Πρόσφατα, με αφορμή την απαγωγή του Μαδούρο από τις ΗΠΑ, πήρα μια οπτικογραφημένη συνέντευξη από τον παλιό μου Βενεζουελάνο φίλο Χοσέ Ντελγκάδο (José Delgado), μουσικό που ζει στο Καράκας (1).

Με τον Χοσέ γνωρίζομαι από το 2015. Είχε έρθει στην Κύπρο προσκεκλημένος της Πρεσβείας της Βενεζουέλας. Τότε, καλλιτέχνες από το νησί συνεργαστήκαμε μαζί του και δημιουργήσαμε τη μουσικοαφηγηματική παράσταση «Juntadera»– «μουσική παρέα» στα ελληνικά. Μπλέξαμε κυπριακή, ελληνική και βενεζουελάνικη μουσική, ποίηση και παραμύθια σε ένα ιδιαίτερο ακρόαμα. Έκτοτε δεν ξανασυναντηθήκαμε. Ωστόσο, κρατήσαμε επαφή.

Το μεγαλύτερο μέρος της συνέντευξης αφορά στις πολιτικές εξελίξεις στη Βενεζουέλα. Κάποιες νύξεις του, όμως, σε σχέση με τη λαϊκή παράδοση χειραφέτησης του «μπολιβαριανισμού», με παρακίνησαν να κάνω μια ακόμη έρευνα και να θυμηθώ μερικά βιβλία και ταινίες.

Οι ρίζες αυτής της παράδοσης εντοπίζονται καταρχάς στην αντίσταση των ιθαγενών ενάντια στους κονκισταδόρες, μια ιστορία αποσιωπημένη στην ανεπτυγμένη Δύση όπου κυριαρχεί το αποικιοκρατικό στερεότυπο του ιθαγενούς που εξαπατάται με γυάλινες χάντρες. Εξ ου και το μύθευμα της γρήγορης κατάκτησης της Αμερικής. Οι Αζτέκοι στο Μεξικό θα αντισταθούν πεισματικά μέχρι το 1521. Οι Ίνκας στο Περού εξεγείρονται μαζικά το 1536. Οι Μαπούτσε στη Χιλή ουσιαστικά δεν κατακτήθηκαν ποτέ. Στο «Μαπούτσε» του Καρίλ Φερέ (Caryl Férey-εκδ. Άγρα) η αντιστασιακή αυτή παρακαταθήκη μεταφέρεται διαγενεακά σε μια γυναίκα-εκδικήτρια, απόγονο αυτής της φυλής, στον 21ο αιώνα.

Το δεύτερο σύμπλεγμα ριζών της παράδοσης αυτής περιλαμβάνει το afro στοιχείο: τις παραδόσεις που έφεραν και την ιστορία που δημιούργησαν οι Αφρικανοί σκλάβοι. Δεν πρόκειται αποκλειστικά για μια «κουλτούρα της δουλείας» αλλά και για ένα επίδικο απελευθέρωσης όπως π.χ. στην Αϊτή, το πρώτο κράτος που δημιουργήθηκε από Αφροαμερικανούς σκλάβους μετά από επανάσταση, το 1804.

Η τρίτη ρίζα του βενεζουελάνικου πολιτισμικού δέντρου είναι, φυσικά, η ευρωπαϊκή που δεν αφορά μόνο στο πολυπληθές κύμα των εποίκων μετά την ισπανική κατάκτηση. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα αλλά και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έμποροι, εργάτες και κατατρεγμένοι έρχονται από τη Γερμανία, την Κορσική, την Ιταλία, την Πορτογαλία αλλά και από γειτονικές υπερπόντιες κτήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας. Την εποχή της παγκοσμιοποίησης, η Βενεζουέλα θα μπολιαστεί με εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες και πρόσφυγες από άλλες λατινοαμερικάνικες χώρες, τη Συρία, την Κίνα, τις ΗΠΑ.

Είναι αυτές οι ρίζες που ο «μπολιβαριανισμός» φέρνει στο προσκήνιο της σύγχρονης Βενεζουέλας: μία ανανέωση του οράματος του libertador Σιμόν Μπολίβαρ για μια «Μεγάλη Κολομβία», μία πολυεθνική ένωση των λαών της Λατινικής Αμερικής. Ένα όραμα που στα Βαλκάνια βρίσκει την έκφρασή του στην «Νέα Πολιτική Διοίκησιν», την πολυεθνική ομοσπονδία του Ρήγα Φεραίου– διόλου τυχαία ιστορικά η… διατλαντική χρονική σύμπτωση.

Τελικά, η Λατινική Αμερική «βαλκανοποιήθηκε» και αυτή μέσα από τον τεχνητό κατακερματισμό των εθνοτήτων της. Ωστόσο, το όραμα αυτό εμπραγματώθηκε στον πολιτισμό της. Πέρα από τα προφανή– το ομόγλωσσο, τις κοινές μουσικές φόρμες, το ρεύμα του μαγικού ρεαλισμού– η σύγχρονη ιστορία της περιοχής «φρόντισε» να ισχυροποιήσει τους πολιτισμικούς δεσμούς μεταξύ των λαών της.

Από το 1930 μέχρι σήμερα, πάνω από δεκαπέντε δημοκρατίες ανατράπηκαν με αμερικανοκίνητα πραξικοπήματα. Μια από τις πλέον έγκυρες και εκτενείς καταγραφές κάνει ο Εδουάρδο Γκαλεάνο στο «Ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής» (εκδ. Κουκκίδα). Οι εκατοντάδες χιλιάδες θυμάτων αποτέλεσαν την τραγική βάση μιας κουλτούρας της απώλειας, ενός ανεπίλυτου πένθους που συνυπάρχει με (και θεραπεύεται από) τις φωτεινότερες κουλτούρες της salsa, του ποδοσφαίρου και των τοιχογραφιών. Αυτό το πένθος προσδοκά τη λύση του στο συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ «Νοσταλγώντας το φως» του Πατρίσιο Γκουσμάν όπου μητέρες και γιαγιάδες εξαφανισμένων αναζητούν τα οστά τους σκάβοντας υπομονετικά στην αχανή έρημο Ατακάμα της Χιλής με μικρά φτυαράκια.

Εικοσιέξι χρόνια από την έκρηξη της «Μπολιβαριανής Επανάστασης» ο λαός της Βενεζουέλας επιδεικνύει εντυπωσιακή αντοχή. Σπάνια ένας λαός αντιστέκεται μόνο για χάρη μιας ιδεολογίας. Πιο συχνά θα ριχτεί στη μάχη για να υπερασπιστεί μια συμπεριληπτική ταυτότητα, ένα αίσθημα κοινότητας. Μία ακόμα υπόμνηση για τις ασθμαίνουσες δημοκρατίες της Ευρώπης.

Δείτε τη συνέντευξη:

Ελεύθερα, 8.2.2026