Η βιομηχανία του πορνό συνδέεται πλέον άμεσα με σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Αλίσσα Αχραμπάρ, νομικός και εκπρόσωπος της φεμινιστικής οργάνωσης «Osez le Féminisme» στη Γαλλία, με δράση στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών, αναλύει γιατί η πορνογραφία δεν είναι μια ουδέτερη «ψυχαγωγία» αλλά εκπαιδεύει τους καταναλωτές της σε μια διαστρεβλωμένη αντίληψη της σεξουαλικότητας.
–Η πορνογραφία συνδέεται όλο και συχνότερα με τη βία κατά των γυναικών. Πού στηρίζεται αυτή η διασύνδεση; Η πορνογραφία επιδρά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη σεξουαλικότητα, ιδίως επειδή πολλοί εκτίθενται σε αυτήν σε πολύ νεαρή ηλικία. Η κυρίαρχη πορνογραφία, που είναι ευρέως προσβάσιμη και δωρεάν, τείνει να προβάλει μια πολύ συγκεκριμένη δυναμική: οι γυναίκες παρουσιάζονται ως παθητικές και πάντοτε διαθέσιμες, ενώ η ανδρική κυριαρχία ή ακόμη και η επιθετικότητα προβάλλονται ως επιθυμητές. Η πλειονότητα του περιεχομένου περιλαμβάνει κάποια μορφή βίας κατά γυναικών και κοριτσιών, οι οποίες συνήθως ανταποκρίνονται σ’ αυτήν με ευχαρίστηση, θολώνοντας έτσι τα όρια μεταξύ σεξουαλικότητας και κακοποίησης.
–Επομένως, θα λέγατε ότι επηρεάζει τις αντιλήψεις μας για τη συναίνεση; Ακριβώς. Το «όχι» παρουσιάζεται μερικές φορές ως μέρος ενός σεναρίου και όχι ως κάτι που πρέπει να γίνεται σεβαστό. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε τέτοιου είδους μηνύματα μπορεί να διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται το πώς «πρέπει» να λειτουργούν οι ερωτικές σχέσεις. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να ενισχύσει επιβλαβείς αντιλήψεις, όπως η ιδέα ότι η άρνηση δεν είναι γνήσια ή ότι η βία μπορεί να είναι αποδεκτή. Η πορνογραφία προωθεί ένα μοντέλο σεξουαλικότητας επικεντρωμένο στην επίδοση και τον έλεγχο, αντί για την αμοιβαία επιθυμία, τον σεβασμό και την ισότητα. Επομένως, δεν αντικατοπτρίζει απλώς υπάρχοντες κοινωνικούς κανόνες, αλλά τους διαμορφώνει ενεργά.
–Υπάρχουν στοιχεία που συνδέουν την πορνογραφία με τη βία κατά των γυναικών; Σε επίπεδο περιεχομένου, μελέτες που επικαλείται το Ανώτατο Συμβούλιο Ισότητας μεταξύ Γυναικών και Ανδρών της Γαλλίας (HCE) αναφέρουν ότι πάνω από το 90% του πορνογραφικού υλικού περιλαμβάνει κάποια μορφή επιθετικότητας προς τις γυναίκες -σωματική, σεξουαλική ή λεκτική, η οποία συχνά παρουσιάζεται ως ευχάριστη. Σε επίπεδο συμπεριφοράς, έρευνες συνδέουν την κατανάλωση πορνογραφικού περιεχομένου με επιθετικές στάσεις. Μια ευρέως αναφερόμενη ανάλυση των Paul J. Wright, Robert S. Tokunaga και Ashley Kraus (2016), βασισμένη σε 22 μελέτες από διάφορες χώρες, διαπίστωσε ότι η κατανάλωση πορνογραφίας συνδέεται με πράξεις σεξουαλικής επιθετικότητας. Υπάρχουν επίσης μαρτυρίες θυμάτων. Η εθνική γαλλική γραμμή βοήθειας για γυναίκες θύματα βίας («3919 – Violences Femmes Info»), διαπίστωσε μέσω έρευνας ότι το 58% των γυναικών που υπέστησαν βία από τον σύντροφό τους, αποδίδουν τη συμπεριφορά του στη συστηματική κατανάλωση πορνογραφίας.
–Η έκθεση παιδιών και εφήβων σε πορνογραφικό περιεχόμενο μπορεί να κανονικοποιήσει ακραίες και βίαιες συμπεριφορές; Η επανειλημμένη έκθεση μπορεί να κάνει το περιεχόμενο να φαίνεται φυσιολογικό. Συμπεριφορές, που υπό άλλες συνθήκες θα σόκαραν, με τη συστηματική κατανάλωση αρχίζουν να φαίνονται συνηθισμένες. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως απευαισθητοποίηση και είναι ιδιαίτερα ανησυχητική για νέους και παιδιά. Μελέτη στη Βρετανία, από τον Children’s Commissioner for England, βασισμένη σε εθνικά αντιπροσωπευτική έρευνα με περισσότερους από 1.000 νέους ηλικίας 16 έως 21 ετών, διαπίστωσε ότι το 47% των ερωτηθέντων πίστευε πως τα κορίτσια αναμένουν σωματική επιθετικότητα κατά τη διάρκεια του σεξ, ενώ πολλοί θεωρούσαν ότι τα κορίτσια την απολαμβάνουν. Αυτές οι αντιλήψεις αντικατοπτρίζουν το πόσο βαθιά μπορούν να εσωτερικευθούν βίαια σεξουαλικά πρότυπα μέσω της επαναλαμβανόμενης έκθεσης στην πορνογραφία.
–Έχουμε στοιχεία, για την ηλικία στην οποία εκτίθενται τα παιδιά σε αυτό το περιεχόμενο; Σύμφωνα με το HCE, η πρώτη φορά που ένα παιδί εκτίθεται σε πορνογραφικό περιεχόμενο είναι κατά μέσο όρο 10 χρονών και μάλιστα συχνά δεν είναι εκούσια. Μπορεί να προκύψει μέσω αναδυόμενων παραθύρων στο διαδίκτυο, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή από συνομήλικους που το μοιράζονται μαζί τους. Μέχρι την ηλικία των 12 ετών, περισσότερα από τα μισά αγόρια έχουν ήδη εκτεθεί. Σε ηλικίες δηλαδή που εξακολουθούν να διαμορφώνουν την κατανόησή τους για τις σχέσεις και τη σεξουαλικότητα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει τα αγόρια να εσωτερικεύσουν προσδοκίες ελέγχου, ενώ τα κορίτσια μπορεί να βιώνουν πίεση, δυσφορία ή ακόμη και άγχος γύρω από τη σεξουαλικότητα.
–Μιλήσατε για παιδιά 10 και 12 χρονών που παρακολουθούν πορνό στο διαδίκτυο. Πόσο σημαντική είναι η ρύθμιση της επαλήθευσης ηλικίας, μια προσπάθεια που γίνεται ήδη σε διάφορες χώρες; Είναι καθοριστικής σημασίας. Στη Γαλλία, το νομικό πλαίσιο είναι σαφές από το 2020, με νόμο που απαγορεύει την πρόσβαση ανηλίκων σε πορνογραφικό περιεχόμενο και απαιτεί από τις πλατφόρμες να εφαρμόζουν αποτελεσματικά συστήματα επαλήθευσης ηλικίας. Τεχνικά υπάρχουν πλέον τα μέσα, δηλαδή συστήματα επαλήθευσης που είναι συμβατά με την προστασία την ιδιωτικότητας. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη εργαλείων, αλλά η ανεπαρκής εφαρμογή και η έλλειψη πολιτικής βούλησης. Πρόσφατες εξελίξεις στη Γαλλία, ωστόσο, σηματοδοτούν μια καμπή. Με την υιοθέτηση σχετικού νόμου του 2024 και την εφαρμογή του από τον Ιούνιο του 2025, η γαλλική ρυθμιστική αρχή ARCOM έχει πλέον την εξουσία να μπλοκάρει απευθείας πορνογραφικές ιστοσελίδες, χωρίς προηγούμενη δικαστική έγκριση, εάν δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις επαλήθευσης ηλικίας.
–Υπήρξε αντίδραση σ’ αυτό το μέτρο; Η αντίδραση της βιομηχανίας είναι αποκαλυπτική. Μεγάλες πλατφόρμες όπως το Pornhub, το YouPorn και το RedTube, που ανήκουν στην εταιρεία Aylo, επέλεξαν να αναστείλουν τη λειτουργία τους στη Γαλλία αντί να συμμορφωθούν με τον νόμο. Αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η ανεξέλεγκτη πρόσβαση, ακόμη κι από ανηλίκους, για το οικονομικό τους μοντέλο. Δείχνει επίσης ότι τα μέτρα μπορούν να εφαρμοστούν όταν υπάρχει βούληση. Επομένως, εναπόκειται σε κάθε κράτος να θέσει όρια ασφαλείας, θέτοντας την προστασία των παιδιών ως προτεραιότητα, απέναντι σε μια ισχυρή βιομηχανία.
–Η οργάνωσή σας «Osez le Féminisme» έχει ασχοληθεί ενεργά με το θέμα της πορνογραφίας. Σε ποιο επίπεδο δραστηριοποιείστε; Η οργάνωση παρέχει εδώ και χρόνια στήριξη σε γυναίκες που επιβίωσαν από τη βία στη βιομηχανία πορνογραφίας. Οι μαρτυρίες τους αποκαλύπτουν ότι η βιομηχανία στοχεύει ευάλωτες γυναίκες τις χειραγωγεί και τις εξαπατά ώστε να συμμετάσχουν σε γυρίσματα, όπου μπορεί να υποστούν ακραίες μορφές βίας και ταπείνωσης. Το περιεχόμενο στη συνέχεια αξιοποιείται για κέρδος από τις πλατφόρμες. Αρκετές από αυτές τις γυναίκες έχουν δημοσιεύσει το βιβλίο «Sous nos regards», στο οποίο καταθέτουν ανώνυμα τις εμπειρίες τους, σκιαγραφώντας μια ιδιαίτερα σκοτεινή εικόνα της βιομηχανίας.
–Πόσο συχνά συνδέεται η πορνογραφία με εμπορία προσώπων και εξαναγκασμό; Δεν υπάρχει ένα ενιαίο παγκόσμιο ποσοστό, όμως τεκμηριωμένες υποθέσεις δείχνουν ότι ο εξαναγκασμός και η εκμετάλλευση αποτελούν επαναλαμβανόμενα φαινόμενα. Εν εξελίξει δικαστικές υποθέσεις, ιδιαίτερα στη Γαλλία, περιλαμβάνουν σοβαρές κατηγορίες όπως εμπορία ανθρώπων και σεξουαλική εκμετάλλευση εντός της πορνογραφικής βιομηχανίας. Υποθέσεις όπως το «GirlsDoPorn» στις ΗΠΑ ή το «Zona Diva» στη Νότια Αμερική έχουν καταδείξει πώς γυναίκες και κορίτσια μπορούν να εξαπατηθούν, να πιεστούν ή να εξαναγκαστούν να συμμετάσχουν στην παραγωγή τέτοιου περιεχομένου.
–Πώς στρατολογούνται γυναίκες και κορίτσια; Η στρατολόγηση βασίζεται στην εκμετάλλευση της ευαλωτότητας. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ψευδείς υποσχέσεις, όπως ευκαιρίες στο μόντελινγκ, ή ελκυστικά οικονομικά κίνητρα, ιδίως για άτομα σε δύσκολες συνθήκες. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα στη διαδικασία του «grooming» δηλαδή την καλλιέργεια εμπιστοσύνης αρχικά και στη συνέχεια την άσκηση πίεσης. Η υπόθεση «French Bukkake» στη Γαλλία, αφορά δεκάδες γυναίκες που προσεγγίστηκαν διαδικτυακά και σταδιακά πείστηκαν να συμμετάσχουν σε γυρίσματα που υποτίθεται ότι θα ήταν ασφαλή και ιδιωτικά. Στην πραγματικότητα, όταν έφτασαν στα γυρίσματα, υπέστησαν ακραίες μορφές βίας, συμπεριλαμβανομένων ομαδικών και επαναλαμβανόμενων βιασμών. Ορισμένες κρατήθηκαν παρά τη θέλησή τους για ημέρες ώστε να ολοκληρωθούν τα γυρίσματα.
–Η υπόθεση βρίσκεται σήμερα στη γαλλική δικαιοσύνη; Ναι, συνολικά 17 άνδρες δικάζονται με κατηγορίες που περιλαμβάνουν βιασμό, ομαδικό βιασμό, εμπορία ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση και επιβαρυμένη μαστροπεία, με περισσότερα από 40 αναγνωρισμένα θύματα. Τα θύματα στρατολογήθηκαν διαδικτυακά και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε πράξεις ακραίας σεξουαλικής βίας που καταγράφηκαν και διανεμήθηκαν σε πορνογραφικές πλατφόρμες. Η δίκη αναμένεται το 2027 και θεωρείται ορόσημο.
–Μέχρι σήμερα έχουν λογοδοτήσει πλατφόρμες πορνογραφικού περιεχομένου για τη φιλοξενία παράνομου περιεχομένου; Μόνο εν μέρει. Ένα σημαντικό σημείο καμπής ήρθε με την έρευνα του 2020 από τη The New York Times, η οποία αποκάλυψε ότι ορισμένες από τις μεγαλύτερες πορνογραφικές πλατφόρμες φιλοξενούσαν παράνομο περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένων βίντεο χωρίς συναίνεση, σεξουαλική βία και υλικό με ανηλίκους. Η έρευνα αυτή προκάλεσε διεθνή κινητοποίηση και οδήγησε σε αφαίρεση μεγάλου όγκου περιεχομένου. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά δεν έλυσαν τα δομικά προβλήματα. Τα θύματα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια όταν προσπαθούν να αφαιρέσουν περιεχόμενο, και ακόμη και όταν αυτό αφαιρείται, συχνά επαναδημοσιεύεται, παρατείνοντας τη βλάβη.
–Ποια μέτρα απαιτούνται για τον περιορισμό της βίας και της εκμετάλλευσης από τη βιομηχανία του πορνό; Η «Osez le Féminisme» ζητά μια ευρεία, πολυεπίπεδη προσέγγιση. Αυτό περιλαμβάνει την επιβολή της επαλήθευσης ηλικίας, την υποχρέωση των πλατφορμών να εντοπίζουν και να αφαιρούν άμεσα παράνομο περιεχόμενο και τη διευκόλυνση της πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη. Απαιτούνται επίσης καλύτερα εργαλεία για την αποτροπή της επαναφόρτωσης επιβλαβούς περιεχομένου. Η εκπαίδευση των νέων γύρω από τη σεξουαλικότητα, με φεμινιστική οπτική, αλλά και η καλλιέργεια κριτικής κατανόησης των μέσων (media literacy) είναι απαραίτητες για την αναχαίτιση των επιβλαβών μηνυμάτων, αλλά και για την προώθηση της ισότητας και τη διασφάλιση υγιών σχέσεων για τη νέα γενιά.
–Συχνά ακούμε ότι οι προσπάθειες για περιορισμό της πορνογραφίας προέρχονται από συντηρητισμό και είναι παραβίαση της ελευθερίας. Η πορνογραφία εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως αβλαβής ψυχαγωγία και ως ζήτημα προσωπικής ελευθερίας. Αυτή η αντίληψη επιβραδύνει τις ρυθμιστικές αποφάσεις. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη διασύνδεση της βιομηχανίας αυτής με τη βία, την εκμετάλλευση και τα ρίσκα στη δημόσια υγεία. Καμία ελευθερία δεν είναι απόλυτη. Το θεμέλιο των νομικών μας συστημάτων είναι ακριβώς η εξισορρόπηση διαφορετικών δικαιωμάτων και ελευθεριών.
Eλεύθερα, 19.04.2026
