Έργα Κυπρίων και διεθνών καλλιτεχνών επανεξετάζουν και αντιπαρατίθενται με τρέχοντα πρότυπα παραγωγής και γνώσης, όπως αυτά διαμορφώνονται στο πλαίσιο των παγκόσμιων ψηφιακών κοινών, σε μια έκθεση με τίτλο «Δρεπάνι & Κώδικας».
 
Δυο εργαλεία που ανήκουν φαινομενικά σε διαφορετικές σφαίρες δραστηριοτήτων (της υλικής και ψηφιακής), δίνουν το όνομά τους στον τίτλο της έκθεσης «Δρεπάνι & Κώδικας». Το δρεπάνι, εργαλείο συνδεδεμένο πρακτικά με την αγροτική ζωή και συμβολικά με κοινωνικές επαναστάσεις. Ο κώδικας, η γλώσσα–εργαλείο στον προγραμματισμό που μέσα από κινήματα, όπως αυτό του «ελεύθερου λογισμικου», συνδέεται στην πράξη με την απρόσκοπτη χρήση και (ανα)διανομή τεχνολογιών, ενώ σε θεωρητική βάση, με την κοινωνική διεκδίκηση της ελευθερίας στην πρόσβαση και τη δημιουργία. Αυτά τα δύο αυτά εργαλεία έχουν έτσι μια κοινή αφετηρία: Την πρόθεση ανάπλασης του κόσμου στον οποίο ζούμε. «Υπό αυτή τη σκοπιά, το δρεπάνι και ο κώδικας μας οδηγούν στην καρδιά του ευρύτερου προγράμματος του Phygital, το οποίο βασίζεται σε πρακτικές που κινούνται ανάμεσα στο αναλογικό και το ψηφιακό, συγκεράζοντας προγενέστερες μορφές δημιουργίας και συμβίωσης με τρέχουσες μεθόδους παραγωγής και σύγχρονες αντιλήψεις περί συλλογικότητας και συμμετοχικότητας», αναφέρουν οι επιμελητές Έλενα Πάρπα, Εύη Τσελίκα και Πήτερ Εραμιάν.
 
«Δρεπάνι & Κώδικας» λοιπόν είναι ο τίτλος της διεθνούς έκθεσης η οποία πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Phygital. Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για την Κύπρο από τη Δρα. Χρυσταλλένη Λοϊζίδου με στόχο τη διερεύνηση σύγχρονων διεργασιών προς μια οικονομία βασισμένη στον καταμερισμό γνώσης και στην επανεξέταση των καπιταλιστικών ερμηνειών της πίστωσης, της εργασίας και της παραγωγής. Το πρόγραμμα Phygital εφαρμόζεται στα Τζουμέρκα (Ελλάδα), στα Τίρανα (Αλβανία) και στη Λευκωσία (Κύπρος) και αφορά στη δημιουργία makerspaces σε τοπικές κοινότητες, εστιάζοντας στη χρήση λογισμικών ανοιχτού κώδικα και στη συλλογική δράση. 
«Είναι ένα ρεύμα που αυξάνεται παγκόσμια, βλέπουμε τα makerspace να πολλαπλασιάζονται σε κοινότητες όπου χρησιμοποιούνται και δημιουργούνται συνεργατικά εργαλεία ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού», αναφέρει η εκ των επιμελητριών Εύη Τσελίκα. Όπως εξηγεί, στην έκθεση προσπαθεί να «αποκεντρωθεί η διαδικασία παραγωγής και σε περιοχές που είναι απομονωμένες. Όπως ακριβώς και η Λακατάμια μια αγροτική περιοχή με 3 χιλιάδες κατοίκους και που έφτασε στις 35 χιλιάδες. Ιδωμένη σε συνάρτηση με το χώρο του Μουσείο Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του δήμου όπου φιλοξενείται η έκθεση, η δημιουργία του makerspace στη Λακατάμια επιτρέπει και την επανεξέταση της κατανόησης της παράδοσης των τεχνολογιών, της δημιουργίας και της από κοινού παραγωγής, σε εποχές ψηφιακών και φυσικών (Phygital) πραγματικοτήτων.
 
Το μουσείο στεγάζεται σε μία παλιά οικεία, χτισμένη επί Αγγλοκρατίας (1922) με παραδοσιακές μεθόδους οικοδόμησης και τοπικά υλικά. Τα εκθέματα της συλλογής δόθηκαν από δωρεές κατοίκων του δήμου. Εκεί ο επισκέπτης μπορεί να δει έπιπλα και οικιακά σκεύη, εργαλεία υφαντικής και γεωργίας, συμπεριλαμβανομένου και ενός δρεπανιού, τα οποία αποκαλύπτουν την ιστορία της Λακατάμιας ως αγροτική κοινωνία, όπου η ζωή βασιζόταν στους δεσμούς ανάμεσα στην κοινότητα, στην παρατήρηση της φύσης και στις τεχνολογίες που αναπτύσσονταν με στόχο την επιβίωση. 
 
Για τους επιμελητές της έκθεσης, η προσαρμογή του χώρου δεν ήταν κάτι που θα αντιμετώπιζαν για πρώτη φορά στην επαγγελματική τους πορεία. «Δεν θελήσαμε σε καμιά στιγμή να το μετατρέψουμε σε ένα άσπρο κύβο, με την έννοια του ιδανικού εκθεσιακού χώρου σύγχρονης τέχνης», τονίζουν. «Είχαμε σκεφτεί, μάλιστα, πως τα αντικείμενα τα οποία βρίσκονταν εντός του χώρου, θα έπρεπε να τα αξιοποιούσαμε και όχι να τα αποθηκεύσουμε. Θελήσαμε έτσι να τα εκθέσουμε μέσα από μια άλλη ταξινόμηση, κάτι που θα οδηγήσει και το κοινό να σκεφτεί με ένα διαφορετικό τρόπο τη σχέση της καθημερινότητά μας με τη τεχνολογία». 
«Αναρωτιέμαι», λέει η Εύη Τσελίκα, «πόσοι από μας σταματάμε και σκεφτόμαστε τη σχέση της τεχνολογίας με μας. Το πως πραγματικά αλλάζει η καθημερινότητά μας μέσα από τα έξυπνα αντικείμενα, αυτοκίνητα, τηλέφωνα, κουζίνα…».
 
Αναγνωρίζοντας την ιδιαιτερότητα ενός τέτοιου πλαισίου και την πρόκληση της δημιουργίας διαλογικών διασυνδέσεων μεταξύ των σύγχρονων πρακτικών δημιουργίας (makercultures) και μεθόδων παραγωγής και επιβίωσης του παρελθόντος, η έκθεση διαμορφώνει ένα δικό της σύστημα επαναταξινόμησης και κατηγοριοποίησης. Χρησιμοποιώντας ένα ευρέως διαδεδομένο σύστημα επιφανειών τοποθέτησης, τα αντικείμενα του μουσείου επανατοποθετούνται και παρουσιάζονται ξανά, αυτή τη φορά σε συνδυασμό με τα έργα των καλλιτεχνών, oμάδες πρωτοτύπων και το ευρύτερο πρόγραμμα των εκδηλώσεων. «Αυτό σημαίνει πως το μουσείο μας επιτρέπει να ρίξουμε μια ματιά σε κατασκευαστικές και οικιστικές συνήθειες του πρόσφατου παρελθόντος και παρουσιάζεται ως το φυσικό και εννοιολογικό πεδίο για τα πέντε πρωτότυπα του Phygital στην Κύπρο, ενώ συνάμα, διαμορφώνεται το makerspace στη Λακατάμια, στο Πολυδύναμο Κέντρο του δήμου σε συνεργασία με το Ερευνητικό Ίδρυμα του Πανεπιστημίου Λευκωσίας», αναφέρουν. 
 
Η έκθεση συνοδεύεται παράλληλα από πλούσιο πρόγραμμα δραστηριοτήτων, το οποίο περιλαμβάνει makeathons, εργαστήρια, ξεναγήσεις για σχολεία και σχολές τέχνης, παρουσιάσεις, διαλέξεις, παραστάσεις και προβολές. «Αυτό το πρόγραμμα αποκτά ίση πλέον αξία με το τι παρουσιάζεις. Κι αυτός ήταν ένας από τους στόχους της έκθεσης. Δηλαδή, όχι μόνο να ενεργοποιηθεί ο χώρος μέσα από τα εκθέματα, αλλά και με τις παράλληλες εκδηλώσεις».
 
 
Η έκθεση «Δρεπάνι & Κώδικας» διοργανώνεται από το Ερευνητικό Ίδρυμα του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και αποτελεί μέρος του Phygital (έργο Interreg V 2014-2020 BalkanMed που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση). Συνδιοργανωτές είναι το πρόγραμμα Καλών Τεχνών του Τμήματος Σχεδιασμού και Πολυμέσων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και ο Δήμος Λακατάμιας, με συνεργάτη το Thkio Ppalies.
 
Στην έκθεση συμμετέχουν οι Ραΐσσα Αγγελή, Μαρία Ανδρέου, Άδωνης Αρχοντίδης, Βερόνικα Γεωργίου, Όλγα Μισίνσκα, Έλεν Μπλακ & Γιάννης Κολακίδης, Ζακ Μπλας, Μπαχάρ Νουριζάντε, Τζένι Νταν, Άγγελος Πλέσσας, Ταπίτα Ριζέρ, Έλενα Σαββίδου, Νιχάλ Φαϊζάλ, Εμίντιο Βάσκες.
 
Πρωτότυπα Phygital: Εχσάν Αμπντί, Οδυσσέας Οικονομίδης, Θράσος Νεραντζής, Μαρία Τουμάζου, Κώστας Τσανγκαρίδης.
       
* Μουσείο Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Δήμου Λακατάμιας. Εγκαίνια 24/10, 18:00. Επισκέψεις: Τετάρτη 16:00 – 20:00, Παρασκευή 16:00 – 20:00, Σάββατο 15:00 – 19:00. Η έκθεση διαρκεί έως 15 Φεβρουαρίου 2020. Για ξεναγήσεις τηλ 22364097 / 22364100). Πληροφορίες  22842694

Φιλgood, τεύχος 243.