Η χρονιά των γυναικών

 

Το βραβείο Pritzker φέτος απονεμήθηκε στις Yvonne Farrell (68) και Shelley McNamara (67), από την Ιρλανδία, συνιδρυτές του γραφείου Grafton Architects. Όπως τόνισε η κριτική επιτροπή, είναι «πρωτοπόρες σε ένα πεδίο που παραδοσιακά ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα επάγγελμα που κυριαρχείται από άνδρες». Αν και για πολλούς αποτελεί έκπληξη, δεν είναι η πρώτη τους διάκριση. Οι δυο τους κέρδισαν το 2008 το βραβείο World Building of the Year για το Πανεπιστήμιο Luigi Bocconi στο Μιλάνο και το βραβείο RIBA για το Πανεπιστήμιο UTEC Lima στο Περού πέρσι. Επίσης, η πανεπιστημιούπολη της Ιατρικής Σχολής του Limerick ήταν υποψήφια για το βραβείο Stirling το 2013, ενώ το 2018 είχαν αναλάβει τη διεύθυνση της Μπιενάλε Βενετίας. «Η βράβευση δεν είναι αυτοσκοπός», δηλώνουν οι ίδιες. «Προτιμάμε να είμαστε γνωστές για έναν τρόπο σκέψης και ένα σύνολο αξιών».

 

 

Οι Farrell και McNamara ξεκίνησαν τη συνεργασία τους το 1978. Στα έργα τους συμπεριλαμβάνονται μεταξύ άλλων πανεπιστημιακά κτήρια και χώροι πολιτισμού, πλείστα εκ των οποίων στην πατρίδα τους την Ιρλανδία, αλλά μέσω διαγωνισμών έχουν επίσης πετύχει να σχεδιάσουν κτήρια σε διάφορες χώρες, όπως Γαλλία, Ιταλία, Περού.  

Αυτό που τις διακρίνει σύμφωνα με την κριτική επιτροπή είναι «η ακεραιότητα στην προσέγγιση των κτηρίων που σχεδιάζουν, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο τα διεκπεραιώνουν στην πράξη, η πίστη τους στη συνεργασία, η γενναιοδωρία τους προς συναδέλφους τους, ειδικά όπως αποδείχτηκε στη Μπιενάλε της Βενετίας του 2018, η υπεύθυνη στάση τους στο περιβάλλον, η ικανότητά τους να είναι κοσμοπολίτισσες και ταυτόχρονα να σέβονται τις τοπικές παραδόσεις». Παράδειγμα στην αναφορά αυτή αποτελεί η πανεπιστημιούπολη UTEC στο Περού (2015). Βρίσκεται σε μια δύσκολη τοποθεσία, με έναν αυτοκινητόδρομο βυθισμένο σε μια ρεματιά από τη μια πλευρά και μια κατοικημένη γειτονιά από την άλλη. Το αποτέλεσμα είναι ένα κατακόρυφο και κλιμακωτό κτήριο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες τόσο του τόπου όσο και του κλίματος. Οι ανοικτοί χώροι του αφήνουν τον αέρα του ωκεανού να εισχωρεί, ελαχιστοποιώντας την ανάγκη για κλιματισμό. Άλλο ένα παράδειγμα αποτελούν τα γραφεία του Υπουργείου Οικονομικών στο Δουβλίνο (2009), με χωνευτά παράθυρα και σχάρες στην πρόσοψη που εξασφαλίζουν την κυκλοφορία καθαρού αέρα σε όλους τους χώρους, αλλά και υλικά που το κάνουν να ξεχωρίζει διακριτικά. «Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε είναι να γνωρίσουμε τον τόπο και να προσφέρουμε μια αρχιτεκτονική που να προσφέρει αλληλεπίδραση», εξηγεί η Farrell. Το πανεπιστήμιο Luigi Bocconi στο Μιλάνο αποτελεί ένα καλό παράδειγμα αυτής της πρακτικής ενθαρρύνοντας την επαφή των κατοίκων της πόλης με το πανεπιστήμιο μέσω του δημόσιου χώρου του ισογείου. Το ίδιο και η Σχολή Οικονομικών στην Τουλούζη (2019) όπου ράμπες και αυλές, ενώνονται με τα γεφύρια και τα δρομάκια της πόλης. 

 

Στα πλεονεκτήματα της δουλειάς τους σημειώνεται το ότι καταφέρνουν να διατηρήσουν την ανθρώπινη κλίμακα και να δημιουργήσουν οικεία περιβάλλοντα μέσα σε ψηλά και τεράστια κτήρια. «Έχουν προσπαθήσει, με μεγάλη επιτυχία, να μας βοηθήσουν να ξεπεράσουμε όσα είναι πιθανό να καταστούν σοβαρό πρόβλημα», εξηγεί ο Justice Stephen Breyer, πρόεδρος της επιτροπής. «Δηλαδή, πώς κατασκευάζουμε χώρους στέγασης και εργασίας σε έναν κόσμο όπου πάνω από το ήμισυ του πληθυσμού κατοικεί σε αστικά περιβάλλοντα, χωρίς μεγάλους προϋπολογισμούς». «Η αρχιτεκτονική είναι ένα πλαίσιο για την ανθρώπινη ζωή», λένε οι ίδιες. «Μας συνδέει με τον κόσμο με έναν τρόπο που πιθανώς δεν μπορεί να κάνει άλλη πρακτική. Στον πυρήνα της δουλειάς μας είναι η πεποίθηση ότι η αρχιτεκτονική έχει σημασία». 

Να σημειώσουμε πως πριν τις Farrell και McNamara, το Pritzker κατέκτησαν η Zaha Hadid, το 2004, η Kazuyo Sejima (μαζί με τον Ryue Nishizawa) το 2010 και η Carme Pigem, (μαζί με τους Rafael Aranda και Ramón Vilalta) το 2017.

 

chrystalla@phileleftheros.com