό το ονειρικό περιβάλλον που δημιούργησε στο σπίτι του, έχουν μεγαλώσει και τα παιδιά του, τα οποία μπήκαν πολύ νωρίς στη φιλοσοφία του πατέρα τους και, έφηβοι πια, εκτιμούν την αξία τους ως μοναδικά έργα τέχνης.
Στους κύκλους των συλλεκτών του είδους στην Αθήνα, ο Σεργίου είναι γνωστός ως «container man». Κι αυτό γιατί, εκτός από αυτά στο σαλόνι του, έχει μερικές ακόμα χιλιάδες παιχνίδια φυλαγμένα σε πέντε κοντέινερ, τα οποία σχεδιάζει να μεταφέρει σε μια μεγάλη αποθήκη: Αμερικάνικα, ευρωπαϊκά, ελληνικά, κυπριακά, κινέζικα και γιαπωνέζικα παιχνίδια. «Ο Χαράλαμπος έχει την πιο σοβαρή και τεκμηριωμένη συλλογή παιχνιδιών στην Κύπρο με σειρές από χώρες, χρονολογικές περιόδους και μάρκες», μου λέει ο φωτογράφος Χρίστος Αβρααμίδης ο οποίος επίσης συλλέγει παιχνίδια. Τι τους ώθησε όμως να τα μαζεύουν με τόσο ζήλο;
«Ήμουν συλλέκτης από τα παιδικά μου χρόνια. Μάζευα συνηθισμένα αντικείμενα, σπιρτόκουτα, γραμματόσημα, νομίσματα, ακόμα και χαρτοπετσέτες, τα οποία κατά την τουρκική εισβολή κουβάλησα από την Αμμόχωστο υπό μάλης. Ενήλικας πια, άρχισα να συλλέγω παιχνίδια γύρω στα 1990, όταν ένας φίλος μου χάρισε ένα παλιό μεταλλικό αυτοκινητάκι. Αυτό με έκανε να σκεφτώ ότι η ιδέα του παιχνιδιού άλλαξε και η αισθητική που υπήρχε παλιά δεν είναι η ίδια με τη σημερινή. Λίγα χρόνια αργότερα, είδα σε κάποια έκδοση μια ξύλινη Κιβωτό του Νώε, από αυτές που είχαν τα παιδιά το 1850. Από τότε άρχισα να βλέπω τα παιχνίδια σαν μέρος της ιστορίας του πολιτισμού», εξηγεί ο Χαράλαμπος.
Ναύτης της εταιρείας Lehmann επιθεωρεί τσίγκινα πλοία γερμανικής και ιαπωνικής προέλευσης. Μικροί μολυβένοι ναύτες αγγλικής προέλευσης συνοδεύουν ιαπωνικό πλοίο από σελιλόιντ του 1920 και γαλλικό Penny Toy.
Πίσω από τη φαινομενική αθωότητα του παιχνιδιού, κρύβονται μεγάλες ταξικές διαφορές. Υπάρχουν τα ακριβά, που απευθύνονται σε εύπορους αγοραστές, και τα φτηνά, τα πλαστικά, για τη μεσαία και την κατώτερη τάξη. Είναι και τα αυτοσχέδια, που έφτιαχναν όσοι δεν είχαν καθόλου χρήματα. «Αυτά τα εκτιμώ ιδιαίτερα», λέει ο Χρίστος.
Η ιστορία της συλλογής του Χρίστου Αβρααμίδη αρχίζει το 2003. Σ’ ένα μαγαζάκι δίπλα στο ζαχαροπλαστείο Μέλισσα ανακάλυψε τα πρώτα παιχνίδια. Ο εικαστικός και συλλέκτης Μιχάλης Μανουσάκης όμως ήταν εκείνος που, όταν είδε τη συλλογή του, του εξήγησε πως επρόκειτο για ρεπλίκες, αντίγραφα δηλαδή. Έτσι, ξεκίνησε να μελετά και να αναζητά αυθεντικά παιχνίδια. Τι είναι όμως το παιχνίδι γι’ αυτόν; Τι τον σπρώχνει να διαφυλάσσει αυτά τα αντικείμενα; Μήπως η ανάγκη για επιστροφή στην παιδική ηλικία; «Πολλοί θεωρούν παλιμπαιδισμό αυτό που κάνουμε. Όμως δεν είναι έτσι. Γενιές παιδιών μεγάλωσαν με αυτά, έθρεψαν τη φαντασία και τα όνειρά τους. Με τον ίδιο τρόπο που αρχαία αντικείμενα διαζώζονται στα μουσεία, εμείς διασώζουμε ένα άλλο κομμάτι του πολιτισμού μας».
Η συλλογή του Χρίστου, με χιλιάδες θησαυρούς, απλώνεται σε ένα διαμέρισμα στη Λευκωσία, πάνω από το σπίτι του. Εκεί με ξενάγησε ένα πρωινό, ενώ μου διηγείτο ιστορίες που κρύβονται πίσω από την ανακάλυψη κάθε παιχνιδιού. «Ακόμα και το πιο ευτελές αντικείμενο έχει τη δική του αξία. Ένα τσίρκο με μικρές ξύλινες φιγούρες που έφτιαξε ο Γερμανοεβραίος Σόινχατ -μετανάστης στην Αμερική- τη δεκαετία του ’20, είναι από τα αγαπημένα μου κομμάτια. Επίσης ξεχωρίζω τα πολύχρωμα πλαστικά παιχνίδια που μου θυμίζουν τα πανηγύρια που γίνονταν στην Κύπρο».
Με ποια λογική χτίζει τη δική του συλλογή; «Συλλέγω με κριτήριο το συναίσθημα. Θέλω να σώσω παιχνίδια που μου τραβούν το ενδιαφέρον. Έχω ιδιαίτερη αδυναμία στα πλαστικά, κυπριακά ή ελληνικά. Μου αρέσουν επίσης αυτά που είναι κατασκευασμένα από selluloid. Ένα εύφλεκτο και πολύ ντελικάτο υλικό που τα καθιστά μοναδικά. Παιχνίδια που κατασκευάστηκαν στην Ιαπωνία, την Αμερική».
Και ποια είναι η «πηγή» από την οποία αντλεί όλο αυτό το πολύτιμο υλικό; «Στα ταξίδια μου, όπου και αν πάω, το πρώτο πράγμα που ψάχνω είναι flea markets και καταστήματα με παλιά παιχνίδια. Επίσης οι ρακοσυλλέκτες στην Αθήνα, οι οποίοι κάνουν κόσκινο τα σκουπίδια, μας προμηθεύουν με πολλά από αυτά. Παλιά τα βρίσκαμε στο Μοναστηράκι, τελευταία σε ένα παζάρι στην Ιερά Οδό.»
Τις συλλογές του Χαράλαμπου και του Χρίστου, έχουν για κοινό προς το παρόν φίλους και γνωστούς. Αναρωτιέμαι αν υπάρχουν σκέψεις να εκτεθούν σε ένα χώρο ανοιχτό στο ευρύ κοινό. «Μια από τις αγωνίες μας είναι να μη φορτώσουμε την ευθύνη των συλλογών στα παιδιά μας. Θέλουμε να βρεθεί ένας χώρος που θα φιλοξενήσει τις συλλογές μας, όπου θα έχει πρόσβαση οποιοσδήποτε θέλει να πάρει γνώση από αυτή την «Κιβωτό». Δεν μας ενδιαφέρει όμως η μουσειακή τοποθέτηση των αντικειμένων σε μια βιτρίνα. Φανταζόμαστε ένα χώρο που θα λειτουργεί με μοντέρνες πρακτικές, ώστε να υπάρχει μια αμφίδρομη σχέση με τους επισκέπτες. Η πρωτοβουλία θα πρέπει να προέλθει από ένα φορέα που να έχει ανθρώπους με όραμα για τη διαφύλαξή τους.»
