Η ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Ξαρκής Χριστίνα Σκαρπάρη αναλύει το σκεπτικό και τους στόχους της φετινής διοργάνωσης.
Οκτώ χρόνια μετά το πρώτο του «κοινωνικό πείραμα», το νομαδικό Φεστιβάλ Ξαρκής συνεχίζει τα ταξίδια σε κοινότητες της κυπριακής υπαίθρου με φετινό σταθμό τα Λύμπια. Μετά το Άρσος, τη Λόφου, το Κοιλάνι και τον Πολύστυπο, το ακριτικό χωριό θα μοιραστεί με τους συντελεστές το ενδιαφέρον για σύμπραξη και τριβή μέσω συνεργατικής έρευνας που βασίζεται σε πρακτικές μεθόδους. Υπό τη θεματική «Επιστρέφοντας στις ρίζες: περιβάλλον και κοινωνία» πραγματοποιείται για πρώτη φορά φθινόπωρο με στόχο να υπηρετήσει το όραμα για οικοδόμηση κοινοτικής ταυτότητας, κοινωνικής συνοχής και πολιτιστικής ανθεκτικότητας μέσω δημιουργικών πρακτικών.
– Πώς καταλήξατε στα Λύμπια για τη φετινή διοργάνωση; Στο συγκεκριμένο χωριό γίνονται κάποιες τοπικές δράσεις που σχετίζονται με την θεματολογία του φετινού Φεστιβάλ. Επίσης, πολλοί Λυμπιανοί συμμερίζονται μερικές από τις ανησυχίες μας και τη θέληση όχι μόνο να επιβιώσουμε αλλά και να ευδοκιμήσουμε στο οικολογικό μέλλον της Κύπρου, πλάθοντας το δικό μας επιθυμητό μέλλον. Όταν επισκεφθήκαμε το χωριό, εκπλαγήκαμε ευχάριστα και λάβαμε μια ζεστή αγκαλιά από τον Κοινοτάρχη, Μιχάλη Θεοχάρη, το Κοινοτικό Συμβούλιο και την τοπική κοινότητα. Είναι άνθρωποι που στηρίζουν έμπρακτα τη προσπάθειά μας.
– Ποια χαρακτηριστικά της κοινότητας κουμπώνουν με τους στόχους του Ξαρκής; Από την πρώτη γνωριμία παρατηρήσαμε μια ενεργή κοινότητα η οποία νοιάζεται για τον τόπο της. Ενεργεί για το περιβάλλον και το ζει, με την έννοια της λέξης, με δράσεις οικολογικές και καλλιτεχνικές. Ιδιαίτερη εντύπωση μάς έκανε πόσο ζωντανό είναι το αίσθημα του εθελοντισμού στα Λύμπια, μέσω του οποίου οργανώνονται δράσεις εξωραϊσμού και καλλωπισμού ή δράσεις περιβαλλοντικές όπως είναι η αναβαθμιστική ανακύκλωση (upcycling). Οι συλλογικές πρακτικές, η καλλιέργεια μιας κοινωνικο-περιβαλλοντικής συνείδησης και η πολιτιστική ανάπτυξη μέσω του κοινωνικού πεδίου της τέχνης ήταν εξαρχής από το 2013 κύριοι στόχοι του Ξαρκής. Ανυπομονούμε γι’ αυτή την ανταλλαγή και το «πάντρεμα» γνώσεων και εμπειριών με βάση και την τοπική εμπειρία.
– Ποια η βαθύτερη και ουσιαστική έννοια της φράσης «επιστροφή στις ρίζες»; Με αυτή τη θεματική δεν επιδιώκουμε να διαιωνίσουμε ρομαντικές κι εξιδανικευμένες έννοιες του παρελθόντος. Ούτε προτείνουμε την επιστροφή σ’ ένα αγροτικό πλαίσιο ή στην παράδοση με τρόπο αναχρονιστικό. Θέλουμε να ακολουθούμε τις σύγχρονες τάσεις της κοινωνίας, αγκαλιάζοντας παράλληλα την τοπική κουλτούρα. Η επιστροφή στις ρίζες αναφέρεται σε καλές πρακτικές και αξίες του παρελθόντος. Συνοπτικά, στην προκειμένη περίπτωση επιχειρεί να αναζητήσει τρόπους με τους οποίους η κληρονομιά της υπαίθρου συνδέεται με τον οικολογικό τρόπο ζωής. Η πραγματικότητα σήμερα, με όλα αυτά που συμβαίνουν ανά το παγκόσμιο απαιτούν να εξερευνήσουμε περισσότερο τη σχέση μας με το περιβάλλον και ν’ αναπτύξουμε τη συνείδησή μας. Ποτέ δεν είναι αργά για να συντείνουμε σε μια θετική αλλαγή, o καθένας με το τρόπο του.
– Πώς η καινοτομία συναντά την παράδοση και τις –αναπόφευκτα- κλειστές νοοτροπίες των χωριών της κυπριακής υπαίθρου; Πολλές φορές έχουμε την εντύπωση ότι οι κοινότητες της υπαίθρου έχουν κλειστές νοοτροπίες και σε πολλές περιπτώσεις αυτό ισχύει. Σε άλλες περιπτώσεις, οι νοοτροπίες που επικρατούν σε χωριά μπορεί να είναι πιο ανοιχτές απ’ αυτές σε αστικά κέντρα. Η κοινωνική καινοτομία αν τη θεωρήσουμε ως κάτι άγνωστο, κάποιες φορές συναντά αντίσταση σε κλειστές νοοτροπίες. Πιστεύω όμως ότι μπορεί να καλλιεργηθεί ένα ανοιχτό πνεύμα και μια διάθεση ν’ ακούμε ο ένας τον άλλο αντί να κάνει ο καθένας τον μονόλογό του. Η κοινωνική καινοτομία μπορεί να επιτευχθεί στο κοινωνικό πεδίο της τέχνης και του πολιτισμού. Στις κλειστές νοοτροπίες, θα μπορούσε να ενσωματωθεί η μεθοδολογία του κοινωνικά εφαρμοσμένου σχεδιασμού και της κοινοτικής εμπλοκής. Τη χρησιμοποιούμε και στο Ξαρκής, ως τρόπο για να καταλάβουμε τον κόσμο και να αποδεχθούμε ο ένας τον άλλο.
– Ποιο είναι το ζητούμενο στο φετινό Φεστιβάλ; Μετά από καιρό απραξίας λόγω του κορωνοϊού, είμαστε ενθουσιασμένοι που επιστρέφουμε στο φυσικό μας περιβάλλον, της κοινωνικοποίησης και της υπαίθρου. Το ζητούμενο φέτος είναι να συντείνουμε στο διάλογο σε σχέση με την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, μέσω της βελτίωσης της σχέσης μας με το περιβάλλον και την ευαισθητοποίηση για θέματα περιβαλλοντικά. Καθώς επίσης και για την παρέμβασή μας όπου χρειάζεται η προώθηση θετικών αλλαγών στη σχέση μας με το περιβάλλον, έχοντας ως αφετηρία τη μικροκλίμακα μιας κοινότητας και προχωρώντας στην ευρεία κλίμακα της κοινωνίας.
– Η μορφή και η έκταση που έχει πάρει σήμερα η διοργάνωση πόσο απέχει από το αρχικό σου όραμα; Η πρώτη διοργάνωση το 2013 στο Άρσος Λεμεσού αποτέλεσε ένα κοινωνικό πείραμα, που δημιουργήθηκε ως μέσο οικοδόμησης μιας κοινοτικής ταυτότητας, κοινωνικής συνοχής και πολιτιστικής ανθεκτικότητας μέσω δημιουργικών πρακτικών. Το πείραμα είχε πιο μεγάλη απήχηση απ’ ότι περιμέναμε. Οκτώ χρόνια μετά, το ετήσιο Φεστιβάλ Ξαρκής εξελίχθηκε σε μια διαπολιτισμική γιορτή, με τη συμβολή σχεδιαστών, εικαστικών, μουσικών, περφόρμερ, εκπαιδευτικών, ακαδημαϊκών και ακτιβιστών, από την Κύπρο και το εξωτερικό. Συνεργαζόμαστε με τοπικές κοινότητες τις οποίες φέρνουμε σε επαφή με συμμετέχοντες καλλιτέχνες, πραγματοποιώντας τις εκδηλώσεις μέσα σε πνεύμα κατανόησης και ενεργώντας με τρόπους που μπορούν να έχουν θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Υιοθετούμε έργα που εμπνέονται από την εμπειρία της καθημερινής ζωής προσαρμοσμένα στις κοινότητες φιλοξενίας, χρησιμοποιώντας πρακτικές κοινωνικής εμπλοκής σε κάθε περίπτωση.
– Ποιο στοιχείο έδωσε στη διοργάνωση αυτή τη διάρκεια; Αρχικά, δεν είχα όραμα για κάτι μακροπρόθεσμο. Ήθελα να κάνω κάτι στον τόπο μου που θα έχει θετικό κοινωνικό αντίκτυπο. Με κάποιο τρόπο, μέσα από πολιτιστικές πράξεις και συμπράξεις, να βάλω κι εγώ το λιθαράκι μου όχι μόνο για να βελτιωθούν τα πράγματα στην Κύπρο, αλλά και για να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι – κι εγώ μαζί. Σήμερα το Φεστιβάλ προφανώς έχει μεγαλώσει και υπάρχει ένα μεγάλο δίκτυο συνεργατών, φίλων και ατόμων που έχουν πλέον γίνει οικογένεια και συντείνουν στη συνέχιση του. Το στοίχημα είναι να συνεχίσουμε να έχουμε τη στήριξη και την αγάπη του κόσμου και των επαγγελματιών του χώρου, γιατί δεν δουλεύουμε σε ιδανικές συνθήκες. Είναι δύσκολο, χρονοβόρο και θυσιάζουμε πολύ προσωπικό χρόνο για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε. Χρειαζόμαστε την ψυχολογική αλλά και την έμπρακτη στήριξη όσων εμπλέκονται ή επωφελούνται, ώστε να έχουμε δύναμη να συνεχίζουμε.
– Ποιες οι καινοτομίες του φετινού φεστιβάλ; Φέτος δοκιμάζουμε κάτι διαφορετικό. Έχουμε αναπτύξει και μια πολιτική αειφορίας σε συνεργασία με εξωτερικό συνεργάτη. Αναγνωρίζοντας ότι η βιωσιμότητα είναι θεμελιωδώς ένα πολιτιστικό ζήτημα, το Φεστιβάλ Ξαρκής στοχεύει να υιοθετήσει μια σειρά πρακτικών για μείωση του αποτυπώματος που αφήνουμε στον πλανήτη. Υιοθετούμε, μεταξύ άλλων, μηδενικές πρακτικές απορριμμάτων και κυκλικής οικονομίας, αντισταθμίζουμε τις εκπομπές αερίων φυτεύοντας δέντρα κι επιλέγουμε εποχιακή, τοπική, χορτοφαγική κατά προτίμηση διατροφή όπου είναι εφικτό. Ή σημαντικότερη από όλες τις πρωτοβουλίες είναι το γεγονός ότι ενθαρρύνουμε το κοινό να γίνει ο ίδιος παράγοντας αλλαγής και να ενσωματώσει μια ευρύτερη «πράσινη παιδαγωγική» στην καθημερινή ζωή και στις κοινότητές του.
– Πώς φαντάζεσαι την ιδανική συμμετοχή της κοινότητας; Να συμμετέχει ολιστικά στη διαδικασία προετοιμασίας και υλοποίησης του Φεστιβάλ, με αγάπη, εμπιστοσύνη – κι όχι τυπική εμπλοκή για τα μάτια του κόσμου. Η ιδανική συμμετοχή βασίζεται στο δούναι και λαβείν. Όταν συναντάμε φιλοξενία, ευγένεια και ανοιχτές καρδιές, εμείς είμαστε ήδη κερδισμένοι. Λ.χ. λατρεύω το γεγονός ότι μου έδωσε ο κ. Τζιωνής μαρμελάδα, ή ότι ο Κοινοτάρχης μου έδωσε μέλι που είχε παράξει ο ίδιος κι εγώ με τη σειρά μου τους έδωσα μαρμελάδα από τον πατέρα μου, που έφτιαξε στον Στρόβολο.
– Υπάρχουν μοτίβα κοινών χαρακτηριστικών ή προβλημάτων στην αντιμετώπιση του φεστιβάλ από κάθε κοινότητα; Σίγουρα. Προτιμούμε κοινότητες που δεν είναι τουριστικές και μερικές φορές είναι απομακρυσμένες ή ξεχασμένες. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν άλλες ελλείψεις από πλευράς υποδομών και οργάνωσης. Συχνά όμως, σε τέτοιες κοινότητες, συναντάμε φιλοξενία και εγκάρδια υποδοχή. Υπάρχουν άνθρωποι που θα σου δώσουν τα πάντα χωρίς πολλή προσπάθεια. Αν και με δυσκολία (δεν είμαστε χοντρόπετσοι), αποφεύγουμε να δίνουμε τροφή σε αρνητικές νοοτροπίες. Σε κάθε κοινότητα προσπαθούμε να γνωρίζουμε τα μέλη της και να μαθαίνουμε ποια είναι τα ταλέντα και τα θετικά χαρακτηριστικά της περιοχής και των ανθρώπων.
– Πώς οραματίζεσαι το μέλλον του Ξαρκής; Οραματίζομαι ένα πολυπολιτισμικό μέλλον, με συνέργειες εντός κι εκτός της Κύπρου, με άτομα που έχουν κοινές ανησυχίες οι οποίοι θα είναι πλέον συνοδοιπόροι. Μας ενδιαφέρει ο κοινωνικός αντίκτυπος των δράσεών μας κι η ενδεχόμενη αλλαγή που θα φανεί με το πέρασμα των χρόνων.
Κύκλος εργαστηρίων
Στον κύκλο εργαστηρίων συμμετέχουν οι Λουΐζα Βραδή (Eλλάδα), Ιλάρια Μπιάνκι (Ιταλία), Χαγιάλ Γκεζέρ (Κύπρος), Μαρία Ανδρέου (Κύπρος), Χρήστος Βρεττός (Ελλάδα), εικαστικός Μαρία Πιθαρά (Κύπρος), Κυριάκος Πλάτος (Κύπρος), Ζωή Παπαηρακλέους (Κύπρος/ Αμερική), Αλεξάνδρα Πάμπουκα (Κύπρος), Κωνσταντίνα Θεοφυλάκτου (Κύπρος), Σωκράτης Σωκράτους (Κύπρος).
Εικαστικές εγκαταστάσεις
Κατά τη διάρκεια του τριημέρου θα παρουσιαστούν εικαστικές εγκαταστάσεις οι Θάνος Βοζίκης και Αναστασία Μελανδίνου, Σεπιντέχ Μπεχρουζιάν, Αλεξάνδρα Παμπούκα, Ζοφία Κομάσα, Yeti Yeti και ομάδα φοιτητών αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
Παράλληλες δράσεις
Η Δήμαρχος Ποδηλάτων Λευκωσίας Μαρίνα Κυριάκου προτείνει μια διαδρομή με ποδήλατο στο χωριό, ενώ ο Γιώργος Τζιωνής παρουσιάζει επιτόπου την αγρο-οικο γειτονιά. Ο Κυριάκος Κυριάκου συντονίζει θεματικά κουίζ. Ο Χρήστος Βρεττός προτείνει διαδραστική διάλεξη. Η ομάδα Κοινόν Ολυμπίων δημιουργεί έπιπλα με επαναχρησιμοποιημένα υλικά.
Συναυλίες Παρασκευής
- Η τραγουδίστρια Αγκόνα Σπόρτα από το Κόσοβο, ο οπτικοακουστικός καλλιτέχνης Παναγιώτης Μηνά, η Αντρούλα Καφά με ένα φωνητικό σύνολο γυναικών.
Συναυλίες Σαββάτου
- Οι Μάλυ-Mály (Βασίλης Φιλίππου και Οδυσσέας Τουμάζου), η μουσικός Στέλλα Ν. Χρήστου παρουσιάζει μια ηχητική εγκατάσταση, ο Κύπριος ράπερ JuΛio, το πολυβραβευμένο σχήμα Monsieur Doumani.
Φινάλε
- Το Φεστιβάλ ολοκληρώνεται με το «Masa Potluck», μια αποχαιρετιστήρια γιορτή και συνεύρεση με μέλη της τοπικής κοινότητας.
* Το 8ο Φεστιβάλ Ξαρκής πραγματοποιείται μεταξύ 15- 17 Οκτωβρίου, ενώ περιλαμβάνει και Πρόγραμμα Πολλαπλής Φιλοξενίας μεταξύ 10- 14 Οκτωβρίου όπου μια ομάδα επιλεγμένων καλλιτεχνών θα συνεργαστεί με την ομάδα του Ξαρκής και την τοπική κοινότητα για να προκύψουν έργα που θα παρουσιαστούν στο τριήμερο του φεστιβάλ, xarkis.org
