Βιβλία- γλυπτά, βιβλία με σχέδια, με ζωγραφική και κείμενα, βιβλιο-προβολές, ακόμη και ηχητικά βιβλία. Όλα αυτά περιλαμβάνει η έκθεση «Livres D’ Artistes» στο Μουσείο Τεχνών Ζαμπέλα, στη Λευκωσία. 

Όταν ακούμε τη λέξη «βιβλίο», στη σκέψη μας έρχονται τα βιβλία που έχουμε στη βιβλιοθήκη μας, αυτά των βιβλιοπωλείων, τα σχολικά και γενικά τα συνηθισμένα βιβλία. Για τους καλλιτέχνες όμως, η έννοια του βιβλίου αποκτά μερικές φορές και μιαν άλλη διάσταση: Γίνεται ένα ακόμα μέσο για να ξεδιπλώσουν τη φαντασία και τη δημιουργικότητά τους. Και όπως αποδεικνύεται, είναι ανεξάντλητες οι δυνατότητες πειραματισμού ενός καλλιτέχνη με αυτό το μέσο. 

Τέτοια βιβλία-έργα καλλιτεχνών (artists’ books) παρουσιάζει αυτή την περίοδο το Μουσείο Ζαμπέλα, σε μια έκθεση με τίτλο «Livres d’Artistes». Στο μουσείο είδαμε βιβλία-γλυπτά, βιβλία με σχέδια, με ζωγραφική, με κείμενα, με προβολές, ακόμη και ηχητικά βιβλία, όπως το «Hawaiiprus» του Παναγιώτη Μηνά. Και αντίθετα με ό,τι συμβαίνει συνήθως στα μουσεία, όπου απαγορεύεται να αγγίζουμε τα έργα, εδώ ο επισκέπτης ενθαρρύνεται να φορέσει τα λευκά γάντια που υπάρχουν δίπλα από κάθε έργο και να τα αγγίξει, να τα φυλλομετρήσει και να ανακαλύψει τις μοναδικές ιστορίες που κρύβει το καθένα. 

«Τα βιβλία των καλλιτεχνών είναι ένα μέσο που άρχισε να εμφανίζεται στον εικαστικό χώρο της Κύπρου από τα μέσα του 20ού αιώνα, σε διάφορες μορφές. Με την έκθεση αυτή προσπαθούμε να καταγράψουμε την εξέλιξη του εικαστικού μέσου από το 1963, με το πρώτο βιβλίο καλλιτέχνη, του Χριστόφορου Σάββα, μέχρι την πιο πρόσφατη έκδοση, που παρουσιάστηκε στο Κυπριακό Περίπτερο της Μπιενάλε Βενετίας το 2017», σχολιάζει η Μαρίνα Χριστοδουλίδου, η οποία είχε την επιμέλεια της έκθεσης. Τα έργα συγκεντρώθηκαν από την Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης και το βιβλιοπωλείο Moufflon, το οποίο προωθεί το εικαστικό αυτό μέσο από το 1995, ενώ αρκετά έργα διέθεσαν στην έκθεση οι ίδιοι οι καλλιτέχνες. 

Η Μαρίνα Χριστοδουλίδου έχει χωρίσει την έκθεση σε δύο ενότητες: Στο ισόγειο παρουσιάζονται αρκετά γλυπτά έργα και κάποια επιτοίχια, ενώ στον όροφο διαμόρφωσε ένα αναγνωστήριο όπου ο επισκέπτης μπορεί να καθίσει και να αφιερώσει περισσότερο χρόνο εξερευνώντας τις ειδικές εκδόσεις. Στα έργα του ισογείου κεντρική θέση έχει το βιβλίο του Χριστόφορου Σάββα «Livres d’Artiste», από το οποίο δανείστηκε τον τίτλο της η έκθεση. Για το βιβλίο αυτό ο Κύπριος ποιητής Θεοκλής Κουγιάλης είχε γράψει δεκατέσσερα ποιήματα, που παρουσιάστηκαν χειρόγραφα, σε κινέζικο χαρτί τέχνης, τα οποία εικονογράφησε ο Σάββα. Τα εικονογραφημένα αυτά χειρόγραφα δεν προορίζονταν να δομήσουν ένα βιβλίο, καθώς το καθένα μπορεί να αποτελέσει ανεξάρτητο έργο τέχνης.

Ξεχωριστή θέση στην έκθεση έχει και το βιβλίο του Άγγελου Μακρίδη από την Κρατική Πινακοθήκη με τον τίτλο «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια». Ο Θεόδουλος Γρηγορίου παρουσιάζει πέντε επιτοίχια γλυπτά βιβλία. Για κάθε έκθεση που θεωρούσε σημαντική, ο Θεόδουλος δημιουργούσε γλυπτές κατασκευές οι οποίες λειτουργούσαν σαν ένα είδος καταλόγου για την έκθεση. Μιαν από τις πρόσφατες εκδόσεις, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Κύπρο και αφορά τη δουλειά καλλιτεχνών που συμμετείχαν ως ειδικοί καλεσμένοι στο Κυπριακό Περίπτερο στη φετινή Μπιενάλε Βενετίας, είδαμε στον πάνω όροφο του μουσείου. Σε τρία μεγάλου μεγέθους έντυπα, που μοιάζουν με εφημερίδες, διαβάζουμε μια συνέντευξη με τον κεραμίστα Βαλεντίνο Χαραλάμπους, από τον επιμελητή του περιπτέρου Γιαν Φερβόερτ, με τίτλο «3.000 years younger than you». Επίσης, ένα κείμενο της συγγραφέως Μιρένε Αρσάνιος με τίτλο «Emergency Kids» και ένα ποιητικό κείμενο των Νεοτερισμών Τουμάζου. Άλλες πρόσφατες εκδόσεις είναι τα τρία βιβλία του Theo-Mass Lexileictous με τίτλο «Τheo Mass Times», στα οποία μπορεί κάποιος να δει διάφορες δουλειές του καλλιτέχνη. 

Στις 4 Νοεμβρίου, στις 11 το πρωί, η Μαρίνα Γεραλή θα κάνει μια παρουσίαση για τις πιο χαρακτηριστικές μορφές του καλειδοσκοπικού καλλιτεχνικού βιβλίου από την ποικιλόμορφη ιστορία του στον 20ό και 21ο αιώνα. 

* Η έκθεση «Livres d’Artistes» στο Μουσείο Μιχαλάκη και Λουκίας Ζαμπέλα θα διαρκέσει ως τις 11 Νοεμβρίου.