Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on GoogleΓνωστός ως Mythologist, ο αρχαιολόγος και συγγραφέας Κωνσταντίνος Λουκόπουλος φέρνει την ελληνική μυθολογία κοντά στο σύγχρονο κοινό μέσα από τα δημοφιλή βίντεό του στο YouTube.
Με αφορμή την παρουσία του στην 5η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Λεμεσού, μιλά στον «Φ» για την έλξη που εξακολουθούν να μας ασκούν οι μύθοι, όσα μας συνδέουν με τον κόσμο της αρχαιότητας και τις διαχρονικές αγωνίες γύρω από τη γέννηση, τον έρωτα, τον πλούτο, τον πόλεμο, τον θάνατο και τα μεγάλα ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης.
–Τι περιλαμβάνει αυτό που ονομάζουμε ελληνική μυθολογία; Είναι μια ομπρέλα κάτω από την οποία συναντούμε αφηγήσεις διαφορετικών ειδών. Μύθοι με θρησκευτική σημασία για τους ανθρώπους της εποχής, όπως η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα, στον οποίο βασίστηκαν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Άλλους με ιστορική διάσταση, όπως τα γεγονότα του Τρωικού Πολέμου, τα οποία εντάσσουμε στη μυθολογία, καθώς δεν διαθέτουμε ιστορικές πηγές που να επιβεβαιώνουν όσα περιγράφονται, αποτελώντας, ωστόσο, για τους ανθρώπους της εποχής μέρος της ταυτότητας και της καταγωγής τους. Υπάρχουν, επίσης, αιτιολογικοί μύθοι, όπως η Τιτανομαχία και η Γιγαντομαχία, μέσα από τους οποίους επιχειρούσαν να εξηγήσουν τη δημιουργία του κόσμου και διάφορα φυσικά φαινόμενα. Άλλοι είχαν διδακτικό ή ηθικό χαρακτήρα, υποδεικνύοντας στους ανθρώπους πώς να συμπεριφέρονται και τι θεωρείται σωστό ή λάθος. Υπάρχουν, ακόμη, φιλοσοφικές αλληγορίες, όπως η Ατλαντίδα του Πλάτωνα. Γενικότερα, κάθε αφήγηση της ελληνικής αρχαιότητας που περιλαμβάνει το στοιχείο του φανταστικού και δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από ιστορικά ή αρχαιολογικά δεδομένα εντάσσεται στη μυθολογία, ανάλογα με το περιεχόμενο και τη λειτουργία της.
–Το κανάλι «The Mythologist» απέκτησε σε σύντομο χρονικό διάστημα μεγάλη απήχηση. Τι πιστεύεις ότι αναζητούν οι σύγχρονοι άνθρωποι στους αρχαίους μύθους; Θα έλεγα ότι τους δίνουν τη δυνατότητα να ξεφύγουν για λίγο από την καθημερινότητα και να ταξιδέψουν σε μια άλλη εποχή. Να ταυτιστούν με τους ήρωες, να παρακολουθήσουν πώς αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες και πώς καταφέρνουν να τις ξεπεράσουν, αλλά και να αντλήσουν διδάγματα. Μέσα από τις ιστορίες των αρχαίων Ελλήνων μπορούν, επίσης, να κατανοήσουν καλύτερα τους ανθρώπους εκείνης της εποχής, τις αντιλήψεις τους, αλλά και να γνωρίσουν τον πολιτισμό και την ιστορία της αρχαιότητας. Φυσικά, κάποιος μπορεί και να ψυχαγωγηθεί, με μια ενδιαφέρουσα ιστορία, ένα βιβλίο ή ένα βίντεο, απολαμβάνοντας την αφήγηση. Νομίζω, όμως, ότι το σημαντικότερο είναι πως οι μύθοι πραγματεύονται διαχρονικά ζητήματα, όπως ο πόλεμος, η ειρήνη, ο πλούτος, η καταστροφή, η γέννηση, η δημιουργία και ο θάνατος. Μέσα από αυτούς γνωρίζουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τον κόσμο και τη θέση του ανθρώπου μέσα σ’ αυτόν. Οπότε διαβάζοντας τους μύθους, μπορεί κάποιος να δει πράγματα που είναι επίκαιρα και σήμερα.
–Κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, αν σκεφτεί κανείς σε πόσο διαφορετικές κοινωνίες είχαν δημιουργηθεί… Σίγουρα, ζούμε σε μια εντελώς διαφορετική εποχή και έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Ωστόσο, στον πυρήνα τους, τα ανθρώπινα συναισθήματα παραμένουν τα ίδια. Μπορεί να σκεφτόμαστε ότι τα 2.500 χρόνια που μας χωρίζουν από την αρχαιότητα είναι ένα τεράστιο χρονικό διάστημα, αλλά δεν είναι αρκετά για να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος χαίρεται, λυπάται, ερωτεύεται ή φοβάται.
–Ποια διαδικασία ακολουθείς στη μελέτη σου, προκειμένου να μεταφέρεις στο κοινό έναν αρχαίο μύθο; Αρχικά, αναζητώ όλες τις διαθέσιμες πηγές και μελετώ τις διαφορετικές εκδοχές του, εντοπίζοντας τις ομοιότητες και τις διαφορές τους, αλλά και τους λόγους για τους οποίους υπάρχουν αυτές οι διαφοροποιήσεις. Στη συνέχεια, διαμορφώνω μια αφήγηση που να συγκεντρώνει τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές και να καλύπτει όσο το δυνατόν περισσότερες από αυτές τις εκδοχές. Για την ερμηνεία και τον σχολιασμό του μύθου, πέρα από τη δική μου οπτική, ανατρέχω σε επιστημονικά συγγράμματα και μελέτες, καθώς και στις αναλύσεις ακαδημαϊκών και άλλων ερευνητών που έχουν ασχοληθεί με το συγκεκριμένο θέμα.

–Πώς αξιολογείς την αξιοπιστία της κάθε πηγής; Όσο πιο αρχαία είναι, τόσο το καλύτερο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι μύθοι που συναντάμε σε μεταγενέστερες πηγές είναι υποδεέστεροι. Κάθε εκδοχή είναι σημαντική, καθώς στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρχε ποτέ μία και μοναδική, καθιερωμένη εκδοχή ή αφήγηση ενός μύθου. Ωστόσο, δίνω πάντα προτεραιότητα στις αρχαίες ελληνικές πηγές και στη συνέχεια εξετάζω τις μεταγενέστερες, διατηρώντας μια σημαντική διάκριση: μια ρωμαϊκή πηγή, για παράδειγμα, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τεκμήριο για να υποστηρίξουμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες αφηγούνταν έναν συγκεκριμένο μύθο με τον ίδιο τρόπο. Κάθε πηγή πρέπει να εξετάζεται μέσα στο ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκε.
–Πώς προσάρμοζαν οι Ρωμαίοι τους ελληνικούς μύθους; Βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στους ελληνικούς μύθους, δίνοντας συχνά διαφορετικές εκδοχές και πλάθοντας νέες ιστορίες που αντανακλούσαν τις δικές τους αξίες και αντιλήψεις. Υπήρχαν, βέβαια, και θεότητες και μύθοι με καθαρά ρωμαϊκή προέλευση, ωστόσο η ελληνική μυθολογία αποτέλεσε βασική πηγή έμπνευσης, ενώ ορισμένες θεότητες απέκτησαν διαφορετική θέση και σημασία στον ρωμαϊκό κόσμο. Ο Άρης, για παράδειγμα, που στην αρχαία Ελλάδα δεν είχε την ίδια κεντρική θέση στη λατρεία, έγινε ιδιαίτερα σημαντικός για τους Ρωμαίους, συνδεόμενος στενά με τον πολεμικό χαρακτήρα και την αυτοκρατορική τους ταυτότητα.
–Σε ενοχλούν οι ανακρίβειες όταν πρόκειται για μια κινηματογραφική μεταφορά ενός αρχαίου έργου, όπως η «Οδύσσεια» του Νόλαν; Προσωπικά, είδα την ταινία δύο φορές και την ευχαριστήθηκα. Δεν ξέρω αν θα εξελιχθεί σε μια κλασική ταινία, όπως, για παράδειγμα, η «Τροία» που γυρίστηκε παλαιότερα, αλλά η δική μου εμπειρία ήταν πολύ θετική. Και αυτό γιατί πήγα στον κινηματογράφο χωρίς να έχω την απαίτηση της απόλυτης ακρίβειας. Είχα στο μυαλό μου ότι θα παρακολουθήσω την «Οδύσσεια» του Νόλαν και όχι την «Οδύσσεια» του Ομήρου. Θεωρώ ότι μια ταινία είναι ένα καλλιτεχνικό έργο και ο δημιουργός έχει το δικαίωμα να προσεγγίσει ένα πρωτότυπο υλικό με τη δική του ματιά, να διαμορφώσει τη δική του εκδοχή και να μεταφέρει τα μηνύματα που επιθυμεί. Δεν έχει, επομένως, την υποχρέωση να αναπαραστήσει το αρχικό έργο με απόλυτη πιστότητα. Εγώ είδα μια ταινία που σεβάστηκε τον Όμηρο και κατάφερε να μεταφέρει τα μηνύματα που ήθελε ο δημιουργός της. Αν κάποιος με ρωτήσει αν αξίζει να τη δει, θα του απαντήσω θετικά. Αν, όμως, αναζητά μια εκδοχή πιο κοντά στην ομηρική «Οδύσσεια», θα τον παραπέμψω σε κάποια παλαιότερη κινηματογραφική μεταφορά. Και αν θέλει να γνωρίσει το έργο με απόλυτη πιστότητα, τότε θα του προτείνω να διαβάσει τον ίδιο τον Όμηρο, χωρίς να περιμένει από τον Νόλαν να του παρουσιάσει με πιστότητα όσα έγραψε ο αρχαίος ποιητής.
–Στο πρόσφατο βιβλίο σου «Συγχαρητήρια, πέθανες!», μεταφέρεις τον αναγνώστη στον Άδη. Τι ήταν αυτό που σε γοήτευσε στο θέμα του θανάτου; Ο θάνατος είναι προφανώς ένα δύσκολο θέμα, ακόμη περισσότερο όταν αφορά την απώλεια κοντινών μας ανθρώπων. Ωστόσο, μέσα από αυτό το τραυματικό γεγονός, μπορούμε να αντλήσουμε ουσιαστικά συμπεράσματα για την ίδια τη ζωή. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ασχοληθεί εκτενώς με το θέμα και, μελετώντας τις αντιλήψεις τους, συνειδητοποίησα ότι όλες αυτές οι ιστορίες, οι μύθοι, οι πεποιθήσεις, δεν αναφέρονται στην πραγματικότητα στον θάνατο, αλλά στη ζωή. Για το πώς ζει ένας άνθρωπος, τι σημαίνει να είσαι καλός, να προσφέρεις στην κοινωνία, να αξιοποιείς τον χρόνο που σου δίνεται και να μη χαραμίζεις την παρουσία σου σ’ αυτόν τον κόσμο. Αυτός είναι, άλλωστε, και ο κεντρικός προβληματισμός του βιβλίου: να μη φύγεις από τη ζωή έχοντας υπάρξει απλώς ένας αριθμός ή μια στατιστική, αλλά να έχεις κάνει κάτι ουσιαστικό με τον χρόνο που σου δίνεται. Το βιβλίο δεν γράφτηκε, προφανώς, για τους νεκρούς – εκείνοι γνωρίζουν ήδη τι ακολουθεί. Γράφτηκε για τους ζωντανούς. Ήθελα, μέσα από το χιούμορ, την αφήγηση και την πλοκή που δημιούργησα με τον Ξεναγό και την Ψυχή, να ξορκίσω κάπως τον φόβο του θανάτου. Παράλληλα, ήθελα ο αναγνώστης να γνωρίσει πώς αντιλαμβάνονταν οι αρχαίοι Έλληνες τον θάνατο, αλλά κυρίως να προβληματιστεί για την αξία της ζωής και για το πώς επιλέγουμε να τη βιώσουμε.

–Η Κύπρος έχει τη δική της μυθολογική παράδοση, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον μύθο της γέννησης της Αφροδίτης. Πώς συνδέεται η κυπριακή μυθολογία με την ευρύτερη ελληνική; Κάθε περιοχή έχει τις δικές της παρεκκλίσεις στους μύθους. Στον ελλαδικό χώρο, για παράδειγμα, μπορούμε να μιλήσουμε για την ελληνική μυθολογία γενικότερα, αλλά και για επιμέρους κύκλους, όπως ο θηβαϊκός, ή για μυθολογίες που συνδέονται με συγκεκριμένες περιοχές. Αντίστοιχα, η μυθολογία της Κύπρου περιλαμβάνει τόσο στοιχεία της ελληνικής μυθολογίας όσο και τοπικά χαρακτηριστικά. Ο συγκεκριμένος μύθος για τη γέννηση της Αφροδίτης καταγράφεται στη «Θεογονία» του Ησιόδου. Η δική μου εκτίμηση, όταν είχα μελετήσει το θέμα, ήταν ότι η Αφροδίτη, ως θεότητα με ανατολική προέλευση, πιθανότατα πέρασε πρώτα από την Κύπρο, η οποία φαίνεται πως αποτελούσε σημαντικό λατρευτικό κέντρο, και έπειτα στον ελλαδικό χώρο. Με αυτή την έννοια, ενδεχομένως η σύνδεση της γέννησής της με την Κύπρο να έχει κάποια βάση. Η παράδοση αυτή συνδέθηκε με τον γνωστό μύθο σύμφωνα με τον οποίο ο Κρόνος ευνούχισε τον πατέρα του, τον Ουρανό, και έριξε τα γεννητικά του όργανα στη θάλασσα. Από τον αφρό που σχηματίστηκε γεννήθηκε η Αφροδίτη, η οποία στις αρχαίες πηγές αποκαλείται και Κυπρογενής.
–Αν ερχόσουν στην Κύπρο για να γυρίσεις ένα επεισόδιο του The Mythologist, ποιο μέρος θα επέλεγες; Χωρίς δεύτερη σκέψη, τους τόπους που συνδέονται με τη θεά Αφροδίτη, την ιστορία της γέννησής της και τις αρχαίες πηγές που αναφέρονται σ’ αυτήν. Φαντάζομαι ήδη ένα επεισόδιο με πλάνα από τη θάλασσα, τον αφρό να σκάει στα βράχια και την αφήγηση του μύθου. Θα ήθελα, όμως, να εξερευνήσω και άλλες μυθολογικές μορφές που συνδέονται με την Κύπρο, όπως ο Πυγμαλίωνας και ο Άδωνις. Γιατί να περιοριστούμε σε ένα επεισόδιο; Θα μπορούσαμε να κάνουμε ολόκληρη σειρά, αφιερωμένη στην κυπριακή μυθολογία!
–Τι θα κληθούν να κάνουν οι συμμετέχοντες στο masterclass «Πώς ερευνούμε και πώς ερμηνεύουμε πραγματικά έναν αρχαίο μύθο;» στα πλαίσια της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Λεμεσού; Θα έχουμε την ευκαιρία να εξερευνήσουμε μαζί πώς μπορεί κάποιος σήμερα να προσεγγίσει και να μελετήσει την ελληνική μυθολογία. Θα εξετάσουμε τις διαφορετικές εκδοχές των μύθων και θα συζητήσουμε γιατί υπάρχουν τόσες πολλές, ποιες από αυτές γνώριζαν και αποδέχονταν οι αρχαίοι Έλληνες, αλλά και πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε την αρχαία τέχνη για να τους κατανοήσουμε καλύτερα. Θα θέσουμε, επίσης, ερωτήματα όπως το αν οι ίδιοι οι αρχαίοι πίστευαν ότι τα γεγονότα των μύθων συνέβησαν πραγματικά και πώς μπορούμε εμείς σήμερα να τους ερμηνεύσουμε. Όλα αυτά θα τα προσεγγίσουμε μέσα από αρχαία κείμενα και παραδείγματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Δεν ήθελα, όμως, να πάω εκεί και να μιλάω για ώρες μπροστά στους συμμετέχοντες. Στόχος μου είναι να δημιουργήσουμε μια ομαδική και συνεργατική εμπειρία, στην οποία όλοι θα συμμετέχουν ενεργά, θα δουλέψουν με τις αρχαίες πηγές και θα ανταλλάξουν απόψεις.
–Τι θα ήθελες να κρατήσουν από αυτή τη διαδικασία; Να έχουν αποκτήσει τα απαραίτητα εργαλεία ώστε, την επόμενη φορά που θα συναντήσουν έναν αρχαίο μύθο, είτε σε ένα βιβλίο είτε στο διαδίκτυο, να ξέρουν ποιες ερωτήσεις πρέπει να θέσουν για να τον προσεγγίσουν και να τον κατανοήσουν καλύτερα. Να μπορούν να αναζητήσουν ποιος κατέγραψε τη συγκεκριμένη εκδοχή και πότε, αν υπάρχουν άλλες παραλλαγές, πώς συνδέεται με την καθημερινότητα των ανθρώπων της αρχαιότητας και τι μπορεί να μας αποκαλύψει για τις αντιλήψεις και τον πολιτισμό τους. Με λίγα λόγια, να έχουν αποκτήσει την ικανότητα να μελετούν και να ερμηνεύουν έναν μύθο, αναζητώντας πίσω από την αφήγηση το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε.

–Αν μπορούσες να συναντήσεις μια μυθολογική μορφή και να της κάνεις μία ερώτηση, ποια θα επέλεγες και τι θα ήθελες να μάθεις; Αν μπορούσα να μεταφερθώ στον κόσμο ενός μύθου, θα επέλεγα τους κριτές του Κάτω Κόσμου. Επειδή τους μελέτησα αρκετά για το βιβλίο μου, με συναρπάζει η σκέψη ότι, μέσα στους αιώνες, έχουν περάσει μπροστά τους εκατομμύρια ψυχές και έχουν κληθεί να αποφασίσουν ποια θα οδηγηθεί στα Τάρταρα, ποια θα παραμείνει στον Άδη και ποια θα βρει τη θέση της στα Ηλύσια Πεδία. Θα ήθελα να μάθω με ποια κριτήρια έπαιρναν τις αποφάσεις τους και να ακούσω τις εμπειρίες τους από όλες αυτές τις ψυχές που γνώρισαν, τις ζωές και τις ιστορίες τους.
Ιnfo Την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος (Mythologist) θα πραγματοποιήσει στο πλαίσιο της 5ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Λεμεσού, το masterclass «Πώς ερευνούμε και πώς ερμηνεύουμε πραγματικά έναν αρχαίο μύθο;» (11π.μ.–2μ.μ., Σκηνή 5 – Ξυδάδικο), ενώ στις 5.30–7μ.μ. θα συνομιλήσει με τον Χρήστο Μιχάλαρο, στην Κεντρική Σκηνή, στους Χαρουπόμυλους.
Ελεύθερα, 15.11.2026