Ο πρώτος άνθρωπος με τον οποίο μίλησα μόλις έμαθα τα κακά νέα για την κυρία Αρβελέρ (σ.σ: ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να αφαιρείς το «κυρία» και το «κύριος», όταν κάποιος πεθαίνει), ήταν ο φίλος, συνάδελφός και συνοδοιπόρος μου πολλά χρόνια τώρα στο ραδιόφωνο. Ήταν σε μια εκδήλωση και κάποιος από το ξενοδοχείο «Μεγάλη Βρετανία» του τηλεφώνησε για να του πει ότι «η Πρύτανης μας αφήνει, ελάτε».
Ο Μάκης την αποχαιρέτισε δημόσια από το ραδιόφωνο. Χωρίς πολλά και μεγάλα λόγια.
Πέρα από τα δικά της ακαδημαϊκά και ιστορικά βιβλία, που πράγματι είναι θησαυρός για όποιον θέλει να μάθει για το Βυζάντιο, η γνωριμία της με τον Μάκη την έκανε ακόμα πιο προσιτή στο κοινό. Στο τελευταίο της βιβλίο, ο τίτλος είναι «Από μένα αυτά…». Σαν να έλεγε δηλαδή, έγραψα πολλά για την Ιστορία, είπα πολλά και για μένα, τώρα θα πω και για τα τρέχοντα.
Έτσι λοιπόν, το 2023, κάθισε μαζί με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου, σε μια μεγάλη σειρά από απρόβλεπτες συζητήσεις, που βεβαίως καταγράφονταν.
Μίλησε, μεταξύ άλλων, για τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια, για τους γονείς της, την Κατοχή και την Αντίσταση, για τη ζωή της στη Γαλλία, για τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιάς.
Επίσης, η κουβέντα τους έφερε σε αυτό που ονομάζει «ελληνική συνέχεια», στην αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο.
Γέλασα πολύ όταν ο Μάκης μου είπε ότι, όταν μιλήσανε για την νεότερη ελληνική ιστορία, η Αρβελέρ δυσανασχέτησε και συμπλήρωσε «δηλαδή την ελληνική ιστορία “πελοποννησιάζει”»;
Ακόμα, μίλησε (και εμπεριέχεται και στο βιβλίο) και για τις «ανιστόρητες ανοησίες» του Ταγίπ Ερντογάν, για την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Επίσης, άνοιξε πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο στην κουβέντα τους, για το κατά πόσον βελτιώνει η εκπαίδευση τον άνθρωπο, για τους νέους την εποχή του διαδικτύου και τον σχολικό εκφοβισμό, το τι είναι όντως αυτονόητο στη ζωή· για την έννοια της μνήμης, της λήθης και της αλήθειας· για τον έρωτα και τον ευτυχισμένο γάμο, την προδοσία και την απώλεια· για το εφικτό ή όχι της αυτογνωσίας και τον γρίφο που λέγεται «ψυχή»· για την ανθρωπιά ως μέγιστη αρετή και την τέχνη ως ζωντανό οργανισμό, για τους ποιητές που θαυμάζει. Η έκδοση συμπληρώνεται από παράρτημα με 14 δημοσιευμένα και αδημοσίευτα ποιήματά της.
Αποχαιρετισμός …
Όπου γάμος και χαρά, η Βασίλω πρώτη.
Αλλά και όπου θρήνος και κηδεία, πάλι πρώτη η Βασίλω.
Από τη στιγμή που μαθεύτηκε και διαδόθηκε το νέο ότι απεβίωσε το δειλινό της Δευτέρας 16 Ιανουαρίου φέτος, 2026, η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, εξέχουσα Βυζαντινολόγος και πρώτη γυναίκα πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, σε ηλικία 99 χρονών, τα περισσότερα ελληνικά μίντια (κυρίως τηλεόραση και ιστότοποι), επιδόθηκαν στη γνωστή κούρσα της συναισθηματικής πρωτιάς.
Μερικά από τα κανάλια αμόλησαν τα συνεργεία τους στους δρόμους και σε πολυσύχναστα στέκια των πρόθυμων για μια τζούρα δημοσιότητας. Η πρώτη ερώτηση του ρεπόρτερ ήταν κάτι σαν τεστ γνώσεως, για τους ετοιμοπόλεμους:
— Τι έχετε να πείτε για την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ που πέθανε πριν από λίγο;
— Είναι αθάνατη.
Αφού μόλις τώρα σου είπε εξυπνάκια ότι η γυναίκα πέθανε.
Αχ και να τον άκουγε η καλή μου, ίσως να προλάβαινε να έκανε και το τελευταίο, μεγάλο γέλιο της ζωής της.
