Πως ένας άνθρωπος μπορεί να αψηφά τον κίνδυνο και να βάζει το κεφάλι του στο στόμα του λύκου;
Το ερώτημα αυτό στροβιλίζει στο μυαλό πολλών μετά τον θάνατο του Αλεξέι Ναβάλνι. Ένας θάνατος που κανένα δεν εξέπληξε. Ούτε καν τον ίδιο ενδεχομένως, γιατί όσο και να ισχυριστεί κάποιος πως η διεθνής προσοχή που ήταν στραμμένη πάνω του λειτουργούσε σαν πέπλο προστασίας, στην περίπτωση του θα έπρεπε να ήταν πολύ αφελής για να πίστευε κάτι τέτοιο. Όχι μόνο γιατί ο αντίπαλος του δεν θα είχε οποιαδήποτε επιφύλαξη όπως δείχνει ο βίος κι οι πρακτικές του, αλλά και γιατί τα φώτα της κοινής γνώμης θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αλλιώς: να τα χρησιμοποιήσει ο Πούτιν για να στείλει μήνυμα στη Δύση και να δείξει (ή καλύτερα να επιβεβαιώσει) ποιος είναι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού. Κι όχι μόνο προς τη Δύση αλλά και προς το εσωτερικό της Ρωσίας. Σε ένα περίπου μήνα οι Ρώσοι πολίτες θα κληθούν να ψηφίσουν. Κι ο Πούτιν δεν θα ανεχόταν φωνές διαμαρτυρίας και αμφισβήτηση. Δεν θα ανεχόταν να ξεμυτίσει ένας νέος Ναβάλνι.
Ο Αλεξέι Ναβαλνί λοιπόν, πέθανε στις φυλακές από «σύνδρομο αιφνίδιου θανάτου». Δεν το ήξερε όταν το 2021 επέστρεψε στην χώρα του έχοντας σωθεί από απόπειρα δηλητηρίασης του; Τόσοι και τόσοι διαφωνούντες είχαν πεθάνει κάτω από περίεργες συνθήκες ή δολοφονηθεί δημόσια χωρίς ποτέ να βρεθούν οι δολοφόνοι. Τι θα διαφοροποιούσε τη δική του τύχη; Η αναγνωρισιμότητα του, η δημοφίλια του, το προφίλ του, τα επικοινωνιακά χαρίσματα του; Επιστρέφοντας μετατράπηκε σε πρότυπο πολιτικού θάρρους. Ωστόσο, όπως έγραψε η Πολωνο – Αμερικανίδα δημοσιογράφος Αν Απλμπάουμ «εάν ο Ναβάλνι δείχνει στους συμπατριώτες του πώς να είναι θαρραλέοι, ο Πούτιν θέλει να τους δείξει ότι το θάρρος είναι άχρηστο». Αυτό όμως είναι κάτι που κανένας δυνάστης δεν το καταφέρνει απόλυτα εξ ου και πάντοτε, σε όλες τις εποχές, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, θα υπάρχουν άνθρωποι που θα αψηφούν τον κίνδυνο. «Τώρα ο Πούτιν θα αναγκαστεί να πολεμήσει ενάντια στη μνήμη του Ναβάλνι και αυτή είναι μια μάχη που δεν θα κερδίσει ποτέ», καταλήγει η Αν Απλμπάουμ.
Αυτή η οπτική όμως μπορεί να μην είναι παρά μια ρομαντική ανάγνωση της ιστορίας. Ένας αντίπαλος που αρνήθηκε να υποταχθεί και επανειλημμένα έβγαζε κοροϊδευτικά τη γλώσσα αψηφώντας τον κίνδυνο, εξοντώθηκε. Όπως κι οι γυναίκες στο Ιράν όταν πριν δύο χρόνια τόλμησαν να βγάλουν τις μαντήλες και να κόψουν τα μαλλιά τους σε δημόσια θέα αντιστεκόμενες στο καθεστώς. Όπως τόσοι και τόσοι τόλμησαν να αντισταθούν. Ωστόσο πάντα θα υπάρχει αντίσταση, με την ελπίδα να επαναληφθεί κάποτε ο μύθος του Δαβίδ και του Γολιάθ.
