Ο άνθρωπος που έδωσες τα χρήματα ή ο άνθρωπος στον οποίο έδωσες τα χρήματα;

Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στη χρήση του «που» και στο… διάσημο πλέον «όσον αφορά στον» ή «όσον αφορά τον».

Το που χρησιμοποιείται πολλές φορές καθ’ υπερβολήν στις ανα­φορικές προτάσεις, που έχει έτσι αντικαταστήσει τις αναφορικές αντωνυμίες (ο οποίος, η οποία, το οποίο), ακόμα και εκεί που δεν πρέπει.

Δεν μπορούμε να γράφουμε «Ο άνθρωπος που έδωσες τα χρήματα», γιατί έτσι χάνεται η δήλωση της πρόθεσης. Πρέπει να πούμε «ο άνθρωπος στον οποίο έδωσες τα χρήματα». Κοντολογίς, το «που» μπορεί, τουλάχιστον στον γραπτό λόγο, να αντικαθιστά το «ο οποίος, η οποία, το οποίο», όχι του οποίου, όχι στο οποίο, όχι για το οποίο. Όχι «είμαι ενθουσιασμένος για τη φιλοξενία που έτυχα, αλλά της οποίας έτυχα».

Επιπλέον, το «που» χρησιμοποιείται και ως αντι­καταστάτης των μετοχών (μετοχές είναι το παίζ­οντας, το τραγουδ-ώντας, το παριστά-μενος, το ευρισκόμενος). Το φαινόμενο με την κατάργηση των μετοχών στη Δημοτική εξηγείται εν μέρει ως αντί­δραση στις φόρμες της Καθαρεύουσας, όμως έχουμε έτσι απολέσει ένα βασικό εργαλείο για τη δόμηση της γλώσσας μας, πολύ αποτελεσματικό στη δημιουργία σύνθετων προτάσεων. Έτσι, αντί για παράδειγμα να λέμε «Ο γέροντας υποβασταζόμε­νος από τον γιο του, μπήκε στο αυτοκίνητο», λέμε -όχι και τόσο επιτυχημένα- «Ο γέροντας που υποβασταζόταν».
 
Όσον αφορά (σ)τον…

Πολλοί αναρωτιούνται πώς άραγε να συντάσσουν το όσον αφορά (και όχι πάντως ως αναφορά (sic), όπως το βλέπουμε κάποτε γραμμένο, από ακουστική και ορθογραφική σύγχυση). Να χρησιμοποιούν την πρόθεση (όσον αφορά στον διάλογο, στην άποψή μου, στο σχέδιο κ.λπ.) ή να την παραλείπουν (όσον αφορά τον διάλογο, την άποψή μου, το σχέδιο);

Το ρήμα αφορώ σημαίνει ακριβώς έχω σχέση με κάτι, αποβλέπω (να μην ξεχνάμε ότι το ορώ στα αρχαία σημαίνει βλέπω). Η φράση όσον αφορά σημαίνει ως προς, όσο για: Όσον αφορά [σ]την προαγωγή σου, θα μιλήσω στο διευθυντή, δηλαδή ως προς την προαγωγή σου, όσο για την προαγωγή σου… Το «σ» στο άρθρο, που κάποιοι έντονα το αμφισβητούν και κάποιοι το ίδιο έντονα το υπερασπίζονται, είναι το κατάλοιπο της αρχαίας πρόθεσης εις: όσον αφορά εις τον. Στις περιπτώσεις αυτές λέμε πως υπάρχει διπλοτυπία, που καταλήγει συνήθως με την επικράτηση του ισχυρότερου τύπου. Για την ώρα οι τύποι είναι «ελευθέρως εναλλασσόμενοι», δηλαδή μπορείτε να χρησιμοποιείτε αυτόν που είναι πιο κοντά στο γλωσσικό σας αισθητήριο.
 
* ο δρ Γιώργος Β. Γεωργίου είναι γλωσσολόγος, διευθυντής της Ακαδημίας Πολιτισμού «Κυπροπαίδεια» της Ι.Μ.Ταμασού και επισκέπτης καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών