Σαν σήμερα, 23 Οκτωβρίου του 1925, γεννήθηκε στην Ξάνθη, ο κατ’ εμέ σημαντικότερος μουσικοσυνθέτης της σύγχρονης Ελλάδος, Μάνος Χατζιδάκις. Είχα την τιμή να τον γνωρίσω και να περάσω πολλές στιγμές κοντά του. Είτε σε συναυλίες, σε κονσέρτα (ακόμα και στο εξωτερικό), είτε σε στέκια αγαπημένα του όπως ήταν το «Ζόναρς» στην Πανεπιστημίου, ο «Μαγεμένος Αυλός» στο Παγκράτι, στην Νεμέα, στο Λονδίνο.
Εκεί, το 1988 βρεθήκαμε σε ένα κονσέρτο που έδωσε στο Royal Festival Hall. Εγώ, τότε, κάλυπτα τα της επέμβασης του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου στο Χέρφιλντ. Μιλήσαμε πολύ για αυτό και τον ενημέρωσα για όσα έγραφε ο βρετανικός Τύπος για την τότε νεαρά αεροσυνοδό που τον συνόδευε, Δήμητρα Λιάνη, και ήταν πλέον η επίσημη σύντροφός της. Ζήτησα το σχόλιό του για τα δημοσιεύματα και έγινε έξαλλος.
«Αυτό έλειπε να λογοδοτήσουμε στους Εγγλέζους για την πολύ νεότερή του ερωμένη. Ό,τι γουστάρει μπορεί να κάνει ο Ανδρέας. Παλλακίδες να ’χει γύρω του να χορεύουν και να του πετάνε ροδοπέταλα. Μαθήματα ηθικής, ιδίως από Άγγλους, δεν δέχομαι».
Αυτά, τα έλεγε ο Μάνος, υπερασπιζόμενος έναν άνθρωπο, τον Αντρέα, τον οποίο, πολιτικά, δεν εκτιμούσε καθόλου. Τον έλεγε «μέγα λαϊκιστή» και «αρχιτέκτονα του ανήθικου προσωπείου της Ελλάδας». Ας μη ξεχνάμε, μάλιστα, ότι η φυλλάδα που στήριζε τότε φανατικά το ΠΑΣΟΚ, η διαβόητη «Αυριανή», έβγαζε πρωτοσέλιδα με τη φωτογραφία του Μάνου και από πάνω, άπλωνε χυδαίους τίτλους όπως «Ιδού η αδερφή», με προτροπή προς αναγνώστες να τον κράξουν, όπου τον πετύχουν!
Όμως, για να επανέλθω στα προηγούμενα, όταν όλο το συντηρητικό σύμπαν στην Αγγλία έγραφε για «τον παππού με την πιτσιρίκα αεροσυνοδό», ο συνθέτης στάθηκε απέναντι από το χυδαίο και το έκραξε. Γιατί έτσι έπρεπε να κάνει.
Μερικά αποσπάσματα τώρα, από ένα υπέροχο αυτοβιογραφικό του:
«Η μητέρα μου ήταν από την Ανδριανούπολη, κόρη του Κωνσταντίνου Αρβανιτίδη, και ο πατέρας μου από την Λίθιο της Ρεθύμνου, στην Κρήτη. Είμαι ένα γέννημα δύο ανθρώπων που καθώς γνωρίζω δεν συνεργάστηκαν ποτέ, εκτός από την στιγμή που αποφάσισαν την κατασκευή μου. Γι’ αυτό και περιέχω μέσα μου χιλιάδες αντιθέσεις και όλες τις δυσκολίες του Θεού. Όμως η αστική μου συνείδηση, μαζί με την θητεία μου την λεγόμενη “ευρωπαϊκή”, φέραν ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμά».
«Προσπάθησα όλο τον καιρό που μέναμε στην Ξάνθη να γνωρίσω σε βάθος τους γονείς μου. Δεν τα κατάφερα. Έτσι μετακομίσαμε το 1932 στην Αθήνα. Άρχισα να ζω και να εκπαιδεύομαι στην πρωτεύουσα ενώ παράλληλα σπούδαζα τον έρωτα και την ποιητική λειτουργία του καιρού μου».
«Έλαβα όμως την Αττική παιδεία όταν στον τόπο μας υπήρχε και Αττική και Παιδεία».
«Με επηρέασαν βαθιά ο Ερωτόκριτος, ο στρατηγός Μακρυγιάννης, το εργοστάσιο του Φιξ, ο Χαράλαμπος του “Βυζαντίου”, το υγρό κλίμα της Θεσσαλονίκης και τα άγνωστα πρόσωπα που γνώριζα τυχαία και παρέμειναν άγνωστα σ’ όλα τα χρόνια τα κατοπινά».
«Έγραψα ποιήματα και πολλά τραγούδια, και ασκήθηκα ιδιαίτερα στο να επιβάλλω τις απόψεις μου με δημοκρατικές διαδικασίες, πράγμα που άλλωστε με ωφέλησε τα μέγιστα σαν έγινα υπάλληλος τα τελευταία χρόνια».
«Ταξίδεψα πολύ και αυτό με βοήθησε να αντιληφθώ πως η βλακεία δεν ήταν αποκλειστικόν του τόπου μας προϊόν, όπως περήφανα ισχυρίζονται και αποδεικνύουν συνεχώς οι Έλληνες σωβινιστές και της εθνικοφροσύνης οι εραστές».
«Το 1966 βρέθηκα στην Αμερική. Έμεινα και έζησα εκεί κάπου έξι χρόνια, τα χρόνια της δικτατορίας, για λόγους καθαρά εφοριακούς…».
«Αδιαφορώ για την δόξα. Με φυλακίζει μες στα πλαίσια που καθορίζει εκείνη και όχι εγώ».
«Πιστεύω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων, και όχι σ’ αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες, και βιαίως αποκτηθέντες συνήθειές μας».
«Περιφρονώ αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα “επώνυμους” πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, την σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα».
«Έτσι κατάφερα να ολοκληρώσω την τραυματισμένη από την παιδική μου ηλικία προσωπικότητα, καταλήγοντας να πουλώ “λαχεία στον ουρανό” και προκαλώντας τον σεβασμό των νεότερων μου μια και παρέμεινα ένας γνήσιος Έλληνας και Μεγάλος Ερωτικός».
