Σταύρος Χριστοδούλου: «Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός», εκδόσεις Καστανιώτης, 2018
 
Το δεύτερο μυθιστόρημα του Σταύρου Χριστοδούλου «Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός», (2018) δυο μόλις χρόνια μετά την κυκλοφορία του πρώτου μυθιστορήματός του «Hotel National», (2016) επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές, ότι αυτός ήλθε για να μείνει στα συγγραφικά, τα λογοτεχνικά πράγματα. Γι’ αυτό εξάλλου προϊδέαζαν και αρκετά από τα δημοσιογραφικά κείμενά του, χρόνια πριν εκδώσει το πρώτο λογοτεχνικό του βιβλίο. 
 
Ο Στ. Χρ. διακρίνεται από μεθοδικότητα, επιμονή, υπομονή, εργατικότητα, συγκροτημένη, διαυγή και βαθιά σκέψη, που αγγίζει όλες τις σφαίρες του κοινωνικού εποικοδομήματος. Θα χρησιμοποιήσω κι ένα όρο τετριμμένο – κακοποιημένο, ο Στ. Χρ. διακρίνεται από στοχοπροσήλωση, η οποία, νομοτελειακά, αποφέρει καρπούς. Προσωπικά, δεν είχα καμιά αμφιβολία ότι το δεύτερο μυθιστόρημά του θα είναι πιο πλήρες από το πρώτο, και είναι.
Η εξελικτική πορεία του συγγραφέα Στ. Χρ. είναι εμφανώς ανοδική, πασίδηλα ώριμη και πασιφανέστατα δυναμική. Αρχίζω από το προφανές, ο Στ. Χρ. έγραψε ένα κλασικό, ολοκληρωμένο και πλήρες μυθιστόρημα νουάρ. Το νέο του έργο πληροί όλα τα χαρακτηριστικά, όλες τις προϋποθέσεις και ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου είδους γραφής. Στοιχεία νουάρ λογοτεχνίας υπήρχαν βέβαια και στο προηγούμενο έργο του, κάτι που είχα επισημάνει παρουσιάζοντας το «Hotel National» (Φιλελεύθερος 11.9.2017, σελ. 20) Ωστόσο, τώρα το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος και ύφος επικράτησαν κατά κράτος, με τρόπο ομοιογενή και επαρκή. Με δυο λόγια, ο συγγραφέας πέτυχε απόλυτα το στόχο που έθεσε.
 
Βέβαια η ωρίμανση της γραφής του Στ. Χρ. εκτείνεται και σε άλλες παραμέτρους. Για παράδειγμα, η πρωτεύουσα αλλά και οι δευτερεύουσες αφηγηματικές γραμμές του όλου έργου συμπλέκονται και αλληλοδιασταυρώνονται με απόλυτη αρμονία, ειρμό, ροή και διαλεκτικότητα. Η αλληλοδιαδοχή αυτών των γραμμών είναι αριστοτεχνικά δομημένη, χωρίς ετεροβαρείς προσεγγίσεις, και με τρόπο που να διασφαλίζεται άρτια η συνοχή του συνολικού κειμένου.
 
Επίσης, όλοι οι κεντρικοί χαρακτήρες του βιβλίου δεν έχουν καρικατουρίστικα και αδροκομμένα χαρακτηριστικά. Αντιθέτως, σκιαγραφούνται με ουσιαστικά, ολοκληρωμένα, πειστικά και ενδελεχή χαρακτηριστικά, βαθύτατα ρεαλιστικά. Και πρωτίστως αναφέρομαι στα ‘εσωτερικά’ χαρακτηριστικά, αυτά που διαμορφώνονται μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και στις συνθήκες υπό τις οποίες ζουν οι κεντρικοί ήρωες του βιβλίου. Τα πιο πάνω ισχύουν για όλα τα κεντρικά πρόσωπα του μυθιστορήματος, τον νεαρό μετανάστη Γιάνος Κόβατς, τον δημοσιογράφο Στράτο Παπαδόπουλο, τον αστυνόμο Στέλιο Σουρούνη, τον ζωγράφο Μίλτο Ανδριανό, ακόμη και τη χήρα Ευαγγελία Κρασά και τον άνθρωπο της νύχτας Ίμρε άλλως Black Mamba. Πιστεύω πως η πληρότητα και η επάρκεια στη σκιαγράφηση των κεντρικών χαρακτήρων είναι μια από τις σημαντικές κατακτήσεις του Στ. Χρ. στο βιβλίο αυτό.
 
Από την άλλη θα ήθελα να εξάρω και την πολυποικιλότητα των  κεντρικών ηρώων του. Κανείς δεν μοιάζει με κανέναν, κανένας δεν επαναλαμβάνει κανέναν, αλλά όλοι μαζί συνθέτουν μιαν αξιοθαύμαστη, για την ευρύτητα και την ποικιλομορφία της, ανθρωπογεωγραφία. Ο συνεκτικός κρίκος που εντοπίζω για τους κεντρικούς ήρωες του βιβλίου είναι ότι όλοι έχουν προδώσει και προδοθεί, όλοι έχουν τραυματίσει και τραυματισθεί. Και τέλος, όλοι αποζητούν την αγάπη και την αποδοχή.
Το βιβλίο διακρίνεται και από μια ατμοσφαιρικότητα, την οποία δεν θα ήθελα να αφήσω ασχολίαστη. Η πολιτικοκοινωνική ατμόσφαιρα της Βουδαπέστης τη δεκαετία του ’80, αλλά και η αντίστοιχη ατμόσφαιρα της Αθήνας την πρώτη δεκαετία του 2000 παρατίθενται με γλαφυρότητα, παραστατικότητα και κοινωνιολογική – δημοσιολογική διεισδυτικότητα. Προφανώς, ο συγγραφέας γνωρίζει καλά τι περιγράφει, αντλώντας τόσο από τα βιώματα, όσο και από τα μελετήματά του. Ένα λογοτεχνικό έργο με αξιώσεις οφείλει να εκφράζει την εποχή στην οποία αναφέρεται, αλλά και την εποχή κατά την οποία γράφεται. Έχω την πεποίθηση πως ο συγγραφέας κέρδισε το συγκεκριμένο στοίχημα.
 
Το βιβλίο του Στ. Χρ. είναι ένα σύγχρονο έργο και ως εκ τούτου καταπιάνεται με θεματικές και προβληματισμούς της εποχής μας όπως ο ρατσισμός, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η οικονομική μετανάστευση κλπ. Ο πολιτικός ορθολογισμός του συγγραφέα δίνει προοδευτικές και επαρκείς απαντήσεις και για τα τρία αυτά ζητήματα. Ο περίτεχνος σχολιασμός του Στ. Χρ. γι’ αυτά τα άκρως επίκαιρα ζητήματα μπορεί να χαρακτηριστεί και ως αφυπνιστικός κώδωνας έναντι της εθνικιστικής υστερίας, της ρατσιστικής μισαλλοδοξίας, αλλά και της μεσαιωνικής ομοφοβίας που, δυστυχώς, ταλανίζουν το δημόσιο λόγο και τον δημόσιο βίο στη σύγχρονη εποχή.
 
Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι η εξελικτικά ανοδική συγγραφική πορεία του Στ. Χρ. θα συνεχιστεί. Πληροφορούμαι πως στο νέο, υπό συγγραφή, εγχείρημά του, καταπιάνεται με την επώδυνη δεκαετία του ’70 στον πολύπαθο τόπο μας, με έμφαση στην πολιτική της διάσταση. Ομολογώ πως προαισθάνομαι ότι θα χρειαστεί να γίνω ξανά εκθειαστικός…
 
ΥΓ. Είχα ολοκληρώσει εδώ και μέρες το κείμενο της βιβλιοπαρουσίασης για το μυθιστόρημα του Στ. Χρ. «Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός», όταν ανακοινώθηκε επισήμως – μόλις την περασμένη εβδομάδα – ότι σε αυτό απονέμεται το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για εκδόσεις του 2018. Οποία επιβεβαίωση των εκτιμήσεων που διατυπώνω πιο πάνω. Δίκαιη διάκριση, σωστή επιβράβευση. Μακάρι αυτό να συνέβαινε πάντα για όλα τα άξια λογοτεχνικά βιβλία.
 
g.frangos@cytanet.com.cy