Τελευταία μπήκε στο λεξιλόγιο μας μια καινούργια λέξη για μια νέα εφαρμογή στον τεχνολογικό τομέα. Το πρόγραμμα ChatGPT είναι βασισμένο στη παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Είναι ένα μοντέλο γλωσσικής επεξεργασίας που έχει προγραμματιστεί/εκπαιδευτεί με τεράστιο αριθμό δεδομένων ώστε όταν ερωτηθεί απαντά συνθέτοντας. Πρόκειται για ένα εικονικό βοηθό που δεν επιλέγει μια προεπιλεγμένη προϋπάρχουσα απάντηση, αλλά συνθέτει κάτι νέο από τα πολλά δεδομένα που διαθέτει. «Συρράφει» ώστε κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει για λογοκλοπή κειμένου, που αυτό είναι στην πραγματικότητα. Επομένως, συνθέτει ένα νέο κείμενο που προέρχεται από πολλά κομμάτια κειμένων βασισμένο σε προϋπάρχουσες γνώσεις και απόψεις. Ο τρόπος που απαντά προσομοιάζει ανθρώπινος, δύσκολα καταλαβαίνεις ότι γράφτηκε από πρόγραμμα. Το ChatGPT έτυχε ευρείας αποδοχής διότι η χρήση του είναι χωρίς χρέωση και πολύ εύκολη για τον καθένα.
Επειδή οι υπολογιστές εργάζονται σε μεγάλη ταχύτητα π.χ. σε μια επιχείρηση μπορεί πολύ γρήγορα να επεξεργαστεί και συνοψίσει τις κριτικές πολλών πελατών, εξαγάγει συμπεράσματα και προτείνει εισηγήσεις. Μπορεί επίσης να στείλει χιλιάδες προσωποποιημένα ηλεκτρονικά μηνύματα και να δημιουργήσει παρουσιάσεις.
Στον προγραμματισμό των υπολογιστών ισχύει το «carbagein carbage out» (σκουπίδια μέσα, σκουπίδια έξω). Δηλαδή αν προγραμματιστεί λάθος, θα δώσει λάθος απαντήσεις. Ο υπολογιστής δεν έχει μέτρο να κρίνει αν η τελική απάντηση είναι λογική ή όχι π.χ. μπορεί να ερωτηθεί να προβλέψει πότε θα συμβεί κάτι και να απαντήσει με αρνητικό χρόνο (-5 μέρες). Και το ChatGPT κάνει λάθη απλών υπολογισμών, μέχρι ανακρίβειες. Οπότε δεν μπορούμε να εμπιστευόμαστε με κλειστά μάτια τις απαντήσεις που μας δίνει.
Παλιά οι προγραμματιστές κωδικοποιούσαν το πρόγραμμα (π.χ. FORTRAM) που σήμαινε εξειδικευμένες γνώσεις και χρονοβόρα διαδικασία. Με το ChatGPT επικοινωνεί κάποιος με το πρόγραμμα σε απλή γλώσσα μέσω μιας φιλικής προς το χρήστη διεπαφής, που επιτρέπει αλληλεπίδραση σε πραγματικό χρόνο. Οι χρήστες μπορούν να γράψουν ερωτήσεις και το πρόγραμμα ανταποκρίνεται ανάλογα, προσομοιώνοντας μια συζήτηση που μοιάζει ανθρώπινη. Το Chat GPT είναι ένα πρωτοποριακό, διαδικτυακό εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που προσφέρει μια πρακτική εμπειρία χωρίς κωδικοποίηση.
Κανένας δεν αποκλείει τη χρήση της τεχνολογίας για κακόβουλους σκοπούς, όπως π.χ. να αξιοποιηθεί από hackers ή ομάδες ανθρώπων ή και κυβερνήσεις που θέλουν να παραπληροφορούν τον κόσμο. Ο Elon Musk, που ήταν ένας εκ των συνιδρυτών της εταιρείας που ανέπτυξε το ChatGPT, έχει εκφράσει πολλές φορές τις ανησυχίες του για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης και τον κίνδυνο που αποτελεί για την ανθρωπότητα και κάλεσε για νομοθετική ρύθμιση.
Υπάρχει μία ψηφιακή μνήμη στο ChatGPT, η οποία επιτρέπει να θυμάται σημαντικές προσωπικές πληροφορίες από προηγούμενες συζητήσεις και να τις χρησιμοποιεί σε μελλοντικές συζητήσεις. Θα θυμάται ό,τι επιλέξει ο χρήστης, πληροφορίες μέσα από τις συζητήσεις ώστε να ρυθμιστεί στις προσωπικές ανάγκες κάθε χρήστη οπότε ο χρήστης έχει την ψευδαίσθηση ανθρώπινης επαφής.
Όμως, ποιές είναι οι επιπτώσεις στην έρευνα και διδασκαλία; Τι γίνεται με την εκπαίδευση, όπου όλο και περισσότεροι μαθητές και φοιτητές το χρησιμοποιούν για να τους γράφει τις εκθέσεις και να λύει τις ασκήσεις τους.
Τέτοια ψηφιακά εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT, των οποίων ο αριθμός συνεχώς αυξάνει, προκαλούν ανησυχίες για τον τρόπο εφαρμογής και αξιοποίησης τους στον ακαδημαϊκό χώρο.
Οι μαθητές και φοιτητές προβαίνουν σε αθέμιτη χρήση που συνεπάγεται ακαδημαϊκή ανεντιμότητα εφόσον πρόκειται για λογοκλοπή και «αντιγραφή». Η εύκολη και ανέξοδη χρήση του και η εύκολη πρόσβαση προκαλούν τους μαθητές και φοιτητές να «δημιουργήσουν» απαντήσεις σε εργασίες (projects).
Παρόλο που το ChatGPT και τα όμοια του, μπορούν σίγουρα να βελτιώσουν τη μαθησιακή διαδικασία εμπλουτίζοντας το διδακτικό γνωστικό υλικό και διευκολύνοντας την πρόσβαση σε άπειρες πηγές επιστημονικών δεδομένων, επιβάλλεται οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί να εξετάσουν και τα μειονεκτήματα αυτής της τεχνολογίας.
Υπάρχει μεγάλος κίνδυνος οι νεαροί χρήστες επειδή ακριβώς μπορούν να βρουν εύκολες λύσεις να δημιουργήσουν μια εξάρτηση που συνεπάγεται να μην μπορέσουν να αναπτύξουν δεξιότητες σκέψης και ειδικότερα κριτικής σκέψης. Αλλά το κυριότερο, η επιστήμη δεν θα μπορεί να προχωρήσει αφού οι έτοιμες απαντήσεις βασίζονται σε προϋπάρχουσες γνώσεις που θα αποστηθίζει ο χρήστης.
Θα θεωρούσαμε ως απειλή την πραγματική δυνατότητα αντικατάστασης εκπαιδευτικών από τέτοια λογισμικά τεχνητής νοημοσύνης. Θα προέκυπτε υποβάθμιση της ποιότητας της μαθησιακής εμπειρίας χωρίς την αλληλοεπίδραση με διδάσκοντα. Επίσης, εφόσον οι απαντήσεις βασίζονται σε προϋπάρχουσες γνώσεις και αντιλήψεις ελλοχεύει ο κίνδυνος αναπαραγωγής προκαταλήψεων και στερεοτύπων.
Πώς μπορεί η ανθρωπότητα να πηγαίνει μπροστά;
Σε αντιπαράθεση ας αναλογιστούμε την Ακαδημία του Πλάτωνα, χωρίς καμία τεχνητή υποστήριξη, πόσες λαμπρές ιδέες «ξεπήδησαν».
Η πρόοδος της τεχνολογίας «αποτελεί ταυτόχρονα μια υπόσχεση ελευθερίας, αλλά και μια απειλή καινούργιας δουλείας» (Καναδός φιλόσοφος και «προφήτης» των ΜΜΕ, Marshall McLuhan).
Τέλος θα συμφωνήσω με τους 3 καθηγητές (Dr Noam Chomsky, Dr Ian Roberts, Dr Jeffrey Watumull) που είπαν (New York Times, March 8, 2023):
«Το ανθρώπινο μυαλό δεν είναι όπως το ChatGPT και τα παρόμοια του, μια μηχανή που απλά συλλέγει σε σύντομο χρονικό διάστημα δισεκατομμύρια δεδομένα και δίνει την πιο πιθανή απάντηση. Αντίθετα, το ανθρώπινο μυαλό είναι ένα εκπληκτικά αποτελεσματικό σύστημα που λειτουργεί ακόμα και με μικρές ποσότητες πληροφοριών. Δεν επιδιώκει μόνο να βρει συσχετισμούς μεταξύ δεδομένων αλλά επιδιώκει να εξηγήσει… Ας σταματήσουμε να την αποκαλούμε «Τεχνητή Νοημοσύνη» και ας την αποκαλούμε γι’ αυτό που είναι δηλαδή «λογισμικό λογοκλοπής», γιατί δεν δημιουργεί τίποτα, αλλά αντιγράφει υπάρχοντα έργα καλλιτεχνών, τροποποιώντας τα ώστε να ξεφύγουν από τους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων…».
