Ο δημοσιογράφος, Γιώργος Λιάνης, έχει συνομιλήσει με όλες τις μεγάλες προσωπικότητες στην Ελλάδα.
Σε μία πρόσφατη επανάληψη στο αφιέρωμα στην Πάολα, από την εκπομπή «Στην υγειά μας, ρε παιδιά», με τον Σπύρο Παπαδόπουλο, ο Γιώργος Λιάνης, στο τέλος του τραγουδιού «εννέα όγδοα» που τραγούδησαν μαζί η λαϊκή τραγουδίστρια με την κορυφαία Γιώτα Γιάννα είπε, με τη δημοσιογραφική του ιδιότητα αλλά και εκείνη ενός ανθρώπου που ξέρει πώς ερμηνεύονται οι λέξεις πίσω από τα έγχορδα «αίματα» που εκφέρουν οι φωνές, πως η μία τραγούδησε για τον χαμένο της μπαμπά και η άλλη για τον αγνοούμενο στην Κύπρο αδελφό της – την αλήθεια, δηλαδή. Η μάζα του twitter (όπως και στην περίπτωση της «Ελληνίδας Τζάνις Τζόπλιν», της «Πασιονάριας της Εθνικής οδού», κατά τον Μάνο Χατζιδάκι), είχε αναρωτηθεί τότε «ποιος είναι αυτός ο “κυριούλης” που έχει για όλα υπόψη». Δεν γνώριζαν, φυσικά, πως είναι ο ίδιος μία κορυφαία στη δημοσιογραφία προσωπικότητα της Ελλάδας.
Τον θυμάμαι, απέναντι από το μαύρο διθέσιο καναπέ του γραφείου του, λίγα χρόνια πριν, όταν είχαμε συναντηθεί, να ποζάρει ευτυχής πλάι από τρεις φωτογραφίες απ’ την τελετή αφής των Ολυμπιακών αγώνων της Αθήνας, με δύο αλογάκια του γλύπτη της Φλώρινας, Δημήτρη Καλαμάρα μπροστά από τη βιβλιοθήκη και, επάνω από αυτά, κρεμασμένες στον τοίχο, τις οικογενειακές φωτογραφίες της ζωής του. Δίπλα, σε ένα μικρό μαύρο τραπεζάκι, υπήρχε μία γραφομηχανή που του τη χάρισε ο Δημήτρης Χορν, στα δεξιά, σε μεγάλη χρυσή κορνίζα, ένας «Επιτάφιος» που αγόρασε από παλαιοπωλείο της Κομοτηνής, σκόρπιες φωτογραφίες της Ειρήνης Παππά, της Μάγιας Πλισέσκαγια και άλλες: Με τον Σαββόπουλο στις Πρέσπες, επάνω σε μία παλιά πλάβα με το όνομα «ειρήνη», με τον Κατράκη, τον Σεφέρη, τον Θεοδωράκη, τον Βάρναλη, τον Τσαρούχη – όλοι φίλοι του. Κατέγραψα όλα όσα μου είχε πει τότε.
«Στην τελευταία συνέντευξη του Βάρναλη, στα 92 του χρόνια, στη “Γενική Κλινική Αθηνών”, τον ρώτησα “δάσκαλε, ποια είναι η ωραιότερη γυναίκα που είδες στη ζωή σου;”. Ανοίγει το ένα μάτι και μου λέει: “Του αλλουνού!”. Όταν είδα τον Ρίτσο να ζωγραφίζει πέτρες και όλες οι μορφές ήταν εξιδανικευμένες, τον ρώτησα “μα, γιατί τόση ομορφιά;”. Γυρίζει και μου λέει: “Γιατί η ομορφιά κρατάει το βάρος της ανθρώπινης δυστυχίας”. Ρώτησα τον ποιητή Εγγονόπουλο “είστε περήφανος που υπήρξατε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών;”, και γυρίζει και μου λέει: “Ελάτε να σας δείξω!”. Ανοίγει το φεγγίτη του σπιτιού του και μου δείχνει την τσιμεντούπολη. “Ιδού το έργο των μαθητών μου! Αυτό το τέρας!”, μου απάντησε. Κάποτε έλεγα στη Ζωή Λάσκαρη “είσαι μία μοιραία Ελληνίδα!” και πήρα την καταπληκτική απάντηση: “Έλα βρε Γιώργο, τράβα στο Αιγάλεω να δεις εκεί κάτι μοιραίες που σέρνουν πίσω τους πέντε συνοικίες μαζί!”. Το 1973 πήγα και πήρα συνέντευξη απ’ τον Τσαρούχη, στο Παρίσι. Και δεν κατάλαβα ότι μου υπαγόρευε τη συνέντευξη εννέα ώρες, όρθιος.
Ανάμεσα σ’ άλλα, μου είχε πει “η βλακεία στην Ελλάδα παρέρχεται. Τα έργα μένουν”, αλλά και το υπέροχο “οι αδυναμίες μου είναι μεγάλες. Οι στόχοι μου, ακόμη μεγαλύτεροι”. Κάποια στιγμή τον είχα ρωτήσει: “Τι πιστεύετε ότι θα μείνει από το έργο σας;”. Και μου απάντησε: “Ας το ‘ξερα! Πάντως γνωρίζω ότι έχω κάνει πολλά κακά έργα. Αλλά και μερικά που δείχνουν ευτυχία. Μου φτάνει!”. Και ο Κατράκης. Τον ρώτησα: “Είστε μεγάλος ηθοποιός, κύριε Κατράκη;”. Και μου είχε πει: “Όχι, όχι, όχι. Απορώ όταν το ακούω. Με κάνει να πιστέψω ως ένα σημείο ότι είμαι προικισμένος. Έχω ένα κορμί ευέλικτο. Έχω μια φωνή. Πάντως, ας με συγχωρέσουν όλοι οι ζώντες ηθοποιοί, αλλά από λόγους τακτ είμαι υποχρεωμένος να πω όσα καλά γνωρίζει ο εαυτός μου”. Ο Νέλσον Μαντέλα είναι, από την άλλη, ένας ακόμη άνθρωπος που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Γιατί, όταν μίλαγες με αυτόν τον άνθρωπο, ένιωθες ότι μίλαγες με τη μοίρα μίας ολόκληρης ηπείρου. Ήταν φανερό ότι στις σκέψεις του, στα μάτια του, στις δυνατότητες του, ήταν το πεπρωμένο αυτής της ηπείρου. Και για έναν άλλο λόγο: Γιατί είχα μάθει ότι στη φυλακή, διάβαζε Αντιγόνη. Στα ελληνικά, παρακαλώ. Ένα ερώτημα που με απασχόλησε όταν πήγα για να του πάρω συνέντευξη, ήταν και αυτό: Γιατί διάβαζε Αντιγόνη; “Για την αίσθηση του ανθρώπινου χρέους!”, μου είπε. “Με αυτό δεν ξοφλάς ποτέ!”. Οι άνθρωποι με έκαναν σοφό. Αλλά, όπως λέει και ο Ελύτης, με τον οποίο επίσης συνομίλησα αρκετές φορές, “η πείρα, μου ξέμαθε τον κόσμο»”».
Ο Λιάνης μου μίλησε με τη σοφία των οκτώ δεκαετιών της ζωής του: «Είναι τραγικό αυτό που θα πω, αλλά αληθές: Υποτίμησα πράγματα στη ζωή μου, που τώρα βλέπω ότι ήταν λάθος. Το σημαντικότερο από αυτά ήταν η οικογένειά μου. Γιατί αντιλαμβάνεσαι ότι η ζωή και η ευτυχία είναι στα πολύ μικρότερα, από αυτά που εσύ νόμιζες μεγάλα! Όπως είναι το γέλιο ενός μωρού, που τεμαχίζει την νύχτα χωρίς λόγο και της δίνει ένα νόημα αλλιώτικο, ή ένα παιδί που σου κάνει μία αναίτια ερώτηση, εκεί που πίστευες ότι τα ξέρεις όλα, όπως “σε κάθε άστρο υπάρχει και ένας Θεός;”». Και για τον έρωτα: «Έχω γεμίσει “τον έρωτα σταυρούς”. Αλλά έρχεται και κάποια στιγμή που λες “αφού ο έρωτας δεν είναι η πρώτη αλήθεια, δεν μπορεί να είναι και η τελευταία”. Γιατί η πρώτη αλήθεια είναι ο θάνατος!».
Η δουλειά της δημοσιογραφίας είναι μια δουλειά ευτυχισμένη – τη δυνατότητα να συνομιλείς με ανθρώπους (ετερόκλητους, ίσως), αλλά σπουδαίους, δεν θα στη δώσει καμία άλλη εργασία, όπως μου επιβεβαίωσε τότε και ο Λιάνης. Γι’ αυτό και είναι μια δουλειά πάθους – δεν «κοστίζει» ούτε έχει «ωράρια» και «ημερομίσθια». Η συνέντευξη, για παράδειγμα, με τη Ζατέλη που δημοσιεύεται σήμερα στα «Ελεύθερα», ήταν, για άλλη μια φορά που τη συνάντησα στο σπίτι της, ένα δώρο – ανεπανάληπτο, που θα το θυμάμαι όσο ζω, ένα κειμήλιο για τα πραγματικά σπουδαία μιας αδαμάντινης προσωπικότητας. Φεύγοντας, θυμάμαι, τότε από το σπίτι του Γιώργου Λιάνη, μου είχε χαρίσει έναν -σπάνιο, που δεν κυκλοφορεί πια- τόμο με συνεντεύξεις του («κειμήλιο» το χαρακτήρισα και συμφώνησε) και μου είπε μία φράση του Οδυσσέα Ελύτη για να ‘χω να τη σκεφτώ όσο θα περπατούσα στο δρόμο προς το σπίτι μου – την κράτησα στο μυαλό μου και συχνά την επαναφέρω: «Η συγκίνηση, όσο κι αν είναι γόησσα, δεν παύει να είναι και ρουφιάνα!».
Info: Το τελευταίο βιβλίο του Γιώργου Λιάνη «Συνομιλώντας με τον 20ο αιώνα – 40 συνεντεύξεις», κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ινφογνώμων.
Κεντρική φωτο: Μαζί με τον Γιάννη Ρίτσο, στο σπίτι του, στο Καρλόβασι της Σάμου.
Ελεύθερα, 11.9.2022.
