«Σαν χίλια ηφαίστεια έτοιμα να σου ριχθούν». Έτσι περιγράφει το BBC την ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «Οπενχάιμερ», που παίζεται αυτές τις μέρες στον κινηματογράφο. Ταινία αφιερωμένη στον «πατέρα της ατομικής βόμβας», που σίγουρα και μέσα από τον τάφο πρέπει να έχει συγκλονισμούς τόσο σήμερα εξαιτίας της τραγικής επετείου της ρίψης ατομικής βόμβας στο Ναγκασάκι, όσο και προ ημερών (6 Αυγούστου) με την πρώτη βόμβα στη Χιροσίμα. Γνωστός ο φρικτός απολογισμός: Πέραν των 200.000 θυμάτων!
Η συγκυρία προβολής της συγκεκριμένης ταινίας προσφέρει στον καθένα τη δυνατότητα να εστιάσει την προσοχή του στη δραματική αυτοκαταστροφική πορεία της ανθρωπότητας, η οποία ξεκίνησε με το περιβόητο Πρόγραμμα Μανχάταν. Το 1942, ο στρατηγός Λέσλι Γκρόουβς, επέλεξε τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ ως επικεφαλής του προγράμματος στο Λος Άλαμος στο Νέο Μεξικό. Ο διαπρεπής στον τομέα της φυσικής επιστήμονας, συγκέντρωσε τα καλύτερα μυαλά που υπήρχαν στον τομέα της φυσικής σε μια μυστική πόλη, σε απομακρυσμένη τοποθεσία περιτριγυρισμένη από βουνά, όπου έπρεπε να ζήσουν με τις οικογένειές τους.
Εκεί (όπως γράφει η Δάφνη Σκαλιώνη στο ertnews.gr) εκατοντάδες επιστήμονες και μηχανικοί ανέπτυξαν το Gadget (την πρώτη πυρηνική δοκιμαστική συσκευή στον κόσμο), το Little Boy (την ατομική βόμβα με ουράνιο που έπεσε στη Χιροσίμα) και το Fat Man (την ατομική βόμβα με πλουτώνιο που έπεσε στο Ναγκασάκι). Η πρώτη δοκιμή ατομικής βόμβας έγινε στις 16 Ιουλίου 1945, με το κωδικό όνομα «Trinity». Ο Οπενχάιμερ ανέφερε αργότερα ότι του έφερε στο μυαλό τα λόγια από την Μπαγκαβάντ Γκίτα (σημαίνει «Το Θείο Τραγούδι» και είναι από τα σημαντικότερα ιερά κείμενα του ινδουϊσμού): «Τώρα έγινα ο Θάνατος, ο καταστροφέας των κόσμων».
Σκοπός της στήλης δεν είναι βέβαια να προβάλει μια ταινία. Όμως, η συγκυρία της προβολής της ταυτόχρονα με την σημερινή φρικιαστική επέτειο, αξίζει για να εστιάσουμε στην αυτοκαταστροφική πορεία της ανθρωπότητας μέσω της χρήσης ατομικής ενέργειας. Άκρως χαρακτηριστική η επισήμανση που ο ίδιος ο Οπενχάιμερ έκανε για την ατομική ενέργεια: «Δεν θα τη φοβηθούν ώσπου να την καταλάβουν. Και δεν θα την καταλάβουν ώσπου να την χρησιμοποιήσουν».
Πρόκειται για ένα ιστορικό σημείο το οποίο άλλαξε την προοπτική του πλανήτη, αφού γεννήθηκε ένας τρόμος, που δύναται να αφανίσει την ανθρωπότητα. Για τον Οπενχάιμερ και τα άλλα κορυφαία μυαλά, που εργάστηκαν στο Λος Άλαμος, ήταν ένας θρίαμβος της επιστήμης και της εφευρετικότητας του ανθρώπου. Μετατράπηκαν, όμως, σε θύματα της Ουάσιγκτον και η σπουδαία από επιστημονικής άποψης εφεύρεσή τους, πυροδότησε τον πυρηνικό ανταγωνισμό. Έκτοτε, διαδοχικές γενεές μεγαλώνουν με τον τρόμο του «κόκκινου κουμπιού», που αν πατηθεί θα καταστρέψει τον κόσμο.
Παρακολουθώντας την ταινία (τρεις ώρες που σε καθηλώνει) δύο σημεία είναι εκείνα τα οποία αξίζει να αναλυθούν. Πρώτον, το γεγονός ότι η επιστημονική φιλοδοξία και η μανία ενός επιτεύγματος μπορούσε να είχε ήδη καταστρέψει τον πλανήτη. Βλέπετε, μέχρι την πρώτη πυρηνική δοκιμή ρίσκαραν χωρίς να γνωρίζουν το αποτέλεσμα. Δεν υπήρχε μαθηματική ή θεωρητική βάση η οποία να απέκλειε πλήρως την πιθανότητα ολικής καταστροφής. Και όμως, πάτησαν το κουμπί!
Ο Νόλαν εύστοχα επισήμανε: «Είναι μια εκπληκτική στιγμή στην ανθρώπινη ιστορία. Είναι η πιο απίθανη στιγμή αν το σκεφτείς. Το ρίσκο που είχε». Όντως είναι. Εξαιρετικά αρνητική στιγμή όμως. Κάποιοι άνθρωποι που ομολογούσαν ότι γνώριζαν πως υπήρχε έστω και μικρή πιθανότητα για ένα ολικό όλεθρο, τόλμησαν να πατήσουν το κουμπί. Ας αναλογιστούμε, λοιπόν, με ποια ευκολία μπορεί ο άνθρωπος να καταστρέψει την ύπαρξή του!
Το δεύτερο εκπληκτικό σημείο αφορά την εγκληματική συμπεριφορά των πολιτικών (στην προκειμένη περίπτωση ο Χάρι Τρούμαν) που μπροστά στη μανία της παγκόσμιας κυριαρχίας δεν υπολογίζουν οτιδήποτε. Ο ισχυρισμός που προβλήθηκε ότι με τις ατομικές βόμβες θα τελείωνε ο πόλεμος στον Ειρηνικό και ότι τα θύματα θα ήσαν λιγότερα από μια ενδεχόμενη απόβαση στην Ιαπωνία ή από τη συνέχιση του πολέμου ήταν αστείος.
Ήταν έγκλημα ο θάνατος 200.000 ανθρώπων. Ακόμη και αν κάποιος θελήσει να καταπιεί τον ισχυρισμό στην πρώτη βόμβα στη Χιροσίμα, η δεύτερη στο Ναγκασάκι εκθέτει για πάντα τους Αμερικανούς. Η Ιαπωνία είχε ήδη ηττηθεί. Στο μυαλό τους ήταν ο Στάλιν, η Σοβιετική Ένωση και η παγκόσμια κυριαρχία, αφού γνώριζαν ότι και εκείνοι έκαναν πειράματα με πυρηνικά όπλα.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ο Οπενχάιμερ μετά την καταστροφή αγωνίστηκε για απαγόρευση των πυρηνικών όπλων. Αυτό έγινε αιτία να κατηγορηθεί για κατασκοπεία, να δικαστεί και να αποπεμφθεί από την Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας.
Το Λος Άλαμος άλλαξε την πορεία του κόσμου. Ο Οπενχάιμερ πέτυχε θρίαμβο της επιστημονικής εφευρετικότητας αλλά άνοιξε τον ασκό του Αιόλου. Ο απλός άνθρωπος στον πλανήτη Γη θα ζει εσαεί με τον τρόμο ενός πυρηνικού ολέθρου!
