Ο κορυφαίος και βραβευμένος υποβρύχιος φωτογράφος, Σάκης Λαζαρίδης, μοιράζεται εικόνες από τα ταξίδια του στον βυθό και μιλάει για το νέο του βιβλίο που είναι αφιερωμένο στη θάλασσα του Πρωταρά.
Σ’ αυτό περιλαμβάνονται και δύο νέα είδη θαλάσσιων οργανισμών που ανακάλυψε και φωτογράφησε ο ίδιος.
–Ποια ήταν η πιο σπάνια φωτογραφία που τραβήξατε ποτέ; Έχω αρκετές σπάνιες φωτογραφίες. Από την Κύπρο ήταν μια φωτογραφία που τράβηξα το 2015 στη θάλασσα του Λέιντις Μάιλ σε νυχτερινή κατάδυση. Είδα ένα ψάρι καρδινάλιο, ένα μικρό κόκκινο ψαράκι που έχει την ιδιαιτερότητα ότι το αρσενικό κρατάει τα αυγά στο στόμα του και όταν εκκολαφθούν τα ελευθερώνει. Τα γεννάει δηλαδή από το στόμα. Πρόσεξα λοιπόν ότι το στόμα του ήταν φουσκωμένο και περίμενα. Η γέννηση έγινε μπροστά στον φακό και κατάφερα να την αποθανατίσω. Με αυτή τη φωτογραφία συμμετείχα σε διαγωνισμό υποβρύχιας φωτογραφίας στη Νάπολη και κέρδισα την πρώτη θέση. Ανάλογη στιγμή ήταν η βιντεογράφηση και φωτογράφηση ιππόκαμπων που γεννάνε στον Πρωταρά.
–Ισχύει ότι και στους ιππόκαμπους είναι το αρσενικό που γεννάει; Ναι ισχύει. Το συγκεκριμένο βίντεο το αγόρασε το National Geographic. Μια άλλη σημαντική φωτογραφία ήταν ένας νεογέννητος ροφός πάλι στον Πρωταρά. Μιλάμε για ένα ψαράκι μερικών χιλιοστών. Όπως μου είπαν κάποιοι θαλάσσιοι βιολόγοι η φωτογραφία αυτή είναι μοναδική γιατί δεν έχει αποτυπωθεί ξανά στη φύση, μόνο σε τεχνητό περιβάλλον. Μια άλλη σπάνια φωτογραφία είναι μία θαλάσσια ανεμώνη που πιάνει ένα καβούρι και το τρώει.
–Ποιο είναι το όνειρό σας, ο μεγάλος μελλοντικός σας στόχος; Να κάνω μια καταγραφή όλων των ειδών που έχω φωτογραφήσει για να γίνει ένας οδηγός για τη θαλάσσια ζωή της Κύπρου. Είναι μια ιδέα που τη συζητάω χρόνια με διάφορα άτομα αλλά αυτό που λείπει είναι τα κονδύλια. Μέχρι τώρα όλα μου τα βιβλία τα έχω εκδώσει με δικά μου έξοδα. Επειδή όμως κάθε βιβλίο έχει πολύ κόπο και χρειάζεται να ξοδέψεις πολύ χρόνο και χρήματα, πρέπει να ψάξω χορηγούς.
-Διάβασα κάτι που είπατε: «η κατάδυση δεν είναι διαφυγή αλλά είσοδος σε έναν ενδιαφέρον κόσμο, διαφορετικό από τον επιφανειακό». Τι σημαίνει για σας αυτή η σχέση με τον βυθό; Η κατάδυση είναι μια σχέση. Εδώ και πάρα πολλά χρόνια έχω αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση τους βιότοπους της Κύπρου και λόγω εμπειρίας πια μπορώ να ανακαλύπτω γρήγορα διάφορους θαλάσσιους οργανισμούς. Ο σκοπός της κατάδυσης είναι να αποθανατίζω μοναδικές στιγμές αυτών των θαυμάσιων όντων. Και τα τελευταία είκοσι χρόνια έχω εξειδικευτεί στη macro φωτογράφηση η οποία μου επιτρέπει να απαθανατίζω οργανισμούς μικρότερους ακόμη και από το μισό εκατοστό. Πλέον έχω δεκάδες χιλιάδες φωτογραφίες από τη θαλάσσια ζωή της Κύπρου κι έχω γράψει πέντε βιβλία με τα είδη των θαλασσών μας, όπως τους ιππόκαμπους, τα γυμνοβράγχια και τους θαλάσσιους λαγούς.
–Και τώρα ετοιμάζετε ένα καινούριο βιβλίο για τη θαλάσσια ζωή του Πρωταρά. Τι ξεχωριστό έχει η θάλασσα του Πρωταρά; Ο Πρωταράς είναι ένας υποβρύχιος θησαυρός. Έχει καθαρά, κρυστάλλινα νερά, μικρούς κολπίσκους, θαλάσσιες σπηλιές κι αυτό δίνει έναν μεγάλο θαλάσσιο πλούτο. Έχω ανακαλύψει δύο νέα είδη στη θάλασσα του Πρωταρά, το ένα μοναδικό στη Μεσόγειο. Το βιβλίο μου που θα κυκλοφορήσει σύντομα, εκδίδεται σε συνεργασία με τον Δήμο Παραλιμνίου
–Έχει μείνει θαλάσσια ζωή στην περιοχή, με τον υπερτουρισμό και την καταστροφή στο περιβάλλον; Βεβαίως έχει μείνει. Παρόλο που η κλιματική αλλαγή, η υπεραλιεία και ο τουρισμός έχουν επηρεάσει τα ενδημικά είδη, δυστυχώς ή ευτυχώς, έχει εμπλουτιστεί με ξενικά είδη τα οποία ήρθαν από την Ερυθρά Θάλασσα που είναι προέκταση του ινδικού ωκεανού. Αυτά τα νέα είδη συνυπάρχουν με τα ενδημικά, παρόλο που έχουν εκτοπίσει και ορισμένα από αυτά.
Η υποβρύχια φωτογραφία πέρα από μορφή τέχνης είναι και μια αποτύπωση της ζωής του βυθού. Τι αλλαγές παρατηρείτε στη Μεσόγειο μέσα από τα χρόνια; Βουτάω τα τελευταία 50 χρόνια και έχω παρατηρήσει ότι ο πλούτος των ενδημικών ειδών στη Μεσόγειο πλέον δεν υπάρχει. Πολλά είδη έχουν μειωθεί, αρκετά έχουν εξαφανιστεί και έχουν εισέρθει αυτά τα ξενικά τα οποία έχουν αλλάξει την ιδιομορφία της Μεσογείου. Μην ξεχνάμε ότι υπήρξε μια κλειστή θάλασσα, με μόνο άνοιγμα τα στενά του Γιβραλτάρ. Από τότε όμως που δημιουργήθηκε η τεχνητή διώρυγα του Σουέζ άρχισε να αλλάζει δραματικά ο βυθός της.
–Κάποιος που αγαπάει τόσο πολύ τη θάλασσα δεν μπορεί παρά να ανησυχεί για την καταστροφή των ωκεανών… Οι άνθρωποι νομίζουμε ότι η γη που πατάμε είναι όλος ο κόσμος. Στην πραγματικότητα, η θάλασσα περιέχει το 90% όλων των ζωντανών οργανισμών. Δηλαδή εμείς που ζούμε στην ξηρά αποτελούμε μια εξαίρεση. Όλα αυτά τα χρόνια στις καταδύσεις έχω παρατηρήσει ότι όπου κι αν πας βρίσκεις πλέον πλαστικά. Ακόμη και στο πιο απόμακρο σημείο βρίσκεις όλων των ειδών τα σκουπίδια. Είναι κάτι που πρέπει να σταματήσει το συντομότερο, με αυστηρές νομοθεσίες, αλλά και με την ευαισθητοποίηση όλων μας.
-Ζείτε στο εξωτερικό πολλά χρόνια. Ποιες θάλασσες έχετε εξερευνήσει εκτός της Μεσογείου; Τα τελευταία 42 χρόνια ζω στη Σκανδιναβία, αρχικά στη Σουηδία και τα τελευταία 15 χρόνια στη Νορβηγία. Εκεί οι θάλασσες είναι πιο κρύες και σκοτεινές. Επίσης υπάρχουν πολλά βουνά και ποτάμια που μεταφέρουν υλικό στη θάλασσα, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν πολύ διαφορετικά είδη στον βυθό. Έχω πάει στο Μπαλί στον Ινδικό Ωκεανό και στην Ερυθρά Θάλασσα, πάνω από 10 φορές και φυσικά έχω εξερευνήσει τον βυθό της Ελλάδας και ιδιαίτερα της Σαντορίνης που είναι πολύ ιδιαίτερος λόγω των ηφαιστειακών πετρωμάτων.
–Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη θάλασσα; Γεννήθηκα στην Αμμόχωστο το 1962 και φυσικά περνούσα ώρες στη θάλασσα με την οικογένειά μου. Ο πατέρας μου είχε καταγωγή από το Ριζοκάρπασο όπου περνούσαμε κι εκεί αρκετό χρόνο τα καλοκαίρια. Νομίζω οι πρώτες μου εμπειρίες με τη μάσκα, όταν ήμουν 9-10 χρονών ήταν εκεί, στις βόρειες ακτές της Καρπασίας όπου είχα μαγευτεί από τον πλούτο και την ομορφιά του βυθού. Μετά την τουρκική εισβολή του 1974 φύγαμε πρόσφυγες και στη Λεμεσό μέναμε πολύ κοντά σε ένα κατάστημα με είδη καταδύσεων. Λεγόταν Nino Sports, υπάρχει ακόμη, και στη βιτρίνα του υπήρχε μια κούκλα – δύτης με ψαροτούφεκο και όλο τον εξοπλισμό. Στεκόμουν και τον κοίταζα όποτε περνούσα και έλεγα ότι μια μέρα θα γίνω σαν κι αυτόν. Στα 15 μου ξεκίνησα μαθήματα στον Ναυτικό Όμιλο Λεμεσού.
-Το συνεχίσατε και σε πιο επαγγελματικό επίπεδο; Ναι, σπούδασα επαγγελματίας δύτης στη Σκωτία όταν ήμουν 24 χρονών και το εξάσκησα ως επάγγελμα σε διάφορες χώρες για πέντε χρόνια. Μετά αποφάσισα να σπουδάσω Ψυχολογία στη Σουηδία και τα τελευταία 30 χρόνια εργάζομαι ως εκπαιδευτικός. Διδάσκω ψυχολογία και ισπανικά σε δύο ιδιωτικά σχολεία. Το ένα είναι αθλητικό λύκειο, με παιδιά ελίτ αθλητές, ακόμη και Ολυμπιονίκες. Το άλλο είναι ένα οικοτροφείο στο οποίο έρχονται παιδιά που έχουν τελειώσει το σχολείο και δεν έχουν αποφασίσει με τι θέλουν να ασχοληθούν. Φοιτούν για ένα χρόνο κι εκεί τους δίνουμε την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με πολλές διαφορετικές εμπειρίες και να πάρουν γνώσεις πάνω σε πολλά θέματα.
-Εσείς τι τα διδάσκετε; Η τάξη μου λέγεται «Μάθε τη Μεσόγειο» και οργανώνω εκπαιδευτικές εκδρομές των παιδιών στην Μεσόγειο, μεταδίδοντάς τους γνώσεις για τις χώρες που επισκεπτόμαστε και συγκεκριμένα την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία. Το πρόγραμμα δίνει στους μαθητές και τις μαθήτριες πρωτοβουλίες και ευθύνες, μέσα από πρότζεκτ που πρέπει να ετοιμάσουν και να παρουσιάσουν. Δεν είναι δηλαδή μια παθητική εμπειρία. Ο εκπαιδευτικός κατευθύνει τα παιδιά μέσα από ένα διάλογο. Είναι αυτό που απουσιάζει από το κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα. Το γνωρίζω γιατί είχα εργαστεί για λίγο στη δημόσια εκπαίδευση της Κύπρου.
-Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο πρόβλημα της εκπαίδευσης; Τα τελευταία χρόνια επισκέπτομαι σχολεία της Κύπρου όπου παρουσιάζω τις φωτογραφίες και τα βιβλία μου και μιλώ στα παιδιά για τον βυθό και την ανάγκη προστασίας της θάλασσας. Όταν μιλώ με τα παιδιά αισθάνομαι ότι το σύστημα τα κάνει να υποφέρουν. Οι γονείς ξοδεύουν περιουσίες ολόκληρες στα ιδιαίτερα μαθήματα και τα παιδιά αναλώνουν τριπλάσιο χρόνο για δεξιότητες που θα έπρεπε να παίρνουν από το σχολείο. Στις σκανδιναβικές χώρες δεν υπάρχουν ιδιαίτερα, είναι άγνωστο πράγμα. Το σχολείο δίνει ερεθίσματα και αναπτύσσει την υπευθυνότητα και την ενεργό μάθηση. Αυτά μας λείπουν εδώ.
- Info: Τα βιβλία πωλούνται στο Kyriakou Bookshop και στο Nino Sports, κατάστημα με είδη καταδύσεων, στη Λεμεσό και στο βιβλιοπωλείο Mouflon στη Λευκωσία.
Ελεύθερα, 15.03.2026
