Αντρέας Νικολαΐδης: «Ο κρανιακός ιππόκαμπος», εκδόσεις Ίαμβος, 2019
Ο Αντρέας Νικολαΐδης είναι ένας νέος συγγραφέας με προοπτική εδραίωσης στο χώρο των γραμμάτων. Γι’ αυτό προϊδεάζει η πρώτη συγγραφική του προσπάθεια, η νουβέλα «Ο κρανιακός ιππόκαμπος». Οι αρετές που ξεδιπλώνονται μέσα από αυτή δημιουργούν την πεποίθηση ότι θα υπάρξει συνέχεια αλλά και συνέπεια. Τα αισθητικά εφόδια που αναδεικνύονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου δηλούν με βεβαιότητα για την πορεία που έπεται.
Η γραφή του Α.Ν. είναι μοντέρνα, αυστηρά μηνιμαλίστικη, σπαρτιατικά λιτή, αλλά με περισσή ειρωνεία, άπλετο κυνισμό και διάσπαρτο χιούμορ. Η κοινωνική κριτική ενσταλάζεται με πίκρα και όχι με ηχηρότητα, με ευκρινή στόχευση και όχι ποζάτες διακηρύξεις.
Η αφηγηματική γραμμή που ακολουθεί ο νέος συγγραφέας μπορεί αρχικά να φαντάζει επίπεδη, αλλά στην πορεία, αυτή η εντύπωση διασκεδάζεται. Κι αυτό διότι είναι μια γραμμή διάχυτη από αιφνίδιες και απρόσμενες εξελίξεις γεγονότων, που κρατούν αμείωτο το αναγνωστικό ενδιαφέρον.
Πρόκειται ακόμη για μια γραφή διαμαρτυρίας που αντλεί υφολογικά και νοηματικά στοιχεία από τον Ντοστογιέφσκι και τον Καμύ, ενδεχομένως ακόμη από τον Κάφκα και τον Σαμαράκη. Στο αφηγηματικό ύφος θα έλεγα ακόμη ότι εντόπισα στοιχεία από τη νουάρ λογοτεχνία, εμποτισμένα και από τη σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία.
Ωστόσο, εκείνο που κεντρίζει ιδιαίτερα το αναγνωστικό ενδιαφέρον, πιστεύω πως είναι τα σουρεαλιστικά ψήγματα που ξεπηδούν- θα έλεγε κανείς θριαμβικά – πάνω σ’ ένα στέρεο ρεαλιστικό έδαφος. Η σουρεαλιστική πρόσμιξη, αποτελεί, κατά την άποψη μου, το τεχνοτροπικό τρικ του συγγραφέα, προκειμένου να αναδείξει την κοινωνική κριτική και διαμαρτυρία του. Αφού μόνον έτσι, κάνει πιο κραυγαλέα και ακόμη πιο διάφανα αυτά που τον πονούν.
Στη νουβέλα η αρχιτεκτονική δόμηση του συνολικού μύθου είναι άκρως συμμετρική και ισορροπημένη. Τα δέκα κεφάλαια του βιβλίου είναι επίσης περίπου ισομερή με κατά μέσο όρο έκτασης 6 έως 8 σελίδες. Πιστεύω ότι αυτή η ποσοτική, αριθμητική ή μάλλον μαθηματική ακρίβεια και συνέπεια βοηθά τον συγγραφέα να ελέγξει το έργο του και να το τιθασεύσει πειθαρχημένα και όσον αφορά την αισθητική του, αλλά και όσον αφορά το περιεχόμενό του.
Σημειώνω επίσης ότι τα κεντρικά πρόσωπα του μύθου, διακρίνονται, σχεδόν αποκλειστικά, για τα εσωτερικά χαρακτηριστικά που δεικνύουν τον χαρακτήρα τους. Ενώ δεν φωτίζονται καθόλου εξωτερικά, διότι η εμφάνισή τους δεν ενδιαφέρει το συγγραφέα-δημιουργό τους. Έτσι αναδεικνύεται ακόμη παραπάνω και η βαθιά εσωτερικότητα του συνολικού έργου.
Αναντίλεκτα, στη γραφή του Α.Ν. εντοπίζονται και στοιχεία θεατρικότητας, κυρίως όσον αφορά τη σκηνοθετική δόμηση του μύθου του. Αυτό, ασφαλώς, απορρέει από το γεγονός ότι ο νέος συγγραφέας βιοπορίζεται ως ηθοποιός, αλλά και ως σεναριογράφος στην τηλεόραση. Αυτή η «τεχνογνωσία», νομοτελειακά και κάποτε μοιραία, κάνει αισθητή την παρουσία της.
Ευδιάκριτα στον όλο μύθο είναι και τα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Αφού το αφήγημα αφορά νεαρό άντρα με έφεση και αγάπη για τη συγγραφή, τη λογοτεχνία, ειδικά τη πεζογραφία και την ποίηση. Βέβαια, άλλο ο βιοπορισμός και άλλο το ψυχικό δόσιμο. Αφού ο κεντρικός ήρωας μπορεί να συγγράφει νυχθημερόν στο μαύρο σημειωματάριό του, αλλά βγάζει τα προς το ζην αρχικά δουλεύοντας σε τυπογραφείο με το σύστημα βάρδιας και στη συνέχεια ως ταχυδρομικός υπάλληλος.
Η ξεκάθαρη ταξική διαστρωμάτωση των κεντρικών ηρώων της νουβέλας, συμβάλλει ιδιαιτέρως στην ανάπτυξη της κοινωνικής κριτικής του συγγραφέα. Στο επίκεντρο της κριτικής του οι διαπροσωπικές, κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων μέσα στο αστικό τοπίο, όπως αυτές απορρέουν από μια σαφή ιεραρχία διοικητική ή και οικονομική.
Οι ήρωες του Α.Ν. είναι κυρίως μοναχικοί άνθρωποι, απομονωμένοι από πρόθεση αλλά και ως απόρροια κοινωνικών δεδομένων. Και έχουν σαφή επίγνωση της μοναχικότητάς τους, αλλά και της αδικίας στην οποία υπόκεινται, που συνάμα προκαλεί την πίκρα αλλά και την αντίστασή τους. Για παράδειγμα, ο συγγραφέας, αναφερόμενος στον κεντρικό ήρωα, που βεβαίως αποτελεί το alter ego του ιδίου, μονολογεί: «Μακριά από αστικά σαλόνια και φανταχτερές συνεστιάσεις, ο αποτυχημένος όπως είχε καθοριστεί συγγραφέας και ποιητής, κέρδισε επάξια με το σπαθί του και σχεδόν χωρίς κόπο, μια θέση στο περιθώριο των άλλων». (σελ. 16)
Από το «περιθωριακό» στοιχείο εκφράζεται από τις πρώτες γραμμές του βιβλίου και δηλώνεται, εμφαντικά ξανά, στο τέλος του έργου, στις τελευταίες του γραμμές. Αφού η νουβέλα αρχίζει με τη γέννηση στο μεταίχμιο μιας νέας δεκαετίας στα μισά του αιώνα και ολοκληρώνεται μ’ ένα θάνατο – δολοφονία ή αυτοκτονία εναπόκειται στον αναγνώστη να το προσδιορίσει – στο μεταίχμιο μιας νέας χιλιετίας.
Ολοκληρώνω αυτή την παρουσίαση με μια συμβουλευτική επισήμανση προς το νέο συγγραφέα. Αυτή έχει να κάμει με το στοιχείο της εντοπιότητας που ουδόλως αξιοποιείται σε αυτή την πρώτη προσπάθεια. Ασφαλώς και ήταν επιλογή του Α.Ν. να μην χρησιμοποιήσει «εγχώρια υλικά» στο έργο του. Και είναι μια επιλογή καθ’ όλα σεβαστή. Οφείλω όμως να σημειώσω το προφανές, περιγράφεις καλύτερα, αυτό που ξέρεις καλύτερα. Αν ο συγγραφέας ενσταλάξει εντοπιότητα σ’ ένα από τα προσεχή έργα του, εκφράζω τη βεβαιότητα ότι και ο ίδιος θα εκπλαγεί θετικά. Γι’ αυτή την προοπτική θα βοηθηθεί ιδιαίτερα εντρυφώντας περισσότερο στο έργο Κυπρίων καταξιωμένων συγγραφέων, όπως ο Νίκος Νικολαΐδης, Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης, Γιάννης Κατσούρης, Πάνος Ιωαννίδης, Χρήστος Χατζήπαπας και άλλοι.
g.frangos@cytanet.com.cy
