Στις αρχές του μήνα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επισκέφθηκε τη Σαουδική Αραβία, στη δεύτερη επίσημη επίσκεψή του στο Ριάντ μετά την έναρξη της διαδικασίας εξομάλυνσης των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.
Η επαναφορά ουσιαστικών σχέσεων Άγκυρας και Ριάντ, μετά από μια μακρά περίοδο οξείας αντιπαλότητας, είναι φανερό πλέον ότι οδηγεί σε μια στρατηγική σύμπραξη, η οποία ως κύριους άξονές της έχει την οικονομία και —πολύ περισσότερο— την ασφάλεια. Η άλλοτε σύγκρουση, η οποία ξεκίνησε με την «Αραβική Άνοιξη», την οποία η Τουρκία στήριξε, το δε Παλάτι στο Ριάντ θεώρησε ως απειλή για την ίδια τη συνέχιση της μοναρχίας και, κατά συνέπεια, του σημερινού καθεστώτος, είναι πια ξεκάθαρο ότι ανήκει στην Ιστορία. Με το τι πέρασε να έχει τελειώσει, το ζητούμενο είναι το τι ακολουθεί.
Η οικονομία έρχεται πρώτη στην αναφορά, καθώς το χρήμα είναι αυτό που κινεί και τις πολιτικές εξελίξεις. Η θεαματική αύξηση του όγκου του διμερούς εμπορίου από 4,9 δισεκατομμύρια δολάρια πριν από μία δεκαετία σε 8 δισεκατομμύρια πέρσι λέει σχεδόν όλα όσα χρειάζεται να ειπωθούν. Σχεδόν, διότι για να φτάσουν τα πράγματα εκεί υπήρξαν θεαματικές κινήσεις, όπως η συμφωνία εξαγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) Μπαϊρακτάρ «Ακιντζί» στο σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας — η μεγαλύτερη αμυντική και αεροπορική εξαγωγική συμφωνία στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας — τον Ιούλιο του 2023. Η αξία αυτής της συμφωνίας και μόνο ήταν 3 δισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτό που έφερε κοντά τις δύο χώρες, πολιτικά και στρατηγικά, ήταν η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή, η οποία ξεκίνησε με την απόσυρσή τους από το Ιράκ (2011) και συνεχίστηκε μέχρι την αποχώρησή τους από το Αφγανιστάν δέκα χρόνια μετά, το 2021. Αυτό δημιούργησε προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για προσέγγιση των δύο χωρών, οι οποίες έβλεπαν την ισχύ του Ισραήλ να αυξάνεται και προσπαθούσαν να βάλουν έναν φραγμό στον όποιο περιορισμό του δικού τους στρατηγικού βάθους στη Μέση Ανατολή.
Παρότι για το Ισραήλ ο αποδεκατισμός της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ήταν κίνηση διαφύλαξης της δικής του — υπαρξιακής, εν προκειμένω — ασφάλειας, η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στη συνέχεια, στην οποία η Τουρκία διαδραμάτισε τον κυρίαρχο ρόλο, έφερε το Ριάντ και την Άγκυρα ακόμη πιο κοντά. Δεν ήταν τυχαίο πως, και στην περίπτωση του Λιβάνου όπως και στην περίπτωση της Συρίας, ο πρώτος παίκτης που εμφανίστηκε στη νέα κατάσταση που προέκυψε ήταν οι Σαουδάραβες. Αυτοί, πολύ περισσότερο και από την Τουρκία, ήθελαν να κλείσουν την πρόσβαση τρίτων, αντιπάλων, και στις δύο χώρες.
Για τον Λίβανο, η Σαουδική Αραβία ήταν μια ασφαλής επιλογή απαλλαγής από τη Χεζμπολάχ και το αδιανόητο φαινόμενο οι Σιίτες, το ένα τρίτο του πληθυσμού μόλις, να κυβερνούν με τη βία της Χεζμπολάχ τη γείτονα. Ο σουνίτης Ραφίκ Χαρίρι, ο οποίος δολοφονήθηκε από τον σιιτικό άξονα, είχε ξεκινήσει την πολλά υποσχόμενη ανοικοδόμηση του Λιβάνου με, ως επί το πλείστον, σαουδαραβικό χρήμα.
Για τη «νέα» Συρία, το κοινό σαλαφιστικό ρεύμα του Ισλάμ δεν αναιρεί τη βασική διαφορά της με το Ριάντ. Το τελευταίο επιμένει στην εφαρμογή αυτού του ακόμη πιο ακραίου ισλαμικού ρεύματος κρατικά και υπό έλεγχο, ενώ η Δαμασκός του αλ Σάρα, όπως και όλες οι ανάλογες —τρομοκρατικής προέλευσης— οργανώσεις, επιδιώκουν την εξάπλωση του Ισλάμ και την ανατροπή της σημερινής τάξης πραγμάτων. Παρόλα αυτά, για να επιστρέψουμε και στα του χρήματος, ο αλ Σάρα μπήκε νωρίς στο νόημα, μετατρέποντας τη «νέα» Συρία, με τους αδελφούς του να ελέγχουν κομβικά σημεία του κράτους, από τα οποία περνά και πολύ, πάρα πολύ χρήμα.
Όλα αυτά και πολλά άλλα εξηγούν και τη μετατόπιση του Παλατιού στο Ριάντ από την πορεία εξομάλυνσης των σχέσεων με το Ισραήλ σε μια αρνητική στάση με πρόσχημα «την Παλαιστίνη». Η τελευταία είναι το πασπαρτού (‘passe-partout’, το γενικό αντικλείδι δηλαδή, κυριολεκτικά «αυτό που κάνει για όλα») για κάθε μικροπολιτικό παίγνιο των Αράβων «αδελφών», εσχάτως δε και πολλών στη Δύση.
Όσο για το Ισραήλ, οι Σαουδάραβες είναι οι τελευταίοι οι οποίοι θα ήθελαν να το δουν να πλήττεται, όσο τουλάχιστον η απειλή του Ιράν παραμένει εκεί.
Όταν κάποιοι προ διετίας μιλούσαν για «φαινόμενο ντόμινο» στη Μέση Ανατολή, ακριβώς αυτό περιέγραφαν. Η μία εξέλιξη φέρνει την άλλη και, εκεί που ο επηρεαζόμενος αισθάνεται ότι οι εξελίξεις τον ευνοούν, μια αλληλουχία εξελίξεων προκαλεί αλλαγές που κανείς δεν φανταζόταν.
Η Μέση Ανατολή είναι το πιο συναρπαστικό μέρος του πλανήτη.
Κι αν ζεις μακριά της, είναι σίγουρα καλύτερα. Κάτι που εμείς δεν θα ευτυχήσουμε να δούμε ποτέ.
