«Ας σταθούμε λίγο και ας απολαύσουμε τη στιγμή» μας προτρέπει η καθηγήτρια Φιλοσοφίας και συγγραφέας βιβλίων για τους αρχαίους φιλοσόφους δρ Έλσα Νικολαΐδου στο τελευταίο της άρθρο του περασμένου Σαββάτου 4 Απριλίου 2026 στην εβδομαδιαία στήλη της στον «Φ». Το κείμενο της έχει τίτλο «Επίκουρος: Aπόλαυσε τη στιγμή» και αναφέρεται στη βασική θέση του μεγάλου δασκάλου της ανθρώπινης ευδαιμονίας για το νόημα της ζωής. «Ο Επίκουρος – γράφει η δρ Νικολαΐδου – ορίζει την ιδανική κατάσταση της ηδονής: την απουσία πόνου όσον αφορά το σώμα και την απουσία ταραχής όσον αφορά την ψυχή. Ο ίδιος είναι που θα βάλει όριο στην ηδονή.
Με έναν αποφθεγματικό λόγο αντιλέγει στην πλατωνική άποψη που αποφεύγει να χαρακτηρίσει ηδονή την απουσία πόνου. Για τον Επίκουρο το όριο της ηδονής είναι η εξάλειψη κάθε πόνου. Επομένως η ηδονή έχει όριο που όταν κατακτηθεί θα προσφέρει τη μέγιστη ηδονή, τη σταθερή εκείνη κατάσταση όπου ο νους ατάραχος από σκέψεις και το σώμα απαλλαγμένο από κάθε πόνο βιώνει τη μέγιστη ευδαιμονία. Εκεί που οι άλλοι φιλόσοφοι παραβλέπουν την πολυπόθητη ηρεμία της απαλλαγής από τον πόνο, σωματικό και ψυχικό, ο ηδονιστής φιλόσοφος ζητάει να σταθούμε λίγο και να απολαύσουμε –πραγματικά να απολαύσουμε- την (εφήμερη;) κατάκτηση της αταραξίας. Είναι τόσο πολύτιμη. Γιατί να την υποτιμήσουμε συνεχίζοντας την πάλη για περισσότερη ηδονή; Ας σταθούμε λίγο και ας απολαύσουμε τη στιγμή».
Προεκτείνοντας τη σκέψη της δρος Νικολαΐδου σημειώνω την επιμονή του Επίκουρου να εστιάζει στο «εδώ και τώρα» και όχι στην αναμονή…μιας άλλης ζωής, αναγνωρίζοντας ότι η πρωταρχική πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας είναι ο ακατανίκητος φόβος του θανάτου. Και αυτό με…φέρνει στον 95χρονο σήμερα Αμερικανό υπαρξιακό ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Ίρβιν Γιάλομ (Irvin Yalom), που επίσης μελέτησε τον Επίκουρο και που έγραψε ότι τον φόβο του θανάτου γεννά συχνά μια «αφυπνιστική εμπειρία, ένα όνειρο, μια ασθένεια, μια τραυματική εμπειρία ή το γεγονός ότι γερνάμε». Στο βιβλίο του «Becoming Myself» που κυκλοφόρησε το 2017 και στο κεφάλαιο «Staring at the sun» που είναι ο τίτλος του ομώνυμου βιβλίου του, του 2008 (σε ελληνική μετάφραση «Στον κήπο του Επίκουρου»), γράφει ο Γιάλομ ότι προσπαθεί για δεκαετίες να κατανοήσει και να μετριάσει την προσωπική του αγωνία για τον θάνατο. Χαρακτηριστικά στο μυθιστόρημα του «Η Θεραπεία του Σοπενάουερ» («The Schopenhauer Cure»), επαναλαμβάνει τη φράση του συγγραφέα Vladimir Nabokov που περιγράφει τη ζωή σαν μια σπίθα μεταξύ δύο όμοιων απύθμενων σκοτεινών όγκων – του σκοταδιού που υπήρχε πριν τη γέννηση μας και αυτού που υπάρχει μετά τον θάνατο μας…
