«Όταν ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε ένα πρωινό από κακό όνειρο, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε γιγάντια κατσαρίδα». Έλεγε μέσα του ότι δεν συμβαίνει και κάτι το εξαιρετικό, και στο αφεντικό του ότι έχει μια «μικροαδιαθεσία, μια ζαλάδα» που δεν του επιτρέπει να σηκωθεί.
Αυτή η απόκοσμη ηρεμία απέναντι στο ανείπωτο, η ικανότητα να αντιμετωπίζει κανείς τη ρήξη ως «μικροαδιαθεσία», είναι ίσως το πιο διορατικό και το πιο επίκαιρο στοιχείο της «Μεταμόρφωσης» του Φραντς Κάφκα (1915).
Ή τουλάχιστον αυτό υποστηρίζει το σκεπτικό της ομαδικής έκθεσης «A slight indisposition» που παρουσιάζεται στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας [NiMAC], σε επιμέλεια της Δρ Esra Plümer Bardak και αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των Uğur Bahçeci και Ürün Ekenoğlu.
Η έκθεση συγκεντρώνει δεκαέξι σύγχρονους καλλιτέχνες από την Κύπρο και το εξωτερικό γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα: τι σημαίνει να μεταμορφώνεσαι σε έναν κόσμο που έχει μάθει να αντιμετωπίζει την αλλαγή ως «ομαλό» δεδομένο;
Η έκθεση προσεγγίζει τη μεταμόρφωση ως ένα διαρκές πεδίο διαπραγμάτευσης ανάμεσα στη σκέψη, το συναίσθημα και τον χώρο. Το υποκείμενο είναι ήδη μέρος του βιολογικού, κοινωνικού και τεχνολογικού πλέγματος που το ανασυνθέτει, με τα επιλεγμένα έργα ιχνηλατούν αυτή τη συνθήκη σε πολλαπλά επίπεδα: την πλαστικότητα της μνήμης, τις μεταβαλλόμενες αντιλήψεις του χρόνου και της απόστασης, τους κύκλους φθοράς, απώλειας και αναγέννησης. Η μεταμόρφωση αναδεικνύεται ως πηγή άγχους και σύγχυσης, αλλά και προσαρμογής και δυνατότητας – μια δύναμη ταυτόχρονα αποσταθεροποιητική και γόνιμη.
Η έκθεση έχει σχεδιαστεί ως βιωματική διαδρομή όπου η εμπειρία του θεατή μεταβάλλεται καθώς κινείται μέσα σε αυτήν, σε αντιστοιχία με τις ίδιες τις θεματικές που διερευνά. Σε ξεχωριστό δωμάτιο, η εγκατάσταση του Hasan Aksaygın «The Red-Squared Slug» κινείται στο όριο ντοκουμέντου και μυθοπλασίας, αφηγούμενη την ιστορία μιας μετάλλαξης σε είδος σαλιγκαριών μέσα από αντικείμενα και γράμματα. Στα εγκαίνια, το έργο συνοδεύτηκε από ζωντανή περφόρμανς με τίτλο «Hallowing the Limax Dei», που λειτούργησε ως τελετουργική εισαγωγή στις θεματικές της έκθεσης.
Στο πρώτο δωμάτιο στήνεται μια ελεγεία ζωής και θανάτου. Οι είκοσι μικρές ελαιογραφίες του Νικόλα Αντωνίου, «Landscape Series» (2024), εξερευνούν τη σχέση της τοπιογραφίας με τον χρόνο, τη στιγμή δηλαδή όπου η επιθυμία για ακρίβεια συναντά την παροδικότητα της αίσθησης, παράγοντας γρήγορα ζωγραφικά σκίτσα στη φύση. Η ίδια η εγκατάσταση παραμένει ρευστή: έργα αφαιρούνται και προστίθενται διαρκώς, ενσωματώνοντας τη μεταβολή ως αρχή οργάνωσης.
Παρουσιάζονται επίσης υδατογραφίες του Burak Kibar Zafer, «Varieties of Distance» (2024), με όψεις από το παράθυρό του προς τον Πενταδάκτυλο, όπου η θέαση του βουνού μεταμορφώνεται παράλληλα με τις υποκειμενικές διαθέσεις του δημιουργού.
Ένα μεγάλων διαστάσεων σχέδιο και ένα βίντεο με ηχογραφημένη αυτοσχεδιαστική ερμηνεία στο φλάουτο από τον Kudsi Ergüner – έργα του Emin Çizenel από την ενότητα «A Lost Moment» (2006) – ανασυνθέτουν τη μνήμη του γιασεμιού ως τελετουργικό αντικείμενο. Ο Τουρκοκύπριος καλλιτέχνης αντλεί από έναν κόσμο που έχει σχεδόν εξαφανιστεί: τα κορίτσια που πλέκουν γιασεμιά, οι πλανόδιοι πωλητές με ποδήλατα στους δρόμους των πόλεων. Το γιασεμί ενεργοποιεί και τις πέντε αισθήσεις, φέρνοντας στο προσκήνιο μια ζωντανή και πολυδιάστατη μνήμη.
Στο κέντρο του δωματίου, η διαδραστική εγκατάσταση της Umay Yılmaz «The OFFSPRING» (2026), που συνοδεύεται από περφόρμανς, διερευνά την αναγέννηση και τη διαχείριση της απώλειας μέσα από μια λυτρωτική χειρονομία: το κοινό καλείται να πάρει χώμα και να το διαλύσει στο νερό.
Στον δεύτερο, μεγάλο χώρο της έκθεσης, κυριαρχεί η κοινωνικοοικονομική σφαίρα, οι πολιτικές ταυτότητας και οι οικολογικές μετατοπίσεις. Στη μετάβαση μεταξύ των δύο χώρων, ένα ζωγραφισμένο χέρι, τμήμα μιας μεγαλύτερης τοιχογραφίας της Julie Gauthron, εμπνευσμένης από χορευτές του Butoh, σηματοδοτεί την είσοδο σε ένα διαφορετικό επίπεδο θέασης, όπου η ζωώδης αίσθηση της ύπαρξης παίζεται στο όριο σκιάς και φωτός.
Μετωπικά δεσπόζει το έργο του Sümer Erek, «I Grab a Pile of Dust» (2026), ένα σχόλιο για το περιβάλλον, τη γεωγραφική ιδιαιτερότητα και τα προσομοιώματα, βασισμένο σε καλούπια αντιγράφων βράχων και μια χειρονομία με μια χούφτα σκόνη. Ο Erek δημιουργεί δικό του πολτό χαρτιού από σχολικά βιβλία των διαφορετικών κοινοτήτων της Κύπρου, μια πράξη που φέρει το βάρος της μνήμης και της διαίρεσης. Στο «Parallel Cycles» (2026), το νερό αναδεικνύεται ως μεταμορφωτική δύναμη που αλλάζει μορφή και νόημα ανάλογα με το πλαίσιο που το περιέχει.
Το έργο της Banu Cennetoğlu «Scary Asian Men» κινείται στο χώρο του συνόρου ως τόπο παραγωγής στερεοτύπου και απειλής. Η προβολή ενός περιστρεφόμενου αστεριού πάνω στο φωτογραφικό υλικό λειτουργεί ως εσκεμμένη παραπομπή στη σημαία της Ε.Ε., ανοίγοντας μια κριτική συζήτηση γύρω από τη μεταμορφωτική υπόσχεση (και την ταυτόχρονη ματαίωσή της) που ενοικεί στη συνοριακή γεωγραφία.
Το «The Sparrow» του Στέλιου Καλλινίκου είναι μια σπαρακτική εικόνα πουλιού στο πάτωμα, σε κατάσταση διαρκούς κίνησης, που σε αυτό το πλαίσιο θυμίζει τον Σάμσα του Κάφκα. Φέρνει τον θεατή αντιμέτωπο με την επανάληψη και την ευαλωτότητα, δημιουργώντας εννοιολογική και συναισθηματική συνέχεια με το έργο της Toya Akpınar, που διερευνά τον ήχο και τις δονήσεις ως μεταμορφωτική δύναμη.
Ένα έργο βίντεο του Erol Kutay, δημιουργημένο πριν από δώδεκα χρόνια και παρουσιαζόμενο σε δύο οθόνες, αποτυπώνει την εξουθένωση της καθημερινότητας μέσα στις οικονομικές δομές και τη σύγκρουση ανάμεσα στην εμπορική και την καλλιτεχνική δημιουργία, υπενθυμίζοντας ότι η μεταμόρφωση δεν εξαντλείται στην προσαρμογή, αλλά αγγίζει συχνά τα όρια της διάβρωσης.
Στην τρίτη ενότητα στήνεται ένας διάλογος με την ιστορία της τέχνης και των μέσων. Τα «Disasters of War» των Chapman Brothers, αναφορές στον Γκόγια με βίαιες εικόνες πολέμου, λειτουργούν ως έντονα εικαστικά πλήγματα, σε κοντινή αντιπαράθεση με μια εγκατάσταση δύο φωτογραφιών και ενός μπρούτζινου αντικειμένου της Loreal Prystaj, που αγγίζει τη ρευστότητα του φύλου μέσα από την ιστορία και την αρχαιολογία, θεματική που συνεχίζεται στο βίντεο της «The Incubus».
Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η έντονη παρουσία της τηλεοπτικής οθόνης στην ενότητα αυτή — μια στοχευμένη επιλογή της επιμελήτριας: η τηλεόραση ως μέσο αποχαύνωσης ανατρέπεται από τα ίδια τα έργα που τη χρησιμοποιούν.
Η παρουσίαση του «Nemesis» της Χάρης Επαμεινώνδα αντικατοπτρίζει την αρχική εκδοχή του έργου σε τηλεοπτική οθόνη. Η Επαμεινώνδα μετατρέπει την επαναλαμβανόμενη αναδίπλωση υφάσματος σε τελετουργία μεταμόρφωσης — οι καλειδοσκοπικές πτυχώσεις που ωθούνται επ’ άπειρον παράγουν μια ψυχεδελική, μυστηριακή εμπειρία που ανακαλεί τη λογική της αρχαίας ύβρεως και εξιλέωσης, ως ανασύσταση στα όρια του υλικού και του υπερβατικού.
Το «Midnight Abandon» του Emir Anday είναι μια αναλογική ταινία κινουμένων σχεδίων που αφηγείται την ιστορία μιας παρέας που εισέρχεται σε μια σπηλιά και βιώνει μια ριζική, έμφυλη μεταμόρφωση. Παρουσιάζεται σε τέσσερις μικρές τηλεοράσεις, καθεμία με διαφορετικούς υπότιτλους.
Η διαδρομή της έκθεσης καταλήγει σε έναν πιο σκοτεινό, φορτισμένο χώρο. Τα έργα της Fauve Alice «In My Past Life I Was Not This», μια αλυσιδωτή πανοπλία, και ένας κορμός μουριάς γεμάτος καρφωμένα, διαβρωμένα νομίσματα, φαντάζουν θραύσματα περασμένων μυθολογιών που αναζητούν τη θέση τους στο σήμερα.
Η «A slight indisposition» είναι, τελικά, και η ίδια ένα προϊόν μεταμόρφωσης υπό πίεση. Πραγματοποιήθηκε χωρίς θεσμική χρηματοδότηση, με την καθοριστική υποστήριξη του NiMAC και του συλλέκτη Νίκου Παττίχη, ο οποίος δάνεισε έργα-κλειδιά από τη συλλογή του, ενώ η απουσία πόρων οδήγησε στην ακύρωση κάποιων αναθέσεων για νέα έργα.
Η επιμελήτρια Esra Plümer Bardak, με βαθιά γνώση της σύγχρονης κυπριακής κουλτούρας, συνεργάστηκε στενά με τους καλλιτέχνες, τους αρχιτέκτονες και τη διευθύντρια του κέντρου Έλενα Στυλιανού σε μια διαδικασία που αποτελεί, από μόνη της, μια πράξη αντίστασης απέναντι στις ίδιες δομές που τα έργα καλούνται να κριτικάρουν.
Ως έκθεση, κινείται με καλό ρυθμό — αρκετά έργα για να δημιουργήσουν πυκνότητα, αρκετά λίγα για να διατηρήσουν τη στοχαστική ατμόσφαιρα που επιδίωκε η επιμελήτρια. Ξεπερνά, επίσης, τη συμβολική παρουσία Τουρκοκύπριων καλλιτεχνών που συχνά χαρακτηρίζει τις εκθέσεις στον τόπο μας, αφήνοντας να αναδυθεί μια πιο ουσιαστική εικόνα της σύγχρονης τουρκοκυπριακής καλλιτεχνικής παραγωγής. Αυτό είναι από μόνο του είναι μια μεταμόρφωση που αποκαλύπτει, ταυτόχρονα, ένα διαρκές ερώτημα: πώς έρχονται μαζί οι κοινότητες, και ποιες ανισότητες παράγονται όταν η πρόσβαση σε θεσμούς και στήριξη παραμένει άνιση.
Παράλληλο Πρόγραμμα Εκδηλώσεων
- Πέμπτη, 2 Ιουλίου
- 18:00-20:00 | Συζήτηση με τους καλλιτέχνες: Fauve Alice, Hasan Aksaygın, Julie Gauthron
- Κυριακή 5 & Δευτέρα 6 Ιουλίου
- Εργαστήριο Χορού Butoh με τη Maki Watanabe στη Στέγη Χορού Λευκωσίας
- Πέμπτη, 9 Ιουλίου18:00-20:00 | Συζήτηση με τους καλλιτέχνες: Νικόλα Αντωνίου, Umay Yılmaz
- 20:00 | Περφόρμανς και Συζήτηση: Grab a Pile of Dust – Sümer Erek
Ξεναγήσεις
- Πέμπτη, 16 Ιουλίου, 18:00 (Στα Αγγλικά) – Δρ Esra Plümer Bardak
- Σάββατο, 18 Ιουλίου, 10:00 (Στα Ελληνικά) – Ιωάννα Χρυσοβιτσιώτη
- Σάββατο, 18 Ιουλίου, 11:30 (Στα Τουρκικά) – Δρ Esra Plümer Bardak
Πληροφορίες & Κρατήσεις: 22797400
- INFO: A slight indisposition. Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας, Συνεργασία: Ίδρυμα Πιερίδη [NiMAC]. Μέχρι 26 Ιουλίου. Ώρες Λειτουργίας: Τετάρτη – Σάββατο: 10:00 – 20:00, Κυριακή: 10:00 – 18:00 (Δευτέρα & Τρίτη κλειστά)
Ελεύθερα, 28.06.2026
